فرهنگ رضوی

چکیده امر به معروف و نهی از منکر به‌عنوان دو واجب مهم الهیِ مورد توجه پیامبران، امامان و صالحان، جایگاه ویژه‌ای نزد امام جواد (ع) داشت. هرچند دوران این امام همام در تاریخ تشیع، با توجه به شهادت امام رضا(ع)، قیام‌های علویان، نفوذ و گسترش جغرافیایی تشیع، قدرت روزافزون مأمون و جریان‌سازی جدید خلافت عباسی و در نتیجه استحکام بیشتر خلافت عباسیان، شرایط دشواری را تجربه کرد، اما امام جواد(ع) به تناسب شرایط و موقعیت‌های زمانی و مکانی، امر به معروف و مبارزه با منکرات مختلف سیاسی، اجتماعی و اخلاقی را دنبال کرد. حال سوال این است که امام جواد (ع) در اقامۀ این دو فریضه، چه روش‌هایی را به کار بردند؟ در پاسخ به این سوال، کلیۀ احادیث و همچنین گزارش‌های مرتبط با امر به معروف و نهی از منکر در سیرۀ امام جواد(ع) گردآوری و به صورت توصیفی - تحلیلی، روش‌شناسی شده است. سپس روایات گردآوری شده در بخش «شیوه‌های کاربست امر به معروف و نهی از منکر در سیرۀ امام جواد(ع)» تجزیه و تحلیل شده است.

چکیده قرآن کریم در آیات متعدد به طور وسیع و دامنه‌دار از صله و رسیدگی به افرادی سخن گفته که خداوند برای رسیدگی به آنان دستور داده است بر نکوهش قطع صله و رسیدگی به آنان تاکید دارد. موضوع صلة رحم در آیات و روایات از نظرگاه‌های گوناگون می‌تواند بررسی شود و مسئلة جستار حاضر این است که گسترة رحم و خویشاوندان از دید قرآن و حدیث ناظر به حدیث منقول از امام رضا (ع) در ذیل آیة نخست سورة نساء چیست و قلمرو آن چه افرادی را شامل می‌شود؟ این پژوهش به روش کتابخانه‌ای در گردآوری اطلاعات و به صورت توصیفی تحلیلی در تجزیه و تحلیل داده‌ها و با هدف اثبات توسعه در قلمرو صلة رحم خویشاوندان خانوادگی، به نزدیکان و اهل بیت و رحم آل محمد (ع)، گسترة رحامت در حدیث منقول از امام رضا (ع) ذیل تفسیر آیة نخست سورة نساء را پژوهش کرده است. نتیجة پژوهش آن است که مفاد آیات قرآنی مربوط به لزوم صله به طور اطلاق و لزوم صلة رحم به‌خصوص و نیز روایات تفسیری منقول از اهل بیت (ع) با تأکید بر حدیث منقول از امام رضا (ع) در ذیل آیة نخست سورة نساء، افزون بر صلة خویشاوندان خانوادگی، رعایت حقوق اهل بیت (ع) را نیز شامل می‌شود و این تعمیم در مواردی از باب تفسیر و در مواردی از باب جری و تطبیق آیات قرآن است.

چکیده حضرت امام‌رضا^(ع) با افراد مختلف از جمله نمایندگان یهودیان، مسیحیان، زردتشتیان، صابئان، زنادقه و مادی‌گرایان، فرقه‌های اسلامی و افراد دیگر به مناظره پرداخته است. یکی از این مناظره‌ها، مناظره مفصل آن حضرت با متکلمان ادیان و مذاهب درباره توحید و نبوت است. این مقاله با مطالعه موردی و با هدف شناساندن اخلاق توحیدی حضرت امام‌رضا^(ع) در برابر رقیبان، این مناظره را از لحاظ اخلاق و مهارت‌های مناظره و به‌ویژه با مطالعه تطبیقی آن با معیار‌ها، شرایط، آداب مناظره و جدل در دانش منطق و نیز یافته‌های علم ارتباطات، تحلیل و مورد پژوهش قرار داده و به این نتیجه دست یافته است که در این مناظره، حضرت از 20 روش و مهارت و شیوه اخلاقی به‌صورت توأمان استفاده کرده و در سخت‌ترین و طولانی‌ترین مناظره، بدون این که در دام کوچک‌ترین استدلال باطل یا غیر اخلاقی بیفتد، با استفاده از انواع مهارت‌های مناظره و روش‌های برتر ارتباطی، استدلال و بحث را تا غلبه بر رقیبان پیش برده است.