فرهنگ رضوی

چکیده زبان و نمود آن درکلام و سخن ،بخصوص در جامعه ای که شهرت مردمان آن به ادب و هنر کلامی است نمی تواند فارغ از بعد و کارکرد سیاسی باشد دعبل خزاعی(256-148ه.ق) با عمر نزدیک به یک قرن خود ازکلام وشعر برای بسط فرهنگ‌ائمه وتقابل با فرهنگ سیاسی عباسی بهره گرفت وکارنامه موثری ازخود برجاگذاشت.مقاله حاضر با رویکرد تاریخی و توصیفی تحلیلی وبا روش اسنادی در صدد ارائه تصویری گویا از کارکردها ی کنش سیاسی گفتاری دعبل خزاعی شاعر اهل بیت در زمان حیات طولانی خود بویژه در عصر امام رضا علیه السلام است . چارچوب نظری مقاله حاضر رابطه زبان و ایدئولوژی دراندیشه پی یرانسار است. بر مبنای اندیشه وی، زبان به فعل سیاسی معنا وجهت می دهد. زبان، ابزار مهم عاملان سیاسی برای تحقق کنشِ شورش و انقلاب یا تثبیت است . یافته های مقاله حاضر نشان می دهد شعر سیاسی دعبل درکنش شورش در قالب‌ هجو ونقد خلفای جور،از امویان گرفته تاعباسیان و در کنشِ تثبیت‌در قالب هایی چون مدح و رثای اهل بیت، ودفاع ازحقانیت‌آنان ،بیان سجایای معصومین و ستایش آیندگان ،بخصوص مدح و ستایش و رثای‌امام رضا علیه‌السلام‌،دعبل را در تثبیت فرهنگ‌رضوی‌با کنش انقلابی وجلوگیری از چیره شدن فرهنگ مخالف اهل بیت ،نامدار کرده است .زبان‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌شعری‌دعبل،ترسیم‌کننده‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌مشروعیت‌گفتمان‌امامت،-باترسیم‌حقانیت،صلاحیت‌،درعین‌مظلومیتِ معصومین صلوات الله علیهم و افشای ناراستی ها ،خیانتها، بی کفایتی‌ها و ظلم و جورحاکمان عباسی است .کنش انقلابی دعبل به نحوی است که به جای زبان پر رمز و راز و دیریاب؛ بابهره گیری از قصاید روشن و با صراحت بیان ؛ مخاطبان بی شمار سرزمین پهناور مسلمانان عصر خود را هدف قرار می داده است .

چکیده از ویژگی‌ها و نقاط بارز سیرۀ امام رضا^(ع)‌ مواجهۀ ایشان با نمایندگان ادیان و مذاهب گوناگون در قالب مناظره‌هایی است که برخلاف اهداف مأمون ـ‌خلیفۀ عباسی‌ـ از برگزاری آنها، به عرصه‌ای برای دفاع از مرزهای اعتقادی اسلام، امامت و عقاید به‌حقِ شیعه و به‌ویژه اثبات صلاحیت و حقانیت امام برای امامت و خلافت تبدیل شد. استحکام در استدلال، استناد امام به منابع دست‌اولِ ادیان ابراهیمی و احاطۀ ایشان بر زبان، تفاسیر و دقایق کتاب‌های مقدس این ادیان از شگفتی‌های این مناظره‌هاست که کاملاً با موفقیت امام و شکست طرف‌های مناظره همراه بود.
در این مقاله به این پرسش‌های مشخص پاسخ داده می‌شود که از منظر تحلیل گفتمان، مناظره‌های امام رضا^(ع) با دیگران چگونه تحلیل می‎شود؟ بهره‌گیری از این روش چه زوایایی از منظر زبانی و موقعیت طرف‌های گفتگو می‌گشاید؟ ویژگی‌ها و ظرفیت‌های مناظره‌های امام رضا^(ع) به‌منزلۀ شکلی از ارتباط کلامی و تبلیغ دینی چیست؟
هدف این است که با پاسخ به این پرسش‌ها از منظری متفاوت به این مناظره‌ها نگریسته شود و با بهره‌گیری از توانایی‌های تحلیل گفتمانِ انتقادی در قالب متغیرها و مقوله‌های عملیاتی، این مناظره‌ها موشکافانه بررسی شود. دقت در مناظره‌های امام با نمایندگان ادیان و فِرَق دیگر با تمرکز بر مقولۀ واژگان، چشم‌انداز، استعاره، انسجام تاریخی، نقل‌قول و تأکید ساختاری نشان‌دهندۀ این واقعیت است که امام با وجود اثبات حقانیت و ابطال ادعاهای طرف‌های مناظره، از منازعۀ اخلاق‌گریزِ گفتمانی، برحذر مانده و در کمال صراحت، دقت، ادب و احترام، نفسِ این مناظره‌ها را به عرصه‌ای برای اثبات امامت و خاتمیت پیامبر اسلام تبدیل کرده‌اند.