واکاوی مولفه های عدالت بین نسلی در حقوق بین الملل و فرهنگ رضوی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه حقوق دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

2 دکترای حقوق جزا و جرم شناسی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران

چکیده
    نظریۀ عدالت بین ­نسلی واکنشی نظری به مسئله بحران محیط زیست و تهدید حقوق نسل­ های آینده و مقصد آن دست یابی به کیفیت زندگی بهتر برای همۀ نسل‌ها و تحقق اهداف توسعه پایدار است؛ به­ رغم مدرن بودن این تئوری در حقوق بین‌الملل، توجه به حیات و سلامت همۀ نسل‌ها از جمله نسل‌‌های آینده در فرهنگ رضوی سابقۀ دیرینه ­ای دارد؛ مجموع آموزه‌های قرآن و سنت و تأکید گفتار و رفتار امام رضا (ع) بیانگر آن است که مفهوم عدالت بین نسلی برای تأمین حقوق نسل آینده و پاسداشت منابع طبیعی و محیط زیست وظیفه ­ای اجتماعی و اخلاقی و متشکل از سه بعد تکلیف و مسئولیت زیست محیطی، همبستگی اجتماعی و ایجاد فرصت برابر و کارایی اقتصادی و پایداری مصرف  و در واقع همان ابعاد توسعۀ پایدار در حقوق بین الملل است؛ با این تفاوت که در گفتمان نظام حقوق بین الملل صرفا حفاظت از حقوق نسل­ های آینده مدنظر قرار گرفته است؛ اما در فرهنگ رضوی بر محوریت خداوند و اعتلای رویکرد هستی­ شناختی انسان تاکید شده است؛ مضاف بر آنکه عدالت در حقوق بین الملل، شرط لازم توسعۀ پایدار است؛ اما در فرهنگ مذکور فراتر از شرط لازم و تداوم حیات، بلکه خود، عین پایداری و بقای حیات است؛ لذا هر نسلی تمامی منافع عمومی را به امانت از نسل­ های قبلی دریافت می­ کند و تعهداتی به­ عنوان متولی برای محافظت از آن برای نسل­ های آینده در مقام ذی نفع دارد؛ همچنین در فرهنگ مذکور عدالت مفهومی گسترده دارد که علاوه بر حوزۀ تکوین، حوزه ­های تشریع و جزا را نیز در بر می­ گیرد. مواردی چون برقراری عدالت، منع اسراف و تباه­ سازی اموال و ... نقش بسزایی در برقراری عدالت بین نسلی دارد؛ امام رضا (ع) علاوه بر الگو بودن برای دیگران در استفادۀ بهینه و عادلانه از این منابع و حفاظت از آن نیز همکاری داشته ­اند؛ بنابراین افزایش آگاهی عمومی و توجه به آموزه­ های رضوی می­ تواند نقش موثری در برقراری عدالت بین نسلی و کنترل بحران زیست محیطی داشته باشد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


قرآن کریم.
نهج البلاغه. (1383). ترجمه محمtد دشتی. قم: مؤسسه تحقیقاتی امیرالمؤمنین.
  ابن ابی جمهور، محمد بن زین الدین. (1405ق). عوالی اللئالی العزیز. قم: دار سید الشهداء.
  ابن ابی الحدید، عبدالحمید. (1404ق). شرح نهج البلاغه. قم: مکتبه آیت الله مرعشی نجفی.
  ابن بابویه، محمد بن على‏. ‏(1382). الخصال. ترجمه یعقوب جعفرى. قم: نسیم کوثر.
 ـــــــــــــــــــــــــــــــــ ‏. (1387). عیون اخبار الرضا. ترجمه آقا نجفی اصفهانی. قم: موسسه انتشاراتی پیام علمدار.
 ـــــــــــــــــــــــــــــــــ ‏. (1385). من لایحضره الفقیه. تهران: دارالکتب.
ابن شعبه حرانی، حسن بن علی. (1384). تحف العقول. تهران: مکتبه الاسلامیه.
ابن عربی، محمدبن عبد الله. (بی‌تا) . احکامالقرآن. بیروت: دارالجیل.
بروجردی، سیدحسین. (1391). منابع فقه شیعه (ترجمه جامع احادیث الشیعه). ترجمه: احمد اسماعیل‌تبار، احمدرضا حسینی، محمدحسین مهوری. تهران: فرهنگ سبز.
بهرام سلطانی، کامبیز. (1371). مجموعه مباحث و روشهای شهرسازی- محیط زیست. تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات شهرسازی و معماری ایران.
پرمن، راجر، یوما و جیمز مک گیل ری. (1387). اقتصاد محیط زیسـت و منـابع طبیعـی. ترجمـه حمیدرضـا اربـاب. چاپ دوم. تهران: انتشارات نشر نی.
تمیمى آمدى، عبد الواحد بن محمد. (1366). تصنیف غرر الحکم و درر الکلم. قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
توحیدی نیا، ابوالقاسم. (1391). «ارزیابی توسعه پایدار از منظر اسلام». راهبرد توسعه. شماره 31. صص: 39-63.
حرعاملی، محمد بن حسن. (1409ق). وسائل الشیعه. بیروت: مؤسسة آل البیت b.
حسینی دشتی، مصطفی. (1385). معارف و معاریف. تهران: موسسه فرهنگی آرایه.
حکیمی، محمد. (1392). معیارهای اقتصادی در تعالیم رضوی. چاپ پنجم. قم: موسسه نشر بوستان.
حیدری نراقی، علی محمد. (1388). اسراف از دیدگاه دین و دانش، چاپ دوم. قم: انتشارات مهدی نراقی.
خالقی، ابوالفتح. (1390). «سیاست جنایی تقنینی ایران در قبال صید غیرمسئولانه آبزیان با مطالعه تدابیر فراملی». پژوهش حقوق عمومی. سال سیزدهم. شماره22. صص:33-48 .
 ـــــــــــــــــــــ ‏.(1389). «تحلیل تدابیر کیفری ملی در حفاظت از گونه‌های جانوری با تاملی بر اسناد فراملی». حقوق دانشگاه تهران. دوره 40. شماره 4. صص: 155-172.
   راغب اصفهانی، حسین بن محمد. (1412ق). المفردات فی غریب القرآن. بیروت: بی‌نا.
   ربانی، هادی؛ موسوی، سید محسن. (1386). آینه یادها. چاپ ششم. قم: موسسه فرهنگی دارالحدیث.
سروری مجد، علی. (1393). «عنصر محبت در فرهنگ رضوی». فرهنگ رضوی. شماره5. صص: 66-86.
سیوطی، جلال الدین. (بی‌تا). الجامع الصغیر. بیروت: دارالفکر للطباعه النشر و التوزیع.
شهید اول، محمد بن مکی عاملی. (1417ق) .الدروس الشرعیة، چاپ دوم. قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
 طبّ الرضا. (1381). منسوب به امام رضا g. ترجمه نصرالدین امیر صادقى. چاپ ششم. تهران: نشر معراجی.
طبرسی، احمد بن علی. (1403ق). الاحتجاج. مشهد: نشر مرتضوی.
 طریحی، فخر الدین. (1375). مجمع البحرین. چاپ سوم. تهران: نشر مرتضوی.
عطاردی، عزیز الله. (1413ق). مسند الامام الرضا ابی الحسن علی بن موسیg. چاپ دوم. بیروت: دارالصفوه.
علامه حلی، حسن بن یوسف. (1414ق). تذکرة الفقهاء. قم: مکتبة الرضویة.
فراهانی فرد، سعید. (1384). «درآمدی بر توسعه پایدار در عصر ظهور». اقتصاد. شماره20. صص:111-136.
فراهیدی، خلیل ابن احمد. (1410ق). کتاب العین. تحقیق و تصحیح دکتر مهدی مخزومی. قم: نشر هجرت.
فیروزی، مهدی. (1384). حق بر محیط زیست. تهران: سازمان انتشارات دانشگاهی.
ـــــــــــــــــــ . (1399). «بررسی فقهی عدالت به‌عنوان مبنای حقوق نسل‌های آینده». فقه. سال بیست و هفتم. شماره 4. صص: 61-88.
 فیومی، احمد بن محمد بن علی. (1383). المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر. چاپ سوم. تهران: هجرت.
 قرشى، سیدعلى اکبر. (1371). قاموس قرآن. چاپ ششم. تهران: دارالکتب الإسلامیه.
 قمی، شیخ عباس. (1377). منتهیالامال. چاپ نهم. تهران: مطبوعات حسینی، چاپخانه احمدی.
ـــــــــــــــــــــــ . (1396). سفینهالبحار و مدینه الحکم و الآثار. چاپ چهارم. مشهد: بنیاد پژوهش‌های آستان قدس رضوی.
 قمی مشهدی، محمدرضا. (1423ق). تفسیر کنزالدقائق و بحر الغرائب. قم: دارالغدیر.
کلینی، محمّد بن یعقوب. (1388).  اصول کافی. تهران: دار الکتب الاسلامیه.
کوفی، محمد بن محمد. (بی‌تا). الجعفریات- الاشعثیات. تهران: مکتبة نینوی الحدیثة.
 کیس، آلکساندر چارلز، لانگ، وینفرید؛ سند، پیتر. (1392). حقوق محیط زیست. ترجمه محمد حسن حبیبی. چاپ چهارم. تهران: موسسه چاپ وانتشارات دانشگاه تهران.
   لوبون، گوستاو. (1387). تمدن اسلام و عرب. ترجمه محمدتقی فخرداعی گیلانی. تهران: دنیای کتاب.
   متقی هندی، علاءالدین. (1409ق). کنز العمّال. قم: انتشارات رسالت.
 مجلسی، محمد باقر. (1403ق). بحار الانوار. بیروت: مؤسسه الوفا.
محبی، محسن؛ فیض الهی، فرانک. (1400). «واکاوی مفهوم عدالت بین نسلی در حقوق بین الملل محیط زیست». مجله حقوقی بین المللی. شماره 65. صص:7-30.
  محقق داماد، مصطفی. (1393). الهیات محیط زیست. تهران: موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.
مطهری، مرتضی. (1384). سیری در نهج البلاغه. قم: دارالتبلیغ الاسلامی.
   معین، محمد. (1364). فرهنگ فارسی. چاپ چهارم. تهران: انتشار امیرکبیر.
مفید، محمد بن محمد. (1394) . امالی. مترجم طه طرزی. چاپ دوم. تهران: نشر آدینه سبز.
مقیمی حاجی، ابو القاسم. (1385). «حقوق حیوانات در فقه اسلامی». فقه اهل بیت. شماره 48. صص:138-195.
   مکارم شیرازی، ناصر و همکاران. (1365). تفسیر نمونه. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
منصور، جهانگیر. (1392). قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران. تهران: نشر دوران.
  نجفی، محمدحسن. (1367). جواهر الکلام. چاپ سوم. تهران: دارالکتب الاسلامیة.
   نوری، میرزا حسین. (1408ق). مستدرکالوسائل. بیروت: مؤسسه آل البیت b.
 هنری، مرتضی. (1362). «محیط زیست و توسعه». محیط زیست. شماره3. تابستان. صص:48-62.