تحلیل محتوای سخنرانی‌های حرم مطهر رضوی در دهۀ کرامت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه جامعه شناسی، دانشگاه بیرجند، بیرجند ، ایران

2 دکترای جامعه شناسی اقتصادی و توسعه، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

3 دکترای علوم قرآن و حدیث، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

چکیده
این مقاله به‌منظور بررسی محتوای سخنرانی‌های حرم در دهۀ کرامت انجام گرفته است. تحلیل آن بر اساس سه بعد کلیدی انقلاب اسلامی، فرهنگ دینی و فرهنگ رضوی و با استفاده از 59 سخنرانی و یک کدنامه انجام شده است. روش استفاده‌شده در این بررسی تحلیل محتواست. یافته‌ها نشان می‌دهد که 80 درصد سخنرانی‌ها برای تحلیل محتوا مناسب تشخیص داده شده است. بیشترین سخنرانی در رواق امام خمینی(ره)، توسط آقای ماندگاری و استاد عالی با متوسط مدت زمان هر سخنرانی 31 دقیقه انجام شده است. حدود 80 درصد سخنرانی‌ها به‌صورت عمومی و 20 درصد صرفاً برای بانوان بوده است. به‌طور کلی بیشترین توجه به شاخص فرهنگ دینی با 69 درصد و سپس شاخص انقلاب اسلامی با 19 درصد و شاخص فرهنگ رضوی نیز با 11 درصد است. بیشترین ابعاد تکرار شده در سخنرانی‌های دهۀ کرامت به‌ترتیب تربیت دینی از منظر اسلام، کرامت و حریت، نقش معرفت در زیارت، کرامت انسان در قرآن، نفاق و منافقین در اسلام، گذشت و نوع‌دوستی، جایگاه مادر در تربیت، محبت و مهربانی رفتاری، مقام حضرت معصومه  ، مهربانی و محبت معرفتی، جایگاه امام‌زادگان، الگوی تبعیت نکردن از مستکبران، رأفت و مدیریت جهادی، نسبت دین و سیاست، تعامل با محرومان، کار و کارآفرینی در اسلام، صیانت از وحدت اسلامی، اقتصاد مقاومتی، سیرۀ اقتصادی و مشروطه و شیخ فضل الله است؛ بنابراین این نتیجه عاید شده است که پراکندگی محتوای سخنرانی‌ها بالا بوده و از سوی دیگر برخی سخنرانان نیز تلاش کرده‌اند دامنۀ مفاهیم خود را توسعه دهند. برخی کوتاه و برخی بلند سخنرانی کرده‌اند.  

کلیدواژه‌ها


 
ابن‌بابویه، محمد بن علی (1413ق). من لا یحضره الفقیه. (جلد چهار). مصحح: غفارى، على اکبر. قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
افتخاری، اصغر؛ نهازی، غلامحسین. (1389). «امنیت عمومی در اندیشه و بیانات مقام معظم رهبری». دانش انتظامی. پاییز 1389. دوره 12. شماره 3 (مسلسل 48). صص: 7-49.
افخمی، علی؛ عابدینی ، سیروس؛ محمودی بختیاری، بهروز. (1397). «تحلیل گفتمان انتقادی سخنرانی‌های دونالد ترامپ در مورد مهاجران». زبانشناسی اجتماعی. سال دوم. شماره 1. تابستان 1397. صص: 51-61.
ایشانی، طاهره؛ نعمتی‌قزوینی، معصومه. (1393). «تحلیل خطبه حضرت زینب سلام‌الله علیها در کوفه بر اساس نظریة کنش گفتار سرل». سفینه. سال دوازدهم ویژه‌ حدیث. شماره 45. زمستان 1393. صص: 25-52.
باردن، لورنس. (1374). تحلیل محتوا. ترجمه ملیحه آشتیانی و محمد یمنی دوزی سرخابی. تهران: انتشارات شهید بهشتی.
پهلوان‌نژاد، محمدرضا؛ رجب‌زاده، مهدی. (1389). «تحلیل متن‌شناسی زیارتنامه حضرت امام رضا
 
 بر پایه نظریه کنش گفتار». فلسفه و کلام (مطالعات اسلامی). پاییز و زمستان 1389. دوره 42. شماره 85. صص: 37-54.
جواهری، فاطمه؛ سراج‌زاده، سیدحسین؛ اورعی، نیلوفر. (1395). «تحلیل جامعه‌شناختی جهت‌گیری تبلیغ دینی نسبت به امر سلامت؛ مورد مطالعه: مبلغان و مخاطبان سخنرانی‌های مذهبی شهر قم». راهبرد فرهنگ. شماره 33. بهار 1395. صص: 67-91.
رایف، دانیل؛ لیسی، استفن؛ جی. فیکو، فردریک. (1394). تحلیل پیامهای رسانهای (کاربرد تحلیل محتوای کمی در تحقیق). مترجم مهدخت بروجردی علوی. تهران: انتشارات سروش.
روشنفکر، کبری؛ محمدی رکعتی، دانش. (1388). «تحلیل گفتمان ادبی خطبه‌های حضرت زینب ». سفینه. بهار 1388. دوره 6. شماره 22 (حضرت زینب ). صص: 127-149.
الزین، حاتم. (1395). «استفاده از مثلث بلاغت در سخنرانی‌های دبیرکل حزب الله، سید حسن نصرالله». مجله جهانی رسانه - نسخه فارسی. شماره 21. بهار و تابستان 1395. صص: 30 -51.
طبرسی، فضل بن حسن. (1412ق). مجمع البیان فی تفسیر القرآن. بیروت: نشر دارالمعرفه.
ظهوری عین الدین، عباس؛ پورعلی، سعید. (1398). «تحلیل محتوای کیفی سخنرانی‌های رئیس دولت یازدهم (حسن روحانی) در سازمان ملل با رویکرد استقرایی». پژوهش سیاست نظری. شماره26. صص: 35-58.
فوزی، یحیی؛ حسن‌پور، صابر؛ علیزاده سیلاب، ‌قدسی. (1394). «تحلیل آماری و محتوایی سخنرانی‌های امام خمینی(ره) در سال‌های 1368-1341». مطالعات انقلاب اسلامی. شماره 43. زمستان 1394. صص: 179-192.
کریپندورف، کلوس. (1378). تحلیل محتوا. ترجمه: هوشنگ نایبی. تهران: انتشارات روش.
لعل علیزاده، محمد؛ مقدس، اعظم؛ میرزاخانی، عابد. (1399). «الگوی حکمرانی رهبری؛ تحلیل محتوای سخنرانی‌های نوروزی در دو دوره اول ریاست جمهوری سال‌های 1384 و 1392». نظریههای اجتماعی متفکران مسلمان. دوره 10. شماره1(پیاپی 18). صص:83-106.
متقی‌الهندی، علاء الدین علی. (1401 ق). کنز العمال فی سنن الأقوال والأفعال. بیروت: مؤسسة الرساله.
هولستی، اُل.آر. (1373). تحلیل محتوا در علوم اجتماعی و انسانی. ترجمه نادر سالارزاده امیری. تهران: انتشارات دانشگاه علامه طباطبایی.
Anshel, M. H., & Smith, M. (2014). The role of religious leaders in promoting healthy habits in religious institutions. Journal of religion and health, 53(4), 1046-1059.