فرهنگ رضوی

چکیده یکی از رویکردهای استعارۀ مفهومی، طرح‌وارۀ تصویری است که در آن به بیان ساز و کارهای ذهنی و شناختی می‌پردازد، نقش مهمی در ساماندهی معانی و مفاهیم دارد. پژوهش حاضر به روش توصیفی-تحلیلی و در چهارچوب نظریۀ معناشناختی، میزان کارکرد طرح‌واره حوزه حجمی، حرکتی و قدرتی با تکیه بر نظریۀ معناشناسی، نشان می‌دهد.
برای این منظور، از میان 24 بیت برگزیده از مجموع 50 بیت این قصیده، 10 مورد از طرح‌واره‌های تصویری جهت القای مفهوم در ذهن خواننده استفاده شده‌اند. از این میانگین، 4 طرح‌واره مربوط به طرح‌واره‌های حجمی و 2 طرح‌واره مربوط به طرح‌واره‌های قدرتی و باقی را طرح‌وارۀ حرکتی تشکیل می دهد. از نظر فراوانی، طرح‌وارۀ حرکتی بالاترین سهم را در القای مفهوم به مخاطب و همچنین همسو با شعر رضوی بازنمود اصلی را داراست. و علت آن این است که مفاهیم انتزاعی مانند شادی و نشاط، کوشش و کار، خلاقیت و نوآوری کودک، نیازمند حرکت، جنبش و فعالیت کودک است. افزون براین، طرح‌وارۀ تصویری قدرتی نیز بعد از طرح‌وارۀ حرکتی جایگاه دوم را در سروده‌های کودکان به خود اختصاص داده است. این امر نیز به خاطر موانعی است که خواسته یا ناخواسته در مسیر دنیای پاک کودکانه قرار می‌گیرد و کودک می‌خواهد آن مانع دور زده یا از سر راه اهداف خویش بردارد. همچنین طرح‌وارۀ حجمی کمترین حضور را در شعر کودک دارد. حضور میزان کم این طرح‌واره هم در راستای بیان مفاهیم انتزاعی همچون غم و غصه است تا آن را برای کودکان ملموس و عینی سازد. در مجموع این سه طرح‌واره بیشتر با جهان کودک سازگار است.

چکیده شعر آیینی یکی از گونه‌ها‌ی شعر تعلیمی است که پیشینه‌ای کهن در ادبیّات دارد. جایگاه والای امام رضا (علیه‌السلام) در میان شیعیان و به‎ویژه حضور ایشان در ایران، سبب شده است که شاعرانِ هر گوشه از این دیار با سرایش مدیحه‎ها و مرثیه­های زیبا، آثاری ارزشمند بیافرینند و گام‌های بزرگی در غنای ادبیّات دینی بردارند. در این میان، «محمدحسین غروی اصفهانی» و «خوشدل تهرانی» نمونه‎هایی بارز از شاعران خوش‎ذوقی هستند که غالب اشعار آنان را مدح و ستایش اهل بیت (علیه‌السلام) تشکیل می­دهد. در این پژوهش، نخست بنا بر جایگاه و رسالت ادبیّات تطبیقی، بر بنیان دیدگاه‌های مکتب آمریکایی، که تأکید بر مطالعات زیباشناختی، میان‎رشته‌ای و بینافرهنگی از ویژگی‌های برجستۀ این نظریه است، پیش رفته و سپس به روش توصیفی ـ تحلیلی، با استناد به شواهدی از اشعار این دو شاعر، با هدف بررسی تطبیقی مضامین رضوی به مدایح و مراثی ایشان پرداخته شده است. یافته‌های این پژوهش بیانگر آن است که دو شاعر در مباحثی چون بیان فضایل اخلاقی امام (علیه‌السلام)، حکمت و علم، منزلت و فضیلت­های امام (علیه‌السلام)، ولایت، وجه تسمیه امام، کرامت بارگاه مطهر امام، حوادث تاریخی زندگی امام (علیه‌السلام)، نماز باران و حدیث سلسلة‎الذهب، ضامن‌آهو، شوق زیارت، شفاعت و... دارای شباهت و وجوه تفاوتی هستند. نتایج حاکی از آن است که اشعار رضوی خوشدل تهرانی به‎سبب تصاویر ادبی زیبا و مضامین متنوّع آن، نمود برجسته­تری نسبت به شعر غروی اصفهانی دارد و تأثیر بیشتری بر مخاطب گذاشته ­است هرچند در شعر غروی نیز مضامین بدیع زیبایی به‎چشم می­خورد.  

چکیده       دعبل شاعر برجستۀ شیعی است که عشقش به امامان معصوم (علیهم‎السلام) قطعی و انکارناپذیر است. وی سراسر دیوان خویش را مزیّن به نام ائمه اطهار (علیهم‎السلام) به‎ویژه امام‎رضا (علیه‎السلام) نموده و با ابزار شعر، درصدد آن است که با بیان ویژگی­های ظاهری و معنوی امام‎رضا (علیه‎السلام) و شناساندن حاکمان مستبد آن دوران، ظلم و ستم به اهل بیت (علیهم‎السلام) و مظلومیت آنان را در آیینۀ اشعارش به تصویر بکشد. این پژوهش به روش توصیفی‎ـ‎تحلیلی کوشیده است جلوه­ های پایداری سروده ­های رضوی در دیوان دعبل را استخراج، بررسی و تحلیل کند. بررسی ­ها نشان داد دعوت به مبارزه، ترسیم چهرۀ رنج‎کشیده و مظلوم امامان (علیهم‎السلام)، بیان ظلم و ستم به امام‎رضا (علیه‎‎السلام) امید به آینده و گریه در سوگ او، از جمله مؤلفه­ های مهمّ ادب پایداری است که دعبل در اشعار رضوی خویش به تصویر کشیده است.