جایگاه احادیث کلامی در فرهنگ رضوی : نگاهی از منظر نظریه سرمایه اجتماعی بوردیو

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه علامه طباطبائی (ره)، تهران، ایران

چکیده
جامعه امامیه عصر رضوی (ع)، پویا و دارای همه ظرفیت های سیاسی، اجتماعی و دینی بود. محوریت معنایی و تعلیمی امام رضا(ع) به عنوان کانون منحصر به فرد الاهی موجب آن بود که در این جامعه فرا الگویی خاص از جهان­ بینی، عقاید، رفتارها و کنش ­ها شکل گیرد که آن را می­ توان فرهنگ رضوی نامید. در شماری از احادیث امام رضا(ع) که در مجموعه ­های حدیثی ائمه (ع)، از التوحید شیخ صدوق تا  مسند­الرضا (ع) در دسترس است، مباحث کلامی در زیر عناوین اصول عقاید امامیه قابل مطالعه هستند. پژوهش حاضر با شیوه کتابخانه ­ای، روش توصیفی- استنادی، بهره­ مندی از تحلیل تاریخی دوره امامت امام رضا (ع) و استفاده از مفاهیم نظریه سرمایه پی­یر بوردیو که مرزبندی­ های فرهنگی درون هر جامعه را با عنوان «میدان اجتماعی» از مقولات سرمایه اجتماعی باورمندان هر گفتمان درونی جامعه مورد نظر می­داند، نشان داده است که احادیث کلامی امام رضا(ع) بخشی از چارچوب­ های اصلی میدان اجتماعی امامیه هستند که به برساخت و یا تثبیت جنبه­ های مخلتف اصول اعتقادی شیعیان مانند توحید، نبوت و امامت منجر شده ­اند؛ این احادیث با تبیین مفاهیم ایمانی، اعتقادی و مبانی مذهبی اسلام و تشیع موجب تمایزجویی، تلاش اصلاح­ گرایانه تبیینی و یا رویکرد طرد و ردّ در برابر باورهای انحرافی درون شیعی- درون اسلامی و نیز تقابل با شبهات و رویکردهای متفاوت و گاه متخاصم سایر ادیان و یا آیین ­ها در قالب مناظرات و احتجاجات گشته ­اند، فلذا قابلیت تطبیق تحلیلی با مفهوم میدان­ های اجتماعی در نظریه سرمایه بوردیو را دارند. میدان اجتماعی کلام امامیه در عصر رضوی موجب تثبیت باور شیعی به­ عنوان یک مذهب اعتقادی- عملی پویا در برابر تلاش ­های انکاری هر میدان اجتماعی رقیب، اعم از درون شیعی، درون اسلامی و برون ­اسلامی بوده­ و بخشی از تاریخ بقای فرهنگ امامیه را رقم زده­ است.

کلیدواژه‌ها



مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 03 آذر 1403