فرهنگ رضوی

چکیده در منابع معتبر روایی امامیه، همچون اصول کافی، در ضمن بحث از رؤیت‌پذیری خداوند از امام رضا (علیه‌السلام) روایتی نقل شده است که مضمون آن روایت این است که رؤیت خداوند با ایمان با او، نه در دنیا و نه در آخرت، قابل جمع نیست و ازین‌رو، رؤیت خداوند امکان ندارد. اندیشمندان شیعی این روایت را از روایات صعب و غامض برشمرده‌اند و در تبیین معنای آن راه‌حل‌های متعددی را پیشنهاد کرده‌اند. اما به نظر می‌رسد که هیچ‌یک از راه‌حل های مورد ارائه، قابل پذیرش نیست؛ چرا که برخی از معانی پیشنهادشده یا با ظاهر روایت همخوان نیست و یا آنکه برخی از آنها به‌لحاظ معنا نمی‌توانند مطابق با روایت باشند. بدین‌جهت یا باید در تبیین معنای این روایت به دنبال راه‌حل دیگری بود و یا آنکه به‌جهت ناشناخته بودن محمد بن عبید -که راوی آن است- صدور آن را لااقل به‌شکلی که در منابع روایی آمده است، نفی نمود.

چکیده گردشگران می‌توانند محیط ‌زیست را به خطر بیندازند، باعث تغییر آن شوند و آثار منفی بسیار زیادی در آن به بار آورند؛ اما شناخت صحیح فعالان گردشگری از آموزه‌های دین و بزرگان درباره حفظ محیط‌ زیست و پایبندی به این ارزش‌ها می‌تواند به کنترل و نظارت رفتار صحیح خود و گردشگران در محیط‌های طبیعی کمک کند. از ‌این‌رو، هدف این پژوهش نحوة تأثیر آموزه‌های اسلامی رضوی بر خرید محصولات و خدمات گردشگری دوستدار طبیعت است. نوع پژوهش توسعه‌ای کاربردی و توصیفی پیمایشی بوده و جمع‌آوری داده‌ها بر اساس پرسش‌نامه‌ای متشکل از 37 سؤال و انتخاب هدفمند نمونة 102 نفری از فعالان صنعت گردشگری انجام گرفته است. یافته‌های پژوهش از تأثیر مثبت متغیر آموزه‌های اسلامی رضوی بر جمع‌گرایی فعالان گردشگری حکایت دارد. همچنین بر مبنای یافته‌های پژوهش، میان جمع‌گرایی با دغدغة زیست‌محیطی و تمایل به پرداخت، سواد زیست‌محیطی با تمایل به پرداخت، دغدغة زیست‌محیطی با تمایل به پرداخت برای محصولات و خدمات سبز گردشگری ارتباط وجود دارد؛ اما میان آموزه‌های اسلامی رضوی با سواد زیست‌محیطی و سواد زیست‌محیطی با دغدغة زیست‌محیطی ارتباط معناداری مشاهده نشد. تبیین کاربردی دیدگاه‌های محیط ‌زیستی اسلامی رضوی در حوزه‌های گردشگری و ثبت روز ملی محیط‌بان مصادف با میلاد امام هشتم(ع) بر اساس نتایج این پژوهش پیشنهاد می‌شود.

چکیده شناخت «حقیقت عرش» همواره از مسائل پیچیده و پراهمیت برای دانشمندان و صاحبان علم و معرفت بوده که دلیل آن آیات شریفة قرآن مانند: «الرَّحْمنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوى‏»(طه، 5) و روایات مرتبط بوده که به‌صراحت از عرش سخن گفته است؛ بنابراین اندیشمندان دینی از جمله مفسران و متکلمان در این باره به فحص و جست‌وجو پرداخته‌اند. هدف پژوهش این است که با بررسی مفهوم حقیقی عرش، با توجه به ضرورت شناخت آن در حوزة جهان‌شناسی و خداشناسی و معارف الهی، درصدد پاسخی روشن به برخی ابهام‌ها مانند تفکر مشبهه و مجسمه باشد که در این موضوع وجود دارد. روش تحقیق، کتابخانه‌ای و تحلیلی است و دستاورد پژوهش با توجه به احادیث امام رضا (ع) به‌خصوص روایت خواجه اباصلت از امام رضا (ع)، این است که عرش الهی جسم نیست و حقیقتی مستقل و از جنس حقایق غیبی و در مرتبة عوالم مجردات است و مراد  از حقیقت عرش، جایگاهِ تدبیر و مدیریت و ربوبیت الهی و مقامی‌ است‌ که منشأ صدور احـکام عـالم بوده و همه اوامر الهی به سوی آن منتهی می‌شود و عرش، علم الهی نیز به شمار می رود.

چکیده هدف پژوهش ترسیم شبکه‌های علمی پژوهش‌های حوزة موضوعی امام رضا (ع) است که  با رویکرد علم‌سنجی و با استفاده از تحلیل هم‌رخدادی واژگان و تکنیک تحلیل شبکه‌ای به  روابط مفهومی آثار پژوهشی شناسایی شده است. برای تحلیل مقاله‌ها، کتاب‌ها و پایان‌نامه‌های این حوزه از نرم‌افزارهای راورماتریس، یو.سی.آی.نت و نت.دراو استفاده شد. جامعة آماری پژوهش را 4372 اثر پژوهشی مرتبط با امام رضا (ع) شامل 2423 کتاب، 1305 مقاله و 644 پایان‌نامه تشکیل داده است. برای ترسیم نقشه‌های هم‌رخدادی از نرم‌افزار راورماتریس استفاده شد. یافته‌ها نشان داد که بنیاد بین‌المللی فرهنگی هنری امام رضا (ع)، بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، آستان قدس رضوی سازمان‌های فعال در تولید آثار با محوریت موضوعی امام رضا (ع) هستند و عمدة آثار را آقایان منتشر کرده‌اند. نویسندگان نخستین کنگرة جهانی حضرت رضا (ع)، محمد بن علی ابن بابویه و محسن صادقی از محبوب‌ترین نویسندگان در زمینه موضوعی امام رضا (ع) هستند. انتشارات انصاری، اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان مرکزی و دانشگاه پیام نور با داشتن بیشترین میزان مرکزیت درجه از محبوب‌ترین سازمان‌ها و مؤسسه‌ها در انتشار آثار هستند. همچنین به ترتیب موضوعات امام، اهل بیت، زائرسرا، و آستان قدس رضوی از محبوب‌ترین موضوعات هستند. ‌نتایج پژوهش حاکی از مشارکت 3814 پدیدآورنده، 1238 دانشگاه یا موسسه در انتشار  12936 اثر است. همکاری کم نهادهای علمی پژوهشی حوزه‌های دینی مثل حوزه‌های علمیه و مشارکت پایین طلاب در تولید و انتشار آثار پژوهشی‌ شایسته توجه جدی است. رشتة زبان و ادبیات فارسی بیشترین مشارکت را در تولید آثار دربارة امام رضا (ع) دارد.

چکیده محیط زیست و حقوق حیوانات از موضوعات مهمی بوده که با توسعة زندگی شهرنشینی بیش از پیش مورد توجه قرار گرفته و همواره محل بحث و نظر است. در این مقاله به روش توصیفی تحلیلی و با استفاده از روش کتابخانه‌ای تلاش شده به بررسی این موضوع مهم از دید اندیشة رضوی پرداخته شود. سوال اساسی این است که محیط زیست و حقوق حیوانات در اندیشة رضوی چه جایگاهی دارد؟ نتایج مقاله بیانگر این موضوع مهم است که مطابق آموزه‌های اسلامی، محیط زیست و حیوانات اهمیت زیادی دارد. به تبع آموزه‌های اسلامی به‌عنوان چهارچوب مفهومی و ایدئولوژی حاکم بر اندیشة رضوی، امام رضا(ع) به محیط زیست و حقوق حیوانات توجه زیادی نشان داده‌اند. توجه امام رضا(ع) به محیط زیست در قالب عناصر محیط زیست شامل آب، هوا، خاک، گیاهان و حیوانات تبیین و تحلیل شده و نتایج حاکی است که در اندیشة رضوی به دفعات در خصوص رعایت حقوق حیوانات و همچنین حمایت از خاک، آلوده نکردن و استفاده بهینه از آب، منفعت گیاهان و هوای پاک برای زیست انسان توصیه‌های متعددی انجام شده است. نتیجه اینکه در اندیشة رضوی، پاسداشت و احترام به طبیعت از آموزه‌هایی است که تأسی و عمل به آن می‌تواند زمینة برپایی جامعه‌ای سالم و پویا را فراهم کند.

چکیده از عصر صفویه، جایگاه مذهبی عمرانی ممتاز آستان قدس رضوی عملکرد سیاسی تاثیرگذار آن را نیز به دنبال داشت. با فروپاشی حکومت صفویه، حاکمان کرسی ایالتی همچون خراسان تضعیف و برکنار شدند و مقدمات خودمختاری بزرگان شهری از جمله متولی بارگاه امام ثامن (ع) مهیا شد. بر این مبنا، پژوهش حاضر درصدد یافتن پاسخ به این پرسش است که آستان قدس رضوی چه جایگاهی در دورة افشاریه داشت؟ در پاسخ، به این برآورد می‌رسیم که در دورة افشاریه، آشوب و ناامنی اجتماعی فراگیر از یک‌سو موجب مصادرة اموال بارگاه امام هشتم شیعیان (ع) توسط مدعیان سلطنت شد و از سوی دیگر، زمینة طلب استغاثه طبقات مختلف جامعه حتی فرمانروایان در قالب زیارت، سکونت، تدفین و اقدامات عمرانی را فراهم آورد. این پژوهش با رویکرد تاریخی و شیوة جمع‌آوری داده‌های کتابخانه‌ای و اسنادی تاریخی از منابع دست ‌اول تاریخی پس از توصیف و طبقه‌بندی جنبه‌های گوناگون جایگاه آستان قدس رضوی به تحلیل و تفسیر این ویژگی‌ها و تأثیرات مختلف سیاسی اجتماعی آن می‌پردازد.

چکیده قرآن کریم در آیات متعدد به طور وسیع و دامنه‌دار از صله و رسیدگی به افرادی سخن گفته که خداوند برای رسیدگی به آنان دستور داده است بر نکوهش قطع صله و رسیدگی به آنان تاکید دارد. موضوع صلة رحم در آیات و روایات از نظرگاه‌های گوناگون می‌تواند بررسی شود و مسئلة جستار حاضر این است که گسترة رحم و خویشاوندان از دید قرآن و حدیث ناظر به حدیث منقول از امام رضا (ع) در ذیل آیة نخست سورة نساء چیست و قلمرو آن چه افرادی را شامل می‌شود؟ این پژوهش به روش کتابخانه‌ای در گردآوری اطلاعات و به صورت توصیفی تحلیلی در تجزیه و تحلیل داده‌ها و با هدف اثبات توسعه در قلمرو صلة رحم خویشاوندان خانوادگی، به نزدیکان و اهل بیت و رحم آل محمد (ع)، گسترة رحامت در حدیث منقول از امام رضا (ع) ذیل تفسیر آیة نخست سورة نساء را پژوهش کرده است. نتیجة پژوهش آن است که مفاد آیات قرآنی مربوط به لزوم صله به طور اطلاق و لزوم صلة رحم به‌خصوص و نیز روایات تفسیری منقول از اهل بیت (ع) با تأکید بر حدیث منقول از امام رضا (ع) در ذیل آیة نخست سورة نساء، افزون بر صلة خویشاوندان خانوادگی، رعایت حقوق اهل بیت (ع) را نیز شامل می‌شود و این تعمیم در مواردی از باب تفسیر و در مواردی از باب جری و تطبیق آیات قرآن است.