نقد و بررسی فرایند واژه گزینی و انواع آن در نیایش های امام رضا (ع)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای زبان و ادبیات عربی دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد ، ایران

2 دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی ـ دانشکده ادبیات و علوم انسانی دکتر علی شریعتی ، دانشگاه فردوسی مشهد ، مشهد ، ایران.

3 دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی ـ دانشکده ادبیات و علوم انسانی دکتر علی شریعتی ، دانشگاه فردوسی مشهد ، مشهد، ایران.

چکیده
آثاری که از خاندان اهل بیت پیامبر(ص) در میان ما به ودیعه نهاده شده، از برجسته ­ترین و زیباترین متون در هر عصر و زمانی به ­شمار می ­رود؛ بنابراین می ­طلبد هر یک از پژهشگران به فراخور توان علمی خود به کشف زیبایی­ ها و بیان جنبه ­های متعدد این میراث بزرگ اسلامی بپردازند. از آنجا که واژگان سهم بسیاری در شناخت سبک نویسنده، ارزیابی صناعت و فصاحت متن ادبی و شناخت اندیشه ­ها و مضامین درونی و پنهانی متن دارند، واکاوی آن­ ها به­ عنوان مؤلفه یک متن ادبی کمک شایانی به پژوهشگر می­ کند تا جهات مختلفی از اثر تنها با بررسی در یک مقوله کاوش شود. در میان انواع مختلف عناصر زبانی، شناخت واژه‌ها راهی برای تشخیص دقیق هنرنمایی‌ها و فصاحت و بلاغت  نوشته­ های معصومین (ع) و تمایز آن با سبک غیر معصومین است. از آنجا که نیایش‌ها و ادعیه معصومین(ع) به­ عنوان یکی از مهم ­ترین انواع ادبی و دینی به­ شمار می‌رود که از جهت زبانی و گفتاری از اهمیت ادبی بالایی برخوردار است؛ این مقاله به روش توصیفی تحلیلی مقولۀ واژه‌گزینی و اشکال مختلف آن در نیایش‌های امام رضا (ع)  بررسی کرده است. هدف پژوهش پاسخ به پرسش­ هایی همچون چگونگی نحوۀ کاربست واژگان و انواع و کارکردهای مختلف آن در نیایش ­های امام رضا (ع) و میزان بسامد آن­ ها در تنوع سبک‌ها و تناوب مضامین است. ایشان در دعاهایشان از واژگان انتزاعی، نشاندار، صریح و خاص بیشتر بهره گرفته و به اصل سازگاری واژگان با موضوع نیایش و موقعیت‌ها و مضامین به کار رفته در آن­ ها توجه کرده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


ابن بابویه، محمد بن علی. (1377). معانی الاخبار. مترجم: عبدالعلی محمدی شاهرودی. تهران: دار‌الکتب الاسلامیه. 
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ . (1393). عیون اخبار الرضا. مترجم: محمد صالح روغنی قزوینی. قم: مسجد مقدس جمکران.
اسفندیاری، مصطفی و همکاران. (1392). «آرایه‌های بدیعی صحیفه الرضا».  فرهنگ رضوی. سال اول. شماره۳. صص: 147- 180.
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ . (1394). « محسنات لفظی در کلام امام رضا g و امام سجاد g ». فرهنگ رضوی. 3(9). صص: 125-152.
جعفرزاده دیزآبادی، فاطمه. (1394). «سبک‌شناسی نامه‌های امام رضا g در دو سطح ادبی و زبانی». پایاننامه. دانشکده ادبیات و علوم انسانی. کاشان: دانشگاه کاشان.
دیلمی، حسن بن محمد. (1412). إرشاد القلوب. (دیلمی). قم: الشریف الرضی.
رجبی، فاطمه؛ مطهری، اعظم. (1394). «سبک‌شناسی مناظرات کلامی امام رضا g». پژوهشهای اعتقادی کلامی (علوم اسلامی). 5(19). صص: 81-98.
سجودی، فرزان. (1387). نشانهشناسی کاربردی. ویراست دوم. تهران: نشر علم.
شمیسا، سیروس. (1393). کلیات سبکشناسی. ویراست دوم. چاپ چهارم. تهران: میترا.
شفیعی کدکنی، محمّدرضا. (1391). رستاخیز کلمات: درسگفتارهایی دربارۀ نظریۀ ادبی صورتگرایان روس. چاپ سوم. تهران: سخن.
ضیف، شوقی. (1376). پژوهش ادبی. ترجمۀ عبدالله شریفی خجسته. تهران: علمی و فرهنگی.
طوسی، محمد بن حسن. (1414). الأمالی. قم: دارالثقافة.
عیاشى، محمد بن مسعود. (1380ق). تفسیر العیّاشی. مصحح: سید هاشم رسولی محلاتی. تهران: المطبعة العلمیة.
قویمی، مهوش. (1383). آوا و القا. رهیافتی به شعر اخوان ثالث. تهران: هرمس.
قیومی اصفهانی،جواد.(1387).صحیفه امام رضا g. قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
فتوحی، محمود. (1395). سبکشناسی، رویکردها و نظریات. تهران: سخن
مقدم متقی، امیر. (1391). «بررسی خطبه فاطمیه بر پایۀ زیبایی‌شناسی». لسان مبین. سال(2-2013). دوره 4. شماره 9. صص: 201-227.
موحد ابطحی، محمد باقر. (1394). صحیفه رضویه جامعه. مترجم: سید عدنان لاجوردی. مشهد: انتشارات بنیاد فرهنگی و هنری امام رضاg.
وردانک، پیتر. (1393). مبانی سبکشناسی. ترجمۀ محمّد غفاری. چاپ دوم . تهران: نی.
وکیلی، محمد حسن. (1399). سبک زندگی توحیدی از نگاه امام رضا g. مشهد: آستان قدس رضوی.
یارمحمدی، لطف‌‌الله. (1383). گفتمان‌‌شناسی رایج و انتقادی. تهران: هرمس.