مدیریت معنوی در سیره امام رضا(ع)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیارگروه معارف اسلامی، واحدکرج، دانشگاه آزاد اسلامی، کرج، ایران

چکیده
مدیریت معنوی رضوی مشتمل بر مولفه‌هایی است. هدف این پژوهش شناسایی و تشریح مولفه‌های مدیریت معنوی در کلام و رفتار امام رضا (ع) با بهره‌گیری از قرآن و روایات است که در جهت تقویت نقش مدیریت معنوی یک مدیر در هدایت کارکنان در یک سازمان و توسعه سازمان به‌کار می‌رود. روش پژوهش بر اساس مطالعۀ اسنادی به شیوۀ توصیفی تحلیلی در پی پاسخ بـه این سوال است که مولفه‌‌های مدیریت ‌معنوی در سیرۀ امام ‌رضا (ع) کدام است؟ برای پاسخ بـه پرسش تحقیق، احادیث ایشان استخراج، دسته‌بندی و تحلیل شد .یافته‌های تحقیق حاکی است که مولفه‌های مدیریت معنوی عبارتند از: چشم‌انداز، عشق به نوع‌دوستی، ایمان به کار، معناداری در کار، عضویت در سازمان، تعهد سازمانی، بهبود مستمر. برای تحقق این مولفه‌ها ویژگی‌هایی مانند حق ‌محوری، عدالت، مهرورزی، تواضع، وظیفه‌شناسی، توانمندسازی، مشورت، قدرشناسی، وفاداری، رعایت حقوق، نظارت و گذشت شناسایی شده است. دستاورد این پژوهش این است که استخراج این مولفه‌ها و تبیین آن‌ها به‌صورت روشمند زمینۀ آگاهی از مدیریت معنوی در سیرۀ امام‌ رضا(ع) را فراهم می‌آورد و اجرای این مولفه‌ها می‌تواند مبنایی برای درک بهتر مفاهیم معنویت و مدیریت در سازمان‌ها باشد و مفهوم مدیریت معنوی را برای عملیاتی شدن در سازمان‌ها بر اساس ضروریات جامعه اسلام تبین کند..

کلیدواژه‌ها

موضوعات


قرآن کریم.
نهجالبلاغه. (1389). ترجمه محمد دشتی. قم: امیرالمؤمنینg.
ابن‌بابویه، محمدبن‌علی. (۱۳۷۸). عیون اخبارالرضا. ترجمه سیدمهدی‌لاجوردی. تهران: جهان.
ــــــــــــــــــــــــــــــــ . (1413ق). من لایحضره الفقیه. قم: جامعه مدرسین.
ابن‌شعبه‌حرانی، حسن‌بن‌علی. (1363). تحف العقول. قم: اسلامی.
ابن‌فارس. (1399ق). معجم مقاییس اللغه. محقق عبدالسلام محمد هارون. بی‌جا: دارالفکر.
ابن اثیر، ابوالحسن. (1385ق). الکامل فی التاریخ. بیروت: دارصادر.
ابزری، مهدی؛ رنجبریان، بهرام؛ فتحی، سعید و حسن قربانی. (1388). «تأثیر بازاریابی ‌داخلی بر بازارگرایی و  عملکرد سازمانی‌ در صنعت هتلداری». چشم انداز مدیریت. شماره31. صص:42-57.
احمدزاده، سیدمرتضی. (1396). درآمدی بر مدیریت جهادی. تهران: دانشگاه امام صادقg.
اربلی، علی‌ بن ‎عیسی. (1381ق). کشف الغمه فی معرفة الائمة.ترجمه ‌حسین زوارئی. تهران: اسلامیه.
امین، سیدمحسن. (1403ق). اعیان الشیعه. بیروت: دارالتعارف للمطبوعات.
اولیاء، محمدصالح. (1384). مبانی ارزیابی عملکرد مراکز فرهنگی. مترجم ‌محمد ایوبی‌ اردکانی. تهران: دبیرخانه ‌شورای عالی انقلاب فرهنگی.
اولیاء، محمدصالح؛ دهستانی، فهیمه. (1385). «بررسی نقش نظام پیشنهادات در مدیریت کیفیت جامع و تأثیر آن بر افزایش بهره‌وری سازمان». نشریه روش. سال19. شماره124. صص: 25-27.
آذرنیوشان، مریم؛ مشایخ، مریم‌ و فاطمه‌ محمد بشیر محله. (1397). «رابطۀ ‌نوآوری ‌سازمانی ‌با عملکرد و رضایت شغلی‌ معلمان». ابتکار و خلاقیت در علوم انسانی. دوره 8.  شماره3. صص: 75-94.
آمدی، عبدالواحد بن ‌محمد.(1383). غررالحکم. ترجمه سیدحسین‌شیخ الاسلامی. قم: انصاریان.
باقی ‌نصرآبادی، علی؛ رحمانی، جعفر. (1379). مدیر موفق. بی‌جا: لوح محفوظ.
بهرام‌زاده، حسین علی؛ یادگار، منصوره. (1387). «تحلیل رابطه عدالت سازمانی با تعهد سازمانی». مدیریت فردا. شماره21. صص: 55-64.
پورعزت، علی‌اصغر؛ احسانی‌مقدم‌، ندا؛ یزدانی‌، حمیدرضا و کوکب‌فائز. (1392). «تحلیل مقایسه‌ای نقش ابعاد گوناگون عدالت در جو سازمان و وفاداری سازمانی: پژوهشی پیرامون یک سازمان فناوری اطلاعات». مدیریت دولتی. دوره5. شماره1. صص: 65-88.
پیروز، علی‌آقا؛ خدمتی، ابوطالب؛ شفیعی، عباس و محمود بهشتی نژاد. (1392). مدیریت در اسلام. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
تقوی دامغانی، سیدرضا. (138۷).  نگرشی بر مدیریت اسلامی. تهران: سازمان تبلیغات اسلامی.
جوادی‌آملی، عبدالله. (1387).  مراحل اخلاق در قرآن. قم: اسرا.
جواهری‌کامل، مهدی. (1388). «تأثیر عدالت ‌سازمانی، رابطه ‌رهبر عضو، اعتماد و توانمندسازی‌ روان‌شناختی بر رفتارهای شهروندی سازمانی». توسعه انسانی پلیس. سال ششم. شماره24. صص: 7-24.
جعفریان، رسول. (1371). حیات فکری سیاسی امامان شیعه. تهران: سازمان تبلیغات اسلامی .
حرعاملی، محمدبن‌حسن. (۱۳۸۵ق). وسایل الشیعه. تهران: مکتب الاسلامیه.
حسینی‌فر، مریم. (1395). «اندیشه ‌و رفتارسیاسی ‌امام‌ رضاg». پایاننامه ارشد علوم سیاسی. تهران: دانشگاه علامه.
حکیمی، محمد. (۱۳۷۹). معیارهای اقتصادی در تعالیمرضوی. مشهد: بنیاد پژوهش‌های‌ اسلامی‌آستان قدس رضوی.
ــــــــــــــــــــــــ . (۱۳۸۸).  فرازهایی از سخنان امام رضاg. مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی.
خائف الهی، احمدعلی و زهرا علیپور.( 2010م).«طراحی مدل آسیب اجتماعی و پیامدهای روابط بین فردی». مدیریت. سال2. شماره 14. صص: 45-65.
خمینی، سیدروح الله. (1378). صحیفه امام. تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).
    راغب اصفهانی، حسین‌ بن‌ محمد. (1374). المفردات فیغریب القرآن. دمشق: دارالقلم.
رساله حقوق امام سجادg. (1385). ترجمه و شرح: علی محمد حیدری نراقی. قم: انتشارات مهدی نراقی.
رستگار، عباسعلی؛ جانقلی، محمود؛ حیدری، فائزه و حامدحیدری. (1391). «بررسی‌نقش رهبری ‌معنوی در هویت‌‌یابی سازمانی». پژوهش های عمومی مدیریت. دوره5. شماره16. صص: 39-63.
رضایی‌منش، بهروز؛ بارانی، صمد. (1392). «بررسی‌ عوامل‌ موثر در توانمندسازی ‌روان‌شناختی ‌منابع ‌انسانی». مدیریت توسعه. دوره26. شماره4. صص:101-118.
رضاییان، علی. (1371).  اصول مدیریت. تهران: سمت.
رهنمای رودپشتی، فریدون؛ محمودزاده، ناصر. (1387). توسعه منابع انسانی مطالعه موردی، تعلق  و تعهد سازمانی و رقابت پذیری. تهران: سازمان مدیریت صنعتی.
     زبیدی، مرتضی. (1306ق). تاج العروس من جواهرالقاموس. بیروت: دارمکتبه الحیاه.
 سیدجوادین، سیدرضا؛ فراحی، محمد مهدی‌ و غزاله ‌طاهری‌عطار. (1387).«شناخت نحوه تاثیرگذاری ابعاد عدالت سازمانی بر جنبه‌های گوناگون رضایت شغلی و سازمانی». مدیریت بازرگانی. شمار1. صص: 55-70.
شیخ‌نژاد، فاطمه؛ احمدی،گلناز. (1387). «مدیریت در پرتو معنویت». ‌ تدبیر. سال20. شماره 202. صص:49-53.
ضیایی، محمدصادق؛ نرگسیان، عباس و سعید آیباغی اصفهانی. (1387). «نقش رهبری معنوی در توانمندسازی کارکنان دانشگاه تهران». مدیریت دولتی. دوره1. شماره1. صص:67-86.
طباطبایی، محمدحسین. (1374). تفسیرالمیزان. ترجمه ‌سیدمحمدباقر موسوی. قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
طه‌زاده، مسعود. (1392). «وفاداری سازمانی». موج. شماره6و7. صص: 65-77.
طیب، مهدی. (1379). مدیریت اسلامی. تهران: سفینه.
عابدین، سامی. (1425ق). الغنا فیقصرالخلیفهالمامون واثره علی العصر العباسی. بیروت: دارالحروف.
عطاردی قوچانی، عزیزالله. (1413ق). مسندالامام الرضا. بیروت: دارالصفوه.
عطافر، علی؛ امیری، زینب و علی کاظمی. (1392). «تاثیر رهبری معنوی اسلامی بر عملکرد سازمانی مورد مطالعه: شرکت گاز استان لرستان». مدیریت اسلامی. سال21. شماره1. صص:219-239.
غروی نائینی،نهله و عبدالله میراحمدی.(1387).«گونه‌های مقابله با فرقه‌های کج اندیش در سیره امام رضا)». شیعه شناسی. شماره23. صص: 65-104.
فراهیدی، خلیل‌بن احمد. (1409ق). العین. قم: دارالهجره.
  فروزنده، لطف الله؛ جوکار، علی اکبر. (1392). مدیریت اسلامی و الگوی آن. تهران: دانشگاه ‌پیام‌ نور.
کدخدایی، عباسعلی؛ فلاح سلوکلایی، محمد. (139۰). «نظام تشویق و تنبیه کارگزاران حکومتی در اسلام». حکومت اسلامی. سال16. شماره3. صص:79-102.
کریم‌زاده، رحمت. (1397). «بن‌مایۀ ‌عدالت‌ در کلام‌ امام ‌رضاg». فرهنگرضوی. دوره6. شماره22. صص: 64-45.
کشی، محمدبن عمر. (1348ق). رجال کشی. مشهد: دانشگاه مشهد.  
کعب‌عمیر، نوری؛ نعامی، عبدالزهرا.(1395). «اثر عدالت سازمانی ادراک شده بر وفاداری سازمانی و بهزیستی شغلی ‌با میانجیگری سایش اجتماعی و تعدیل‌کنندگی کنترل شغلی در کارکنان بیمارستان گلستان ‌اهواز». آموزش پرستاری. شماره3. صص:55 -63.
کلینی، محمدبن‌یعقوب. (1407ق). کافی. تحقیق‌ علی‌اکبرغفاری ‌و محمد آخوندی. تهران: اسلامیه.
مجلسی، محمدباقر. (1403ق). بحارالأنوار. بیروت: دار احیاء‌التراث‌العربی.
محمدی ری‌شهری، محمد. (1392). میزان الحکمه. ترجمه حمیدرضا شیخی. قم: دارالحدیث.
مشبکی، اصغر؛ باشکوه‌، محمد؛ علیپور، وحیده. (1385). «معنویت ‌و رهبری». مدیریت صنعتی. سال5. شماره14. صص:177-200.
مصطفوی، حسن. (1371). التحقیق فی کلمات القران کریم.تهران: فرهنگ و ارشاد اسلامی.
مطهری.مرتضی. (1385). سیری در سیره نبوی. تهران: صدرا.
ــــــــــــــــــــــ . (1389). مجموعه آثار. تهران: صدرا.
معلوف، لویس. (1374). المنجد. ترجمه محمدبندر ریگی. بی‌نا: ایران.
معین، محمد.(1375). فرهنگ فارسی.تهران: امیرکبیر.
مفید، محمدبن‌محمد. (بی‌تا). الارشادفیمعرفهحجهاللهعلیالعباد. ترجمه‌ هاشم‌رسولی. تهران: اسلامیه.
مکارم شیرازی، ناصر و همکاران. (1374). تفسیر نمونه. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
موغلی، علیرضا؛ حسن‌پور، اکبر؛ حسن‌پور، محمد. (1388). «بررسی ‌ارتباط ‌بین ‌توانمندسازی ‌و تعهد
سازمانی‌ در مناطق نوزده‌گانه سازمان آموزش و پرورش‌ تهران». مدیریت دولتی. دوره1. شماره2. صص:119-132.
نایبی، عباس و امیر آقایی.( 2014م).«رابطه توانمندسازی روانشناختی و رفتار شهروندی سازمانی در کارکنان بانک ملی استان گلستان». علوم پایه بین المللی و تحقیقات کاربردی. شماره3. صص: 69- 74.
نرگسیان، عباس. (1386). «رهبری‌ معنوی‌ در سازمان‌های‌ معاصر». تدبیر. سال18. شماره189. صص:29-32.
نصراصفهانی، علی؛ سبحانی، محمد؛ خزائی، جواد و مجتبی ‌امانی‌بنی.(1394). «تحلیل‌ تأثیر رهبری ‌معنوی و پیامد آن ‌بر عملکرد سازمانی ‌با به‌کارگیری ‌کارت ‌امتیازی‌ متوازن». مدیریت فرهنگ سازمانی. دوره13. شماره1.صص:247-266.
نقیه، محمدرضا. (1391). «سیاست اخلاقی در سیره ‌امام ‌رضاg». اخلاق. شماره6. صص:67–81.
نورعلیزاده، رحمان. (1387). «رهبری‌ معنوی(‌الگوی‌ جدید رهبری‌ در هزاره ‌سوم)».  توسعه انسانی پلیس. سال5. شماره16. صص:101 – 111.
نیلی‌پور، مهدی. (1390). مهندسی و مدیریت فرهنگی. اصفهان: مرغ سلیمان.
واسطی، علی‌بن‌محمد. (1376). عیون الحکم و المواعظ. تحقیق ‌حسن ‌حسینی‌ بیرجندی. قم: دار الحدیث.
 منابع اینترنتی
رحیم پورازغدی، حسن. (1384). «معنویت در اسلام و غرب». مجموعه سخنرانیهای منتشر نشده(صوتی). سایت تبیان. tebyan.net. تاریخ مشاهده: 05/05/1403.