بررسی آثار ارتباط زائران و مجاوران در آیین مذهبی پیاده روی دهۀ آخر صفر به مشهد مقدس

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار موسسه آموزش عالی خردگرایان مطهر، مشهد، ایران

2 مدرس موسسه اموزش عالی خردگرایان مطهر، مشهد، ایران

3 کارشناس ارشد گردشگری مذهبی، موسسه آموزش عالی خردگرایان مطهر، مشهد، ایران

چکیده
    یکی از رایج‌ترین شکل‌های گردشگری در سراسر جهان، گردشگری مذهبی است. این تحقیق با رویکردی توصیفی تحلیلی به بررسی آثار ارتباط زائران و مجاوران در آیین مذهبی پیاده‌روی به مشهد در بازۀ زمانی دهۀ آخر ماه صفر در سال1401 شمسی، بر دو شاخص کیفیت زندگی و سرمایۀ اجتماعی ساکنان می‌پردازد. جامعۀ آماری این پژوهش کلیۀ خبرگان در امور برنامه‌ریزی شهری و منطقه‌ای و حوزۀ گردشگری و خدمات زیارت در شهر مشهد است. با توجه به اینکه تجزیه و تحلیل این تحقیق به روش کیفی است، برای تعداد نمونه با روش اشباع نظری، نمونه‌گیری تا مرحله‌ای ادامه پیدا می‌کند که پاسخ 25 نفر از کارشناسان و خبرگان به هم نزدیک می‌شود. میزان ضریب توافق کندال شاخص‌های این تحقیق برابر با 0.864 است؛ بنابراین در هر مرحله 10 پرسش‌نامه محقق ساخت، توزیع و انتخاب افراد پرسش شونده  بر اساس نمونه در دسترس به صورت هدفمند صورت می گیرد. با بررسی فردی و دموگرافی اعضا و با استفاده از آزمون تی تک نمونه‌ای در نرم‌افزار SPSS به دو سوال عمده تحقیق، پاسخ و سپس از طریق تحلیل(سلسله مراتبی) AHP به ضریب اهمیت هر معیار پرداخته می‌شود. با توجه به بررسی حاصل از میانگین شاخص‌ها و معیارها و سطح معناداری آزمون شاخص کیفیت زندگی و سطح معناداری آزمون شاخص سرمایۀ اجتماعی، می‌توان نتیجه گرفت که این ارتباط اجتماعی، باعث افزایش کیفیت زندگی و سرمایۀ اجتماعی ساکنان می‌شود. در مقولۀ کیفیت زندگی به ترتیب کیفیت محیط و مسکن، سلامت و بهزیستی فردی اجتماعی و همبستگی و مشارکت، دارای اولویت بالا شناخته ‌شده‌اند و اشتغال و درآمد، آموزش و فرهنگ، کیفیت زیرساخت‌ها و تفریح و اوقات فراغت، در اولویت‌های بعدی است. همچنین در اولویت‌بندی و ضریب اهمیت مقولۀ سرمایۀ اجتماعی، اعتماد به زائران، امنیت برای تردد در شب وآگاهی از گردشگری مذهبی دارای بالاترین ضریب اهمیت بوده‌اند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


ابراهیم‌زاده، عیسی؛ کاظمی‌راد، شمس‌الله؛ اسکندری ثانی، محمد.(1390). «برنامه‌ریزی استراتژیک توسعه گردشگری با تاکید بر گردشگری مذهبی(مطالعۀ موردی شهر قم)». پژوهشهای جغرافیایی انسانی. شماره 76. صص:141-115.
استعلاجی، علیرضا؛ خوش‌نیت بیانی، محمد. (1391). «شناخت توانمندی‌های گردشگری و ارائۀ الگوهای بهینۀ توسعۀ گردشگری از دیدگاه کاربردی(مطالعۀ موردی: شهرری». جغرافیا. سال 10. شماره 34. صص:251-275.
اجتهادنژاد کاشانی، سیدسالار؛ قوامی، نسرین السادات. (1391). «دوگانه زائر سیاح در تجربۀ زیسته سه نسل، مورد مطالعه: کارکنان دانشگاه شهید بهشتی». مطالعات جغرافیایی اجتماعی ایران. دوره 6. شماره3و4. صص: 5-26.
تاج‌بخش، غلامرضا؛ حسینی، محمدرضا؛ موسوی، انتصار. (1398). « مطالعه کیفی الگوی ابراز هویت ایرانیان و عراقی ها در آئین پیاده روی اربعین». نظریه های اجتماعی متفکران مسلمان. شماره دوم. پاییز و زمستان 1398. صص: 9 -36.
تیموتی، دالن جی والسن، دانیل اچ. (1392). «گردشگری، دین و سفرهای مذهبی. ترجمه محمد قلی‌پور، احسان مجیدی‌فر. تهران: جامعه‌شناسان.
حسین مجتبی، ام سلمه (۱۳۹۷). «مطالعۀ پدیدارشناسانۀ پیاده روی اربعین در عراق»، پدیدارشناسی تجربۀ پیاده روی اربعین: (مورد مطالعه کاروان ایرانی زیارتی کربلاء- عراق ۱۳۹۶). تهران: کنفرانس ملی توسعۀ اجتماعی.
خالقی مطلق، جلال. (1369). « نقد کتاب : تاریخ افسانه ای ایران». نوشته کریستین سن، آرتور. کلک . شماره 11 و 12. دی وبهمن 1369.
دورانت، ویل.(1370). تاریخ فلسفه . ترجمه عباس زریاب خویی. تهران: علمی و فرهنگی.
رحمانی، خلیل؛ پورطاهری، مهدی و رکن الدین افتخاری، عبدالرضا. (1392). «برنامه‌ریزی راهبردی گردشگری مذهبی اورامان در مناطق روستاهای دارای مکان‌های مذهبی». برنامهریزی و آزمایش فضا. شماره 79. صص:43-66.
رحیم‌پور، علی، سیدحسینی، سید داوود. (1379). «سیمای جهانگردی اسلامی». تهران: محیا.
رضوی‌زاده، ندا. (1393). « ادراک و تجربۀ زیستۀ زائران پیادۀ ایرانی در عراق (مورد مطالعه: پیاده‌روی اربعین آذر ۱۳۹۳- عراق)». مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران. دوره 6. شماره 4. صص: 595 – 631.
زین العابدین عموقین، یوسف؛ احمدی ارکمی ابوطالب؛ نظری، ولی الله. (1390). «اهمیت گردشگری مذهبی در اسلام». مجموعه مقالات همایش بین المللی گردشگری در مرودشت.
شراهی، اسماعیل؛ ذوالفقارزاده کرمانی، محمدمهدی. (1398). «واکاوی ادراک زائران از رفتار خادمان در اربعین: روایتی مردم‌شناختی از پدیده عظیم پیاده‌روی اربعین». دین و ارتباطات. سال 26. شماره اول (پیاپی 55). صص: 115 – 148.
ضرغام بروجنی، حمید؛ توحیدلو، معصومه. (1390). «الگوی مدیریت اثربخش گردشگری مورد مطالعه: مقصد مذهبی مشهد». مطالعات جهانگردی. سال هفتم. شماره 16. صص: 25 -52.
عظیمی هاشمی، مژگان؛ شریعتی مزینانی، سعید و اعظم کاری، فائزه. (1391). «مولفه‌های اجتماعی-فرهنگی شهر زیارتی پایدار مورد مطالعه شهر مشهد». مطالعات اجتماعی ایران. دوره6. شمار3و4. صص:131-156.
شارپلی، ریچارد، شارپلی، جولیا. (1380). گردشگری روستایی. ترجمه رحمت‌الله نصیری و  فاطمه نصیری. تهران: منشی.
مؤمنی، مصطفی. (1386). بحثی در شهرنشینی و جغرافیای اوقات فراغت و گردشگری . تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح.
مومنی، مصطفی؛ صرافی، مظفر؛ قاسمی خوزانی، محمد. (1387). «ساختار و کارکرد گردشگری مذهبی-فرهنگی و ضرورت مدیریت یکپارچه در کلان‌شهر مشهد». جغرافیا و توسعه. سال ششم. شماره پیاپی11. صص:1-25.
نهاوندی، مریم؛ نعمتی، سیده فاطمه. (1389). «تهدیدها و فرصت های گردشگری زیارت در ایران». مطالعات فرهنگی و ارتباطات. سال ششم. شماره20. صص: 145-172.