تحلیل و بررسی نگاشت‌های استعاری و طرح‌واره‌های تصویری در سروده‌های رضوی کودکانه «درخت پُر گل سیب» بر اساس نظریه جانسون

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه زبان و ادبیّات عربی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران.

2 دانشجوی دکترای زبان و ادبیات عرب، دانشگاه رازی، کرمانشاه ، ایران

3 کارشناس ارشد علوم قرآن و حدیث ، دانشگاه پیام نورقم، قم ، ایران

چکیده
یکی از رویکردهای استعارۀ مفهومی، طرح‌وارۀ تصویری است که در آن به بیان ساز و کارهای ذهنی و شناختی می‌پردازد، نقش مهمی در ساماندهی معانی و مفاهیم دارد. پژوهش حاضر به روش توصیفی-تحلیلی و در چهارچوب نظریۀ معناشناختی، میزان کارکرد طرح‌واره حوزه حجمی، حرکتی و قدرتی با تکیه بر نظریۀ معناشناسی، نشان می‌دهد.
برای این منظور، از میان 24 بیت برگزیده از مجموع 50 بیت این قصیده، 10 مورد از طرح‌واره‌های تصویری جهت القای مفهوم در ذهن خواننده استفاده شده‌اند. از این میانگین، 4 طرح‌واره مربوط به طرح‌واره‌های حجمی و 2 طرح‌واره مربوط به طرح‌واره‌های قدرتی و باقی را طرح‌وارۀ حرکتی تشکیل می دهد. از نظر فراوانی، طرح‌وارۀ حرکتی بالاترین سهم را در القای مفهوم به مخاطب و همچنین همسو با شعر رضوی بازنمود اصلی را داراست. و علت آن این است که مفاهیم انتزاعی مانند شادی و نشاط، کوشش و کار، خلاقیت و نوآوری کودک، نیازمند حرکت، جنبش و فعالیت کودک است. افزون براین، طرح‌وارۀ تصویری قدرتی نیز بعد از طرح‌وارۀ حرکتی جایگاه دوم را در سروده‌های کودکان به خود اختصاص داده است. این امر نیز به خاطر موانعی است که خواسته یا ناخواسته در مسیر دنیای پاک کودکانه قرار می‌گیرد و کودک می‌خواهد آن مانع دور زده یا از سر راه اهداف خویش بردارد. همچنین طرح‌وارۀ حجمی کمترین حضور را در شعر کودک دارد. حضور میزان کم این طرح‌واره هم در راستای بیان مفاهیم انتزاعی همچون غم و غصه است تا آن را برای کودکان ملموس و عینی سازد. در مجموع این سه طرح‌واره بیشتر با جهان کودک سازگار است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


آریان‌فر، سیمین. (1385). «بررسی شماری از ضرب المثل‌های زبان فارسی براساس طرح‌واره‌های تصویری در چارچوب نظریه معناشناسی شناختی». پایان نامه کارشناسی ارشد رشته زبان شناسی همگانی. دانشگاه الزّهرا.
آسابرگر، آرتور. (1380). روایت در فرهنگ عامیانه؛ رسانه و زندگی روزمره. ترجمه محمد رضا لیراوی. تهران: سروش.
آسیاآبادی، علی. (1391). «طرح‌واره‌های حجمی و کاربرد آن در بیان تجارب عرفانی». پژوهش ادب عرفانی گوهر گویا. سال6 .شماره 2. صص:101-123.
بتلهایم، برونو. (1381). افسون افسانهها. ترجمه اختر شریعت زاده. تهران: هرمس.
بیابانی، احمدرضا ؛ طالبیان، یحیی.  (1391). «بررسی استعاره‌های جهت‌گیرانه و طرح‌واره‌های تصویری در شعر شاملو». پژوهشنامه نقد ادبی. دوره1. شماره1. صص:99-126.
جلالیان، سارا. (1390). «بررسی برخی طرح‌واره‌های تصویری داستان سیاوش شاهنامه بر اساس نظریه جانسون». پایاننامه کارشناسی ارشد. استاد راهنما: محمدرضا پهلوان نژاد. دانشگاه فردوسی مشهد. دانشگاه ادبیات و علوم انسانی.
خاقانی اصفهانی، محمد؛ قربان خانی، مرضیه. (1393). «استعاره از منظر بلاغت عربی و زبان شناسی شناختی». مجله انجمن ایرانی زبان و ادبیات عربی. شماره 35. صص: 101-122.
خسرو نژاد، مرتضی. (1382). معصومیت و تجربه (درآمدی بر فلسفهی ادبیات کودک). تهران: مرکز.
راسخ مهند، محمد. (1389). درآمدی بر زبان شناسی شناختی (نظریهها و مفاهیم). تهران: سمت.
شاهمرادی، شهلا. (1398). «بررسی استعاره مفهومی در اشعار کودک (با تکیه بر طرح‌واره تصویری)». چهارمین کنفرانس بین المللی مطالعات زبان، ادبیات و فرهنگ و تاریخ. صص: 1-14.
صفوی، کوروش. (1383). گفتارهایی در زبانشناسی. تهران: هرمس.
شریفی، شهلا؛ حامدی شیروان، زهرا. (1389). «بررسی استعاره در ادبیات کودک و نوجوان در چهارچوب زبان شناسی شناختی». تفکر وکودک . دوره1. شماره2. صص: 39 – 63.
عباسی، رحیم. (1397). «درخت پُر گل سیب» / بر اساس حکایتی از زندگی امام رضا g. مشهد: انتشارات آستان قدس رضوی.
فتوحی، محمود. (1385). بلاغت تصویر. چاپ دوم. تهران: سخن.
کوچش، زلتن. (1393). مقدمهای کاربردی بر استعاره. ترجمه ابراهیم شیرین پور . تهران: سمت.
لوریا، الکساندر. (1376). زبان و شناخت. ترجمه حبیب الله قاسم‌زاده. تهران: فرهنگان.
مارزلوف، اولریش. (1371). طبقه بندی قصههای ایرانی. ترجمه کیکاوس جهانداری. تهران: سروش.
نیکویی، علیرضا؛ بابا شکوری، شراره. (1392). «بازخوانی قصه کودکان بر مبنای مؤلفه‌های طرح‌واره در رویکرد شناختی». مطالعات ادبیات کودک دانشگاه شیراز. سال چهارم. شماره دوم. پیاپی 8. صص:150-174.
یالوم، اروین. د. (1390). روان درمانی اگزیستانسیال. ترجمه سپیده حبیب. تهران: نی.