تحلیل ویژگی‌های حکمرانی مطلوب در سیره امام رضا (ع) و نقش آن در تحقق عدالت اجتماعی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه تاریخ،دانشکده علوم اجتماعی،دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

2 استادیار گروه تاریخ،دانشکده علوم اجتماعی،دانشگاه محقق اردبیلی،اردبیل، ایران.

چکیده
   این تحقیق به بررسی و تحلیل ویژگی‌های حکمرانی مطلوب در سیرۀ امام رضا (ع) می‌پردازد. با توجه به اهمیت حکمرانی مطلوب و نقش آن در تحقق عدالت اجتماعی، پژوهش حاضر بر آن است تا با شیوه توصیفی تحلیلی با تحلیل متون و منابع مرتبط با سیرۀ امام رضا (ع) ویژگی‌های حکمرانی مطلوب را شناسایی و بررسی کند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد امام رضا(ع) اگرچه به‌صورت مستقیم حکومت را در اختیار ندارند، ولی به رعایت حقوق اجتماعی و حل و فصل اختلافات تأکید می‌کردند. همچنین، شفافیت و مشارکت عمومی نیز از ویژگی‌های حکمرانی مطلوب در سیرۀ امام رضا (ع) بود که به تحقق عدالت اجتماعی کمک و اعتماد عمومی را تقویت می‌کرد. ضمن اینکه احترام به حقوق بشر و کرامت انسانی نیز از اصول حکمرانی مطلوب است. این اصل به معنای حفظ حقوق و آزادی‌های اساسی انسانی، احترام به تنوع فرهنگی و مذهبی و پایبندی به اصول انسانیت است. این اقدامات باعث تقویت ارزش‌های انسانی، ارتقای اعتماد و ایجاد جامعه‌ای پویا و پایدار می‌شود؛ بنابراین، تأمل در اهمیت توجه به نیازهای مردم در ارتقای رفاه و عدالت اجتماعی از منظر سیرۀ رضوی و حکمرانی اسلامی به ما کمک می‌کند تا بهترین راهکارها و سیاست‌ها را برای تأمین نیازهای مردم و ارتقای رفاه و عدالت اجتماعی شناسایی کنیم.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


ابن بابویه، محمد بن علی. ( 1378ق). عیون الاخبارالرضا. تحقیق مهدی لاجوردی. تهران: نشر جهان.
ـــــــــــــــــــــــــــــــــ . ( 1398ق). التوحید. تحقیق هاشم حسینی. قم: جامعة مدرسین.
ـــــــــــــــــــــــــــــــــ . (1413 ق). من لایحضره الفقیه. قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
ـــــــــــــــــــــــــــــــــ . (1390). الامالی. ترجمه محمدباقر کمره‌ای. تهران:کتابچی.
ابوالفرج اصفهانی، علی بن حسین. (1408ق). مقاتل الطالبیین. بیروت: دارالمعرفه.
احمدی طباطبایی، سیدمحمدرضا. (1394). «نسبت اخلاق و سیاست در آموزه‌های اهل بیتg با تأکید بر سیره رضوی». فرهنگ رضوی. دوره 3. شماره 10. صص: 127-150.
ادیانی، یونس. (1397). منشور کشورداری فنون حکمرانی. تهران: انتشارات مهر توکل.
اربلی، علی بن عیسی. ( 1381ق). کشف الغمه فی معرفه الائمه. تحقیق سیدهاشم رسولی محلاتی. تبریز: نشر بنی هاشمی.
پدرام، سعید؛ رحمانی زاده دهکردی، حمیدرضا. (1381). «شفاف سازی و  پاﺳﺦگویی در نهادهای رسمی». ﻣﺠﻠﺲ و راهبرد. شماره 36. صص:96-85.
حاتمی، محمدرضا؛ بیگی، علیرضا؛ رفیعیان، سجاد. (1398) «مهم‌ترین مؤلفه‌های حکومت مطلوب در اندیشه و کنش سیاسی امام رضا g». فرهنگ رضوی. سال هفتم. شماره 26. صص: 191-218.
حجازی‌فر ، سعید. (1402). «چیستی و نقش‌آفرینان حکمرانی اسلامی بر اساس فرمایشات امام علی». مدیریت اسلامی. دوره 31. ش2. صص: 87-127.
حسینی تاش، سید علی؛ واثق، قادر علی. (1393). «حکمرانی خوب و ارائه حکمرانی شایسته بررسی و شاخص‌های این دو از دیدگاه امیرالمؤمنین علیg». اسلام و پژوهش های مدیریتی. سال سوم. شماره دوم. پیاپی 8. بهار و تابستان . صص: 7 ـ 28.
حسینی همدانی، محمدحسین. (1404ق). انوار درخشان. تهران: لطفی.
خنیفر، حسین؛ مسلمی، ناهید. (1398). اصول و مبانی روش های پژوهش کیفی رویکردی نو و کاربردی. ج2. تهران: نگاه دانش.
دانایی‌فر، حسن. (1395). «روش‌شناسی مطالعات دلالت‌پژوهی در علوم اجتماعی و انسانی بنیان‌ها؛ تعارف، اهمیت، رویکردها و مراحل اجرا». روش شناسی علوم انسانی. شماره 22. صص: 39-71.
روحی برندق، کاوس. (1396). «اخلاق و مهارت های مناظره در مناظره‌های امام رضاg مطالعه موردی: مناظره های امام رضاg با متکلمان ادیان و مذاهب». فرهنگ رضوی. سال پنجم. شمارۀ 18. صص: 7-35.
زارعی، مجتبی؛ آرائی، وحید. (1400). «واکاوی و نقد الگوی حکمرانی خوب؛ تبیین شاخص‌های حکمرانی اسلامی مبتنی بر قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران». پژوهش های انقلاب اسلامی. دوره10. شماره 2.شماره پیاپی 37. صص: 7-25.
شریفیان‌‌ثانی، مریم. (1380).«مشارکت شهروندی، حکمرانی شهری و مدیریت شهری». مدیریت شهری. شماره 8. صص 42-55.
صفریان گرمه خانی، روح الله؛ امام جمعه‌زاده، سیدجواد؛ شهرام نیا، امیر مسعود. (1401). «حکمرانی؛ گفت‌وگو و سرمایۀ اجتماعی در اندیشه و سیرۀ سیاسی امام رضاg». فرهنگ رضوی. دوره 10. شماره 37. صص: 201-234.
طبرسی، احمد بن علی. (1403ق). الاحتجاج علی اهل اللجاج. تحقیق محمدباقر خرسان. مشهد: نشر مرتضی.
طبرسی، علی بن حسن. (1385ق). مشکاه الأنوار فی غرر الأخبار. نجف: مکتبه الحیدریه.
طبرسی، فضل بن حسن. (1417ق). إعلام الوری بأعلام الهدی. قم:موسسه آل البیت لإحیاء التراث‌.
عباسی دره‌بیدی، احمد. (1402). «تسهیل ارتباط میان مردم و حاکمیت مبتنی بر ارائه الگوی مفاهمه و درک متقابل در تعالیم قرآن و سیره رضوی». امام رضا g و علوم روز. دوره 1. شماره 1. صص: 94-122.
عمید زنجانی، عباسعلی. (1387). مبانی حقوق اساسی. به تصحیح ابوالفصل احمد زاده.تهران: مجد.
غلام‌پور آهنگر،  ابراهیم. (1395). مروری بر مفهوم حکمرانی شبکه ای. تهران: دفتر مطالعات بنیادین حکومتی.
فاتحی، ابوالقاسم؛ ابوالقاسمی، محمدجواد. (1388). «درآمدی بر وظایف دولت دینی در برابر دین و اعتقادات مردم». معرفت سیاسی.س1. ش2. صص:101-126.
قمی، حاج شیخ عباس. (1377). منتهی الامال. قم: جاویدان.
کلینی، محمدبن یعقوب. (1407ق). اصول کافی. تهران: دارالکتب الإسلامیه.
کمیجانی، علی؛ عبوضی، محمد رحیم.(1400). «سیمای حکمرانی مطلوب در منشور حکمرانی علوی: از شاخص‌ها تا اشارت‌ها». حکمرانی متعالی. دوره 2. شماره 2 (پیاپی 6). صص 88-113.
مجلسی، محمد باقر. ( 1403ق). بحارالانوار. بیروت: داراحیاء التراث العربی.
محمدی ری شهری، محمد. (1393). حکمت نامه رضوی. ترجمه حمیدرضا شیخی. چاپ و نشر دارالحدیث.
مرشدی‌زاد، علی. (1396). «حکمرانی خوب و حکمرانی مطلوب در تمدن نوین اسلامی». آینده پژوهی ایران. سال دوم. شماره 3. صص: 125-143.
میدری، احمد؛ خیرخواهان، جعفر. (1383). حکمرانی خوب، بنیان توسعه. تهران: دفتر بررسی‌های اقتصادی مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.