فرهنگ رضوی

چکیده هدف این پژوهش، تبیین مبانی اساسی کرامت انسان و ارائه مدل مفهومی آن از منظر آموزه‎های دینی با تأکید بر فرهنگ رضوی است. پژوهش از نوع کیفی است و در آن برای بررسی مبانی کرامت انسانی از روش تحلیل مضمون استفاده شده است. مضامین پژوهش در سه سطح استخراج و تحلیل شده است: «مضامین کلان (فراگیر)، مضامین یکپارچه‎کننده (سازمان‎دهنده) و مضامین اصلی و پایه». برای گردآوری و شناسایی مضامین مرتبط با مبانی دینی و فرهنگ رضوی، ابتدا مبانی نظری و دیدگاه‌های اندیشمندان اسلامی بررسی و سپس مضامین مربوط استخراج و کدگذاری شده است. یافته‎های پژوهش نشان می‎دهد مضمون کلان (فراگیر) مبانی کرامت انسانی بر اساس مبانی نظری و پیشینۀ تحقیق به سه مضمون یکپارچه‎کننده (سازمان دهنده) «مبانی اعتقادی»، «مبانی معرفتی» و «مبانی ارزشی» تحلیل یافته است. مضمون یکپارچه‎کنندۀ مبانی اعتقادی خود به 7 مضمون کلیدی (خلیفةاللهی، حامل اسماء الهی، روح الهی، امانتداری الهی، هدایت الهی، اشرف مخلوقات و عبد الهی) تحلیل یافته است. مضمون یکپارچه‎کنندۀ مبانی معرفتی به 3 مضمون کلیدی (عقلانیت، کسب دانش و درک و فهم) تحلیل یافته است و در نهایت مضمون یکپارچه‎کنندۀ مبانی ارزشی به 12 مضمون کلیدی (تقوا، عدالت، آزادی، رعایت حقوق، عزتمندی، صبر و اسقامت، احسان، احترام، محبت، گذشت و ایثار، صداقت و دوستی) تجزیه شده است. این یافته‎ها می‎تواند به‎عنوان الگوی مفهومی کرامت انسانی مبتنی بر آموزه‎های دینی و فرهنگ رضوی، بهره‎برداری شود.

چکیده هدف از پژوهش حاضر ارزیابی وب‎سایت‎های امامزادگان استان‎های خراسان شمالی، رضوی، جنوبی و یزد بر اساس هفت شاخص وب‎سنجی  ـ رتبه عملکرد، زمان بارگذاری، حجم صفحه، تعداد سایت‎های لینک داده شده، رتبۀ جهانی میزان بازدید، میزان جذابیت سایت و رتبه سایت در گوگل ـ است. پژوهش از نوع ارزیابانه است. جامعه پژوهش حاضر، وب‎سایت‎های امامزادگان استان‎های خراسان شمالی، رضوی، جنوبی و یزد است که در مجموع 15 وب‎سایت را شامل می‎شود. برای تجزیه‎وتحلیل داده‎ها از شاخص‎های آمار توصیفی (فراوانی، درصد و میانگین) و از روش وب‎سنجی استفاده شد.  بر اساس یافته‎های پژوهش، وب‎سایت امامزاده حسین‎بن‎موسی الکاظم (علیهماالسلام) طبس دارای بالاترین میزان بازدید و میزان لینک دریافتی است. از نظر پیج رنک و رتبه‎بندی در گوگل، وب‎سایت امامزاده سیدحمزه (علیه‎السلام) کاشمر دارای بالاترین رتبه است. بالاترین سرعت بارگذاری مربوط به وب‎سایت امامزادگان سیداحمد و سیدمحمود (علیهماالسلام) مهردشت ابرکوه است.

چکیده در رویکرد انسان‌شناختی به فولکلور، ادبیات شفاهی بازتابی از فرهنگ و استلزام‎های آن در نظر گرفته شده و به‎مثابۀ بستری برای پژوهش و تحقیق دربارۀ جامعه به آن نگریسته می‎شود. مقالۀ حاضر به بررسی ابیات و اشعار مربوط به دو آیین روایی در ششتمد سبزوار با عنوان چاووشی‎خوانی و رباعی‎خوانی می‎پردازد. در بررسی این ابیات محوریت با ابیات و اشعاری است که با مضمون امام رضا (علیه‎السلام) ساخته و پرداخته‎ شده‎اند. پژوهش حاضر با روش مردم‎نگاری و الهام از بحث نظری «ویکتور ترنر» دربارۀ نمادهای آیینی سامان یافته است. ابیات مربوط به این آیین‎ها به‎مثابه نمادهای آیینی عمل کرده، تراکمی معنایی را نشان می‎دهند. تراکمی که به صورت یک طیف معنایی عمل می‎کند، از یک‎سو به عواطف و احساسات انسانی ارجاع دارد و سوی دیگر آن به هنجارها و نظم‎های بالقوه و بالفعل جامعه مرتبط است. آنچه در فهم این طیف معنایی مهم است، توجه به عدم تفکیک‎پذیری این دو قطب است.

چکیده پیامبر(صلی‎الله‎علیه‎وآله) قرآن را جهت هدایت جامعه انسانی به‎سوی آرمان‎شهر بشری از طریق وحی دریافت و آن را برای مردم تبیین کردند. پس از درگذشت پیامبر(صلی‎الله‎علیه‎وآله) اهل بیت (علیهم‎السلام)وظیفه تبلیغ و تفسیر این کتاب آسمانی را عهده‎دار گشتند. امامان معصوم (علیهم‎السلام)نیز اهتمام خاصی در مسیر جهت‎دهی اصول زندگی بشری بر اساس آیات قرآنی داشتند. در این میان، نقش امام رضا (علیه‎السلام)با توجه به داشتن مقام ولایتعهدی و امامت شیعیان بسیار حایز اهمیت است. آن‎ حضرت وظیفۀ تفسیر قرآن و هدایت جامعۀ اسلامی را بعد از پدر بزرگوارشان عهده‎دار شدند و توجه خاصی به آموزه‎های قرآنی داشتند و آن را مرجع کاملی برای حلّ مسائل می‎دانستند.
    از نکات مهمی که در سخنان امام رضا (علیه‎السلام)پیاپی به چشم می‎خورد، اقتباس حضرت از آیات قرآنی به‎صورت مستقیم یا غیرمستقیم جهت توضیح و تأثیرگذاری بیشتر کلام بر مخاطب است. در پژوهش حاضر نگارندگان با روش توصیفی ـ تحلیلی و با مطالعه در کتاب صحیفة‎الرضا (علیه‎السلام)تأثیر آیات قرآنی را بر مخاطب از منظر بلاغت عربی در قالب‎هایی بدیعی چون اقتباس، تضمین، احتجاج و... بررسی خواهند کرد.  

چکیده امام‎ رضا (علیه‎السلام) در مدت کوتاه سه سال ولایتعهدی، شبکۀ وسیعی از ارتباطات را بر اساس فرهنگ امامت و ولایت بنا نهادند. حضرت به‌عنوان حجت خدا بر اهل زمین، از تمامی روش‌های مؤثر ارتباطی برای ابلاغ پیام الهی و هدایت بندگان بهره گرفتند تا دیگران را به دین الهی دعوت و افراد را به پیروی نظری و عملی از دستورهای الهی ملزم کنند. این پژوهش نقش این مهارت‌های ارتباطی را با التزام عملی به آموزه‌ها و باورهای اسلامی در بین کارکنان دانشگاه سیستان و بلوچستان بررسی کرده است. در این راستا، یک فرضیۀ کلی و ده فرضیۀ جزئی شکل‌گرفته است که رابطه بین مهارت‌های ارتباطی بر مبنای سیره رضوی (هم‌زبانی با مردم، همدلی با مردم، توجه به‌حق و حقوق مردم، نفوذ بر مخاطب به‌وسیله علم و دانش، بازخورد نفوذ در دیگران، نقش بافت و زمینه در ارتباط با مردم، مبارزه با شرک، انحراف و خرافه، مبارزه با تفکر ماکیاولیست، اجتناب از تقیّد، خودگشودگی) را با متغیر التزام عملی به باورهای اسلامی بررسی می‌کند. برای سنجش متغیرهای پژوهش، از پرسش‌نامه محقق‎ساخته استفاده و روایی و پایایی آن بررسی و تأیید شده است. پرسش‌نامۀ مهارت‌های ارتباطی بر اساس الگوی «علم‎الهدی و شریفی» (1394) تهیه و برای پرسش‌نامه التزام عملی به اعتقادات اسلامی از الگوی «نویدی» (1376) استفاده ‌شده است. تمامی فرضیه‎ها تأیید و پذیرش شده‌اند و این نشان‌دهندۀ آن است که مهارت‌های ارتباطی مبتنی بر سیرۀ رضوی، با التزام عملی به اعتقادات اسلامی رابطۀ معنادار، مثبت و سازنده دارد و هر چه فرد نسبت به اعتقادات اسلامی التزام بیشتری داشته باشد، دارای مهارت‌های ارتباطی بیشتری ـ از نوع همدلی و هم‌زبانی و... ـ  با دیگران است.

چکیده خاستگاه تمدن اسلامی شیعی، وحی و از جمله اهداف آن تن­دادن جامعه به سرپرستی انسان کامل و ایجاد حیات طیّبه است. یکی از مراحل دستیابی به چنین هدفی برقراری حاکمیت سیاسی اسلام است. رهبری سیاسی و رهبری فکری در تفکر شیعی با یکدیگر ممزوج است. تبلور این وحدت را در تمدن رضوی می‎توان مشاهده کرد. تاریخ اسلام دچار انحراف دوگانه است؛ انحراف از امامت به خلافت در ماجرای سقیفه و پس از آن به سلطنت در سال 61 ه.ق (سلطنت یزید). سال­ها پس از زعامت امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) رهبری فکری و سیاسی در زمان امام رضا (علیه‌السلام) توأم می‌شود. بنی­عباس مشروعیتی نداشت. این خلأ مشروعیت در دورة­ امام رضا (علیه‌السلام) نمایان شد.  سؤالی که در این مقاله مطرح می‌شود این است که با توجه به این انحراف چگونه امام رضا (علیه‌السلام) توانستند از این خلأ مشروعیت استفاده کنند و دست به اصلاح نظام سیاسی بزنند؟ یافته‌های پژوهش حاضر نشان می‌دهد امام رضا (علیه‌السلام) از این خلأ  بیشترین استفاده را کردند و نه‎تنها حقانیت حضرت علی(علیه‌السلام) و ائمة اطهار(علیهم‌السلام) را به اثبات رساندند، بلکه به‌درستی نظام علوی و نهضت حسینی را به مهدویت متصل کردند. بنابراین در این مقاله اصلاحات سیاسی امام رضا (علیه‌السلام) در بازگشت به حقیقت امامت و ولایت به روشی توصیفی‎ـ تحلیلی بررسی شده است؛ اصلاحاتی که توانست انحراف خلافت را برجسته کند. باوجود این، مسئله این پژوهش برجسته کردن خط سیر و خطوط کمتر برجسته شدة تمدن اسلامی در بازگشت به سیرۀ ائمه (علیهم‌السلام) در دوران امام رضا (علیه‌السلام) از دریچۀ فلسفه سیاسی است.

چکیده از شیوه‌های ‌تبیین معارف دینی در مکتب اهل بیت (علیهم‎السلام) در مواجهه با مخالفان، مناظره‌ها ‌و احتجاج‌هایی بوده که از سوی آنان در طول تاریخ مدیریت شده است. در این بین، بررسی سیرۀ تعلیمی ـ تربیتیامامرضا (علیه‎السلام) در  مناظرهبااصحابادیانومذاهب مختلف، علاوهبرنشان‎دادنجایگاه علمیامام (علیه‎السلام) وشناساندنایشانبه عنوان یک شخصیت کامل انسانی، می‌تواند الگویی برای تدوین سند چگونگی یک مناظرۀ صحیح و اخلاق‎محور و گامی در راستای تعلیم‎وتربیت انسان‎ها در طول تاریخ باشد. پژوهشحاضربهروشتوصیفی ـتحلیلی، به‎دنبال پاسخ به این پرسش اصلی است که محورهای مهمّ سیرۀ تعلیمی ـ تربیتی امام رضا (علیه‎السلام) در مناظره با اصحاب ادیان و مذاهب کدام موارد است؟ بر اساس یافته‎های پژوهش، هدف آموزشی، تأکید بر مبانی اساسی اسلام، استناد به متون مقدس و تسلط به زبان‎ها و لهجه‎های مختلف، جدال احسن، حفظ کرامت انسان، انصاف و عدالت در بحث و... از محورهای مهمّ سیرۀ تعلیمی ـ تربیتی امام (علیه‎السلام) در مناظرات با اصحاب ادیان و مذاهب مختلف است.