بررسی تطبیقی دو قصیدۀ رضوی «الحرم المنیع» غروی اصفهانی و «شمع ولایت» ذبیح الله صاحبکار بر اساس نظریۀ تحلیل گفتمان انتقادی فرکلاف

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

2 دانشجوی دکترای زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

چکیده
اشعار آیینی از دیرباز تاکنون در ادبیات ملت‌های مسلمان از جایگاه ویژه‌ای برخوردار بوده­ است؛ اما نباید از بررسی این گونه سروده‌ها با رویکردهای جدید نقدی غفلت ‌کرد، زیرا این امر به بررسی بیشتر لایه‌ها و محتوای نهفته در اثر و شناخت جامع‌تر از شاعر و اثر ادبی‌اش می‌انجامد. این پژوهش درصدد است تا در چهارچوب مکتب آمریکایی ادبیات تطبیقی و با رویکرد تحلیل گفتمان انتقادی طبق نظریۀ نورمن فرکلاف، چکامۀ الحرم المنیع اثر مرحوم غروی اصفهانی و شمع ولایت اثر مرحوم صاحبکار را که با موضوع امام رضا (ع) و در نیمۀ دوم قرن چهاردهم سروده شده ‌است واکاوی کند. برخی نتایج به دست آمده حاکی است که در شعر شمع ولایت در سطح توصیف، کنشگر اصلی، خود شاعر و کنش ­پذیر اصلی مأمون است و در آن از طرح طبقه ­بندی دارای سلسله مراتب استفاده شده است. این در ­حالی است که چکامۀ الحرم المنیع نسبت به شعر شمع ولایت بافت موقعیتی گسترده­ تر و ساخت تاریخی محکم­ تری دارد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


ابومعاش، سعید. (1378). الأربعین فی حب أمیر المؤمنین علی بن أبی طالب g‌ . قم: دار الاعتصام.
احمد‌ی ‌بیرجندی، احمد؛ نقوی‌زاده، علی. (۱۳۶۵). مدایح رضوی در شعر فارسی. مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی.     
صداقت‌حسینی، سیدرضا. (1382). « استاد ذبیح الله صاحبکار شاعر و محقق». آینۀ میراث. شمارۀ ۲۲. صص: 185 - 188.
علوش، سعید. (1987). مکونات الأدب المقارن فی العالم العربی. لبنان: الشرکة العالمیة للکتاب.
الغروی الإصفهانی، محمد‌حسین. (1373). الأنوار القدسیة. قم: موسسة المعارف الإسلامیة.
  فرکلاف، نورمن. (1379). تحلیل گفتمان انتقادی. ترجمۀ: فاطمه شایسته پیران و دیگران. تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه‌ها.
فقیه ‌ملک‌مرزبان، نسرین؛ میلادی، فرشته. (۱۳۹۲). «نقد و تحلیل گفتمان نقش‌بندیه در غزل جامی بر اساس نظریه زبان شناختی فرکلاف و هلیدی». مطالعات عرفانی. شمارۀ ۱۸ . صص: ۱۱۳- ۱۴۶.
القمی، الشیخ عباس. (1359). الأنوار البهیة فی تواریخ الحجج الالهیة. قم: مؤسسة النشر الإسلامی التابعة لجماعة المدرسین .
قمی، شیخ عباس. (1389). منتهی الآمال. قم: تولی.
کفافی، محدعبدالسلام. (1382). ادبیات تطبیقی. ترجمۀ: سیدحسین سیدی. مشهد: به‌نشر.
مجلسی، محمدباقر. (1403ق). بحار الأنوار. بیروت: موسسة الوفاء.
محمدی، مجید؛ قنبری اقدم، ایمان و نظری، بهناز. (1399). «بررسی تطبیقی مضامین رضوی در شعر خوشدل تهرانی و محمدحسین غروی اصفهانی». فرهنگ رضوی. شمارۀ ۸ . صص: ۱63- ۱91.
مشهدی‌قمی، محمدرضا. (1381). کنز الدقائق و بحر الغرائب. قم: دار‌الغدیر.
مطلبی، سید ابوالحسن. (1370). «نجوم امت ۳۷:  آیت‌الله العظمی شیخ محمدحسین غروی اصفهانی». نور علم. شمارۀ۴۰. صص: ۳۸ -۵۹.
مکارم ‌شیرازی، ناصر. (۱۳۸۴). مفاتیح نوین. قم: انتشارات امام علی بن ابیطالب g.
ون‌دایک، تئون. (۱۳۸۳). مطالعاتی در تحلیل گفتمان از دستور متن تا گفتمان کاوی انتقادی. ترجمۀ پیروز ایزدی و دیگران. تهران: مرکز مطالعات تحقیقات رسانه‌ها.
یورگنسن، ماریان و فیلیپس، لوئیز. (۱۳۸۹). نظریه و روش در تحلیل گفتمان. ترجمۀ هادی جلیلی. تهران: نشر نی.