تحلیل نشانه شناختی غدیر به مثابۀ زمان مقدس از منظر امام رضا (ع)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استاد گروه مطالعات فرهنگ و ارتباطات، داشگاه باقرالعلوم (ع)، قم، ایران

چکیده
جوامع انسانی برای تداوم باورها، تقویت هنجارها و حفظ الگوهای رفتاری مناسک ویژه‌ای انجام می‌دهند. این‌گونه مناسک معمولاً به‌صورت منظم در روزهای معینی از سال تکرار و چنین روزهایی متمایز از بقیه روزها تلقی می‌شود؛ بنابراین، برای دینداران زمان یکنواخت نیست، بلکه برخی از زمان‌ها «مقدس» و برخی دیگر «نامقدس» است که هرکدام آداب‌ورسوم ویژه‌ای دارند. بر اساس متون دینی، از جمله زمان‌های مقدس بلکه مقدس‌ترین زمان ترسیم شده برای مسلمان‌ها، روز «غدیر» است. به‌زعم نگارنده در کشور ایران تعادل بین روزهای غم و سرور برقرار نیست. با وجود اولویت غدیر نسبت به همه روزهای عید بر اساس متون دینی، در زیست‌جهان ایرانی جایگاه شایسته‌ای ندارد. نگارنده با الهام از فنون نشانه‌شناختی، غدیر را به‌مثابۀ زمان مقدس، بر اساس متون به‌جای مانده از امام رضا (ع) تحلیل کرده است. متن علاوه بر بیان جایگاه والای غدیر در میان اعیاد اسلامی، شیوۀ نشان‌دار کردن و سیاست‌گذاری فرهنگی در حوزۀ زمان مقدس را به‌خوبی آموزش می‌دهد. نتایج پژوهش حاکی از این است که غدیر به‌گونه‌ای نشان‌دار شده است که در صورت اجرا بر اساس آموزه‌های امام رضا (ع) می‌تواند از مؤلفه‌هایی همچون «انسجام اجتماعی»، «معنویت‌بخشی و اتصال مردم به آسمان»، «آسایش روانی»، «رهایی‌بخشی و طهارت جامعه»، «توسعه و شکوفایی مادی» و «هویت بخشی تاریخی» باشد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


 قرآن کریم.
ابن طاووس، على بن موسى‏. (1409 ق). إقبال الأعمال (ط- القدیمة). چاپ دوم. تهران: دار الکتب الإسلامیه.
اسمیت، فلیپ؛ الگزندر، رایلی. (1394). نظریه فرهنگی. ترجمه محسن ثلاثی. تهران: علمی .
اِلیاده، میرچا. (1395). تاریخ اندیشههای دینی. ترجمه بهزاد سالکی. ‌تهران: کتاب پارسه.
ـــــــــــــــــ . (1375). مقدس و نامقدس. ترجمه‌ نصرالله زنگویی. تهران: سروش.
ـــــــــــــــــ . (1385). رساله در تاریخ ادیان. ترجمه جلال ستاری. تهران: سروش.
ـــــــــــــــــ . (1388). مقدس و نامقدس؛ ماهیت دین. ترجمه بهزاد سالکی. تهران: علمی فرهنگی.
ـــــــــــــــــ . (1394). نمادپردازی امر قدسی و هنر. ترجمه محمدکاظم مهاجری. تهران: پارسه.
آسابرگر، آرتور. (1398). روشهای پژوهش در رسانهها و ارتباطات. ترجمه احسان شاه قاسمی و محمدرضا نیرو. چاپ دوم. تهران: جهاد دانشگاهی.
بحرانى اصفهانى، عبدالله بن نورالله. (1382). عوالم العلوم و المعارف والأحوال. مصحح: موحد ابطحى اصفهانى، محمد باقر. چاپ دوم. قم:
خان‌محمدی، کریم. (1399). قرآن و عقلانیت. تهران: نشر نی.
ـــــــــــــــــــــــــ . (1385). «تحلیل جامعه‌شناختی مناسک مذهبی در فرایند جهانی‌شدن (مطالعه موردی مناسک قالی‌شویان مشهد اردهال)». شیعهشناسی. شماره 13. صص: 71- 90.
ـــــــــــــــــــــــــ . (1398). انسانشناسی فرهنگ مذهبی ایرانیان. قم: دانشگاه باقرالعلوم g.
ـــــــــــــــــــــــــ . (1401). مردمشناسی فرهنگ مذهبی ایرانیان. قم: پژوهشکده باقرالعلوم g.
خمینی، روح الله. (1367). تحریرالوسیله. چاپ نهم. قم: انتشارات دارالعلم.
ـــــــــــــــــــــــ . (1380). تحریرالوسیله. ترجمه محمد باقر موسوی همدانی. قم: دارالعلم.
سیبیاک، تامس آلبرت. (1391). درآمدی بر نشانهشناسی. ترجمه محسن نوبخت. تهران: علمی.
طباطبایى، سیدمحمدحسین. (1374). المیزان‏. ترجمه سیدمحمدباقر موسوى همدانى‏. چاپ پنجم. قم: دفتر انتشارات اسلامى جامعه‏ مدرسین حوزه علمیه قم.
طوسى، محمد بن الحسن. (1407 ق‏). تهذیب الأحکام. مصحح: خرسان، حسن الموسوى. چاپ چهارم. تهران: دار الکتب الإسلامیه.
العموش، خلود. (1388). گفتمان قرآن، بررسی زبانشناختی پیوند متن و بافت قرآن. ترجمه دکترسیدحسین سیدی. تهران: سخن.
فیض کاشانی، ملا محسن. (1415ق). الصافی. به تحقیق حسین اعلمی. چاپ دوم. تهران: انتشارات الصدر.
قمى، على بن ابراهیم‏. (1404 ق). تفسیر القمی. مصحح: موسوى جزائرى، طیّب. چاپ سوم.قم:‏ دار الکتاب.
کتاک، کنراد فیلیپ. (1386). انسانشناسی: کشف تفاوتهای انسانی. ترجمه محسن ثلاثی. تهران: علمی.
کلینى، محمد بن یعقوب. (1407 ق). الکافی. مصحح: غفارى، علی‌اکبر و آخوندى، محمد. چاپ چهارم. تهران: دار الکتب الإسلامیة.
ــــــــــــــــــــــــــــــ . (1429 ق). کافی. قم: دارالحدیث.
محدث نورى، حسین بن محمدتقی. (1408 ق). ‏مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل. قم: مؤسسة آل البیت علیهم‌السلام.
مجلسی، محمدباقر. (1403 ق). بحارالانوار. چاپ دوم. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
مطهرى، مرتضى‏. (1384). مجموعه آثار. چاپ هفتم. تهران: صدرا.
مظاهری، منصور. (1398). مناسک حج امام خمینی و سایر مراجع عظام. چاپ چهاردهم. تهران: مشعر.