فرهنگ رضوی

چکیده هدف از نوشتار حاضر، بررسی رابطة سرمایة نمادین مبتنی بر الگوی ایرانی‌ـ اسلامی با سبک زندگی اسلامی بر مبنای سیرة رضوی است. با تدوین یک سؤال کلی و شش سؤال جزئی، مشخص شد سرمایة نمادین ایرانی‌ـ اسلامی با سبک زندگی اسلامی و ابعاد آن (آموزش زندگی دینی در هر زمان، الگوسازی سیرة اهل بیت^(ع)، اصول عقاید دینی، اصول تولی و تبری، آموزش بندگی و عبادت و غفلت‌زدایی) رابطة معنادار و به ترتیب برابر با61/0، 73/0، 54/0، 42/0، 38/0، 45/0، 68/0 دارد. نمونه‌گیری نیز به روش خوشه‌ای چند مرحله­ای و تعداد نمونه با استفاده از جدول مورگان برابر با  384 نفر در جامعة مورد بررسی یعنی شهروندان مناطق 15 گانة شهر اصفهان است. نتایج نشان­ می‌دهد هر چه افراد خود و خانواده‌شان را ملزم به رعایت شئونات اسلامی و پیروی از سبک زندگی اسلامی کنند، بیشتر به نمادهای اقتصادی‌ـ اسلامی، اجتماعی‌ـ اسلامی و فرهنگی‌ـ اسلامی احترام می‌گذارند، در زندگی خود به‌کار می‌گیرند و استفاده و پیروی از آنها را به دیگران نیز پیشنهاد می‌دهند.  

چکیده نوشتار حاضر با روش توصیفی‌ـ تحلیلی، درصدد تبیین نظریة «مهاجرت امام رضاو امامزادگان^(ع) در راستای سنت الهی استبدال» بوده و نتایج به‌دست آمده بدین قرار است:1. نگارندگان بر اساس شواهد قرآنی، روایی و تاریخیِ معتبر معتقدند خداوند متعال براساس سنت استبدال، پس از ناسپاسی و عدم اهتمام لازم مسلمانان سایر نقاط اسلامی‌ـ به‌ویژه حجاز و عراق‌ـ در یاری رساندن به دین و رهبران الهی، این نقش محوری را بر عهدة پیروان مکتب اهل بیت^(ع) در ایران قرار داده است. این مهم، تمهیدهایی لازم دارد که می­توان مهاجرت امام رضا^(ع) و فرزندان و نوادگان امامان^(ع) به ایران را به‌عنوان یکی از مهم‌ترین دلایل تثبیت و استمرار توفیق نصرت دین الهی برای ایرانیان دانست و رصد کیفیت پراکندگی قبور مطهر امامزادگان^(ع) در سراسر ایران نیز تأییدی بر آن خواهد بود؛ 2. حضور امام رضا^(ع) در ایران موجب شد تا حضور امامزادگان^(ع) در ایران، هم از لحاظ کیفی و هم کمّی، مدیریت شود.

چکیده غالیان و اندیشة افراطی آنان همواره در تاریخ اسلام ازجمله مباحث پر چالش و مسئله‌دار برای مسلمانان بوده است‌. از آنجا که بحث غلو در زیرمجموعة مباحث شیعی مطرح بود، ائمه^(ع) همواره به‌شدت با آن مبارزه می‌کردند‌. آنان در سخنان و رفتارشان، غلو را مذموم می‌دانستند‌. از نگاه خردمندان و دلسوزان دینی این‌گونه رویه‌ها می‌تواند برای رکن نظام دینی خطرناک باشد‌. سؤال اصلی نوشتار حاضر این است که جایگاه غالیان و نظر و برخورد امام رضا^(ع) با غالیان هم‌عصرشان چگونه بوده است؟ نتیجة بررسی‌ها نشان می‌دهد که امام هشتم^(ع) با درک این واقعیت، در آموزش‌ به پیروان خویش سعی داشتند بر گرد افراط‌ها نگردند. در قرن دوم و اوایل قرن سوم ه. که نحله‌ها و تفکر انحرافی بسیاری، مسلمانان را احاطه کرده بود این امر نمونه‌های فراوان دارد‌. معرفت و شناخت امام و پیروی از دستورهایشان از نشانه‌های عرفان اسلامی به‌شمار می‌رود و غلو در این عرفان جایگاهی ندارد‌. این مقاله با در نظر گرفتن نمونه‌هایی چند از احادیث و اخبار تاریخی به شیوة توصیفی‌ـ تحلیلی  به پاسخ سؤال اصلی پرداخته است.  

چکیده اهل‌بیت^(ع) به‌ویژه امام رضا^(ع) مورد اقبال خاص ایرانیان ازجمله اهل حدیث بودند و حاکم نیشابوری به ‌تفصیل از حضور آن امام^(ع) در خراسان و عنایت ویژة مشایخ اهل حدیث به ایشان یاد کرده است. بر اساس این گزارش­ها، بزرگان حوزة حدیثی اهل سنت نیشابور که استادان اصحاب جوامع روایی ازجمله کتاب‌های شش‌گانه بودند، اهتمام زیادی به امام رضا^(ع) به‌عنوان فرزند پیامبر^(ص) و سند اختصاصی روایی حضرت داشتند.
ملاحظه و تحلیل گزارش­های ابوعبدالله حاکم از قصد و زیارت آستان امام رضا^(ع) توسط استادانی چون ابن‌خزیمه نیشابوری در کنار روایت‌هایی از پیامبر^(ص) و اهل بیت^(ع) مبنی بر سفارش به زیارت آن امام^(ع) از مشروعیت و بلکه برکت‌های این زیارت حکایت دارد و نشان می­دهد رفتار مدعیان پیروی از سلف صالح در دوره‌های بعد به­ویژه در دورة معاصر در تحریم زیارت و تکفیر مسلمانان به­سبب جرم­هایی از این قبیل، بدعت و انحرافی بوده که در دوره­های متأخر از سوی امثال ابن‌تیمیه طرح و توسط جریان‌هایی خاص ترویج شده است. مقالة حاضر به روش توصیفی‌ـ تحلیلی پی‌جوی این گزارش­ها و بررسی چند و چون آنهاست.

چکیده یکی از مسائل و معماهای پیچیده در حوزة سیاست و امر سیاسی نسبت میان اخلاق و سیاست است. جامعة بشری بدون سیاست و حکمرانی به ورطة هرج و مرج و ناامنی سقوط می‌کند و سیاست و حکمرانی و اقتضاهای قدرت سیاسی، اخلاق و منش اخلاقی و انسانی را به بهانة حفظ قدرت و مصالح عمومی به محاق می‌برد. در این نوشتار تلاش شده است با استناد به آموزه‌های دینی به‌ویژه توجه به کلام و سیرة رضوی و اجداد طاهرین آن حضرت، نسبت میان اخلاق و سیاست مورد مداقه و واکاوی قرار گیرد. با توجه به حجیت کلام امام معصوم^(ع) و ضرورت تمسک به سیره و روش پیشوایان دینی، بررسی حاضر در بازشناسی رابطة اخلاق و سیاست از منظر آموزه‌های ناب و مستند به شارع مقدس می‌تواند مورد توجه قرار گیرد. روش مورد استفاده در این مقاله، توصیفی‌ـ تحلیلی است که داده‌های به‌دست آمده از طریق متون روایی و منابع ذی‌ربط در چارچوب عنوان مقاله مورد تجزیه و تحلیل قرار می‌گیرد.

چکیده روایت‌های فراوانی از اهل بیت^(ع) ازجمله امام رضا^(ع) دربارۀ ثواب گریه بر مصائب امام حسین^(ع) وارد شده، در این احادیث، پاداش‌ فراوانی ازجمله ورود به بهشت در برابر گریستن، گریاندن و حتی تباکی بر امام حسین^(ع) ذکر شده است. این احادیث از نظر اینکه چگونه صرف گریه کردن بر امام حسین^(ع) موجب ورود به بهشت می‌شود و این مسئله چگونه با حکمت خداوند سازگار است و این همه اجر و پاداش دربر دارد، مورد اشکال شده است. مقاله پیش‌رو درصدد پاسخ به این شبهه برآمده و پس از بررسی وجوه مختلف، به این نتیجه رسیده که مجموعه گزاره‌های موجود، ناظر به کلیّت مسئله است و نه‌تنها با مشروط بودن آن به امور دیگر اعم از مقتضی، شرط، جزء یا رفع و دفع موانع دیگر منافات ندارد، بلکه گزاره‌های دینی دیگر که سایر امور را شرط و... به‌شمار آورده‌اند، مفسّر و مبیّن گزارة مورد بحث خواهند بود.
 

چکیده امامت، استمرار نبوت و لطفى از جانب خداى متعال است. امامت جز با تصریح خداوندى تحقق نمى‌پذیرد و مردم در تعیین امام معصوم نقشى ندارند. امامت یکى از اصول بنیادى دین است و ایمان راستین جز با باور به بایستگى آن شکل نمى‌گیرد. امام، کسى است که خداوند متعال او را، پس از پیامبر به‌عنوان هدایتگر بشر برگزیده و باید از گناه و ناراستى، پاک و معصوم و به اذن خدا، از جهان غیب آگاه باشد. امام، نمونة کامل انسان و داراى برترین درجة کمال و فضیلت است و از آنجا که به یارى حق، همة گفتارها و رفتارهاى او نشان از راهى خدایى دارد، پیروى از وى بر همة مردم لازم و بایسته است.
بر این اساس در نوشتار حاضر با روش تحلیل اسنادی به تبیین روایی نقش و جایگاه امامت از دیدگاه امام رضا^(ع) و دلایل وجوب ولایت‌پذیری از امام معصوم و ولی امر زمان پرداخته شده و نتایج در قالب بررسی ضرورت وجود امام، شرایط و ویژگی‌های امام، نحوة انتخاب امام، چگونگی رسیدن به مقام امامت، راه‌های اثبات امامت از دیدگاه امام رضا^(ع) و نیز دلایل وجوب ولایت‌پذیری از امام معصوم و ولی امر زمان بیان شده است.