روشها و بایسته های اخلاقی امر به معروف و نهی از منکر در معارف رضوی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیارگروه آموزش معارف اسلامی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران

چکیده
«امر به معروف و نهی از منکر» از مهم‌ترین فریضه‌های دینی بلکه عامل برپایی آن‌ها، اصلاح مستمر اجتماعی و پاسبانیِ پیوسته از حریم جامعه در برابر آفت‌ها و تهدیدهای گوناگون است. امروزه این فریضه در کانون توجهات اجتماعی و رسانه‌های داخلی است، ولی تنش‌ها و کشمکش‌های فراوانی که از اجرای آن در رسانه‌های داخلی و خارجی گزارش می‌شود، بیانگر این نکته است که هم جامعه با جایگاه و اهمیت این موضوع به‌درستی آشنا نشده و هم مجریان آن، از نظر شیوه‌های اجرا و بایسته‌های اخلاقی به مطالعۀ بیشتر، درک عمیق‌تر و آموزش جدی‌تر نیاز دارند. یکی از منابع غنی برای شناخت این موضوع، سیرۀ علمی و عملی امام رضا(ع) است. نویسنده پس از بررسی روایات نقل شده از امام رضا(ع) و گردآوری موارد مرتبط با روش‌ها و بایسته‌های اخلاقی این فریضه، تلاش کرده با دسته‌بندی دقیق، ترجمۀ روان و توضیح لازم، پژوهشی جامع از دیدگاه آن امام همام را به پیشگاه خوانندگان ارجمند تقدیم کند. مطابق معارف رضوی، کنشگری آمر به معروف و ناهی از منکر با بهره ‏گیری از روش‏های گوناگون به‌ترتیب در سه مرحلۀ قلبی، گفتاری و رفتاری و در قالب باورمندیِ آمر و ناهی و آگاه‌‌سازیِ علمی و عملی مخاطب نمود دارد. اخلاق ‏مداری و خردمندی، پایۀ این فریضه است و لازمۀ خردمندی، صفاتی در نفس آمر و ناهی و چهارچوبی در عمل آن‌هاست و هرچه این عوامل نمودِ بیشتری داشته باشد، این فریضه نیز اثرگذاری بهتر و ماندگارتر خواهد داشت.

کلیدواژه‌ها


قرآن کریم.
نهجالبلاغه.
ابوالفتوح رازى، حسین بن على‏. (1408ق). روضالجنان و روحالجنان فى تفسیر القرآن. مشهد: بنیاد پژوهش‌هاى اسلامى آستان قدس رضوى‏.‏
ابن الأثیر، علی بن محمد. (1385ق). الکامل فی التاریخ. بیروت: دار صادر.
ابن ‌بابویه، محمد بن علی. (1362ق). الأمالی. تهران: انتشارات کتابخانه اسلامیه.
ـــــــــــــــــــــــــــــــــ . (1357). التوحید. قم: انتشارات جامعه مدرسین.
ـــــــــــــــــــــــــــــــــ . (1378ق). عیون أخبار الرضا. تهران: نشر جهان.
ـــــــــــــــــــــــــــــــــ . (بی‏تا). علل الشرائع. قم: انتشارات مکتبة الداورى.
ـــــــــــــــــــــــــــــــــ . (1361). معانی الأخبار. قم: انتشارات جامعه مدرسین.
ـــــــــــــــــــــــــــــــــ . (1413ق). من لا یحضره الفقیه. قم: انتشارات جامعه مدرسین.
ابن شعبه، حسن بن شعبه حرانی. (1404ق). تحف العقول. قم: انتشارات جامعه مدرسین.
ابن شهر آشوب مازندرانى. (1379ق). مناقب آل أبی طالب. قم: مؤسسه انتشارات علامه.
ابن مسکویه، احمد بن محمد. (1376). تجارب الامم و تعاقب الهمم. تهران: چاپ ابوالقاسم امامی.
ابن منظور، محمد بن مکرم. (1414ق). لسان العرب. بیروت: دار صادر.
اربلى، على بن عیسى. (1381ق). کشف الغمة. تبریز: مکتبة بنى هاشمى.
بخاری، محمد بن اسماعیل. (1422ق). صحیح البخاری. دمشق: نشر دار طوق النجاة.
برقی، احمد بن محمد. (1371ق). المحاسن. قم: دار الکتب الإسلامیة.
تفسیر الإمام ‏العسکری. (1409ق). قم: انتشارات مدرسه امام مهدى.
تمیمى آمدى، عبدالواحد بن محمد. (1366). غرر الحکم و درر الکلم. قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامى.
حر عاملى، محمد بن حسن. (1409ق). وسائل الشیعة. قم: مؤسسه آل البیت.
حلی، على بن یوسف. (1408ق). العدد القویة. قم: انتشارات کتابخانه آیه‏الله مرعشى.
حمیرى قمى، عبدالله بن جعفر. (بی‏تا). قرب الإسناد. تهران: انتشارات کتابخانه نینوى.
خاتمی، سیدجواد؛ خاتمی، سیده سمیه. (1392). «امر به معروف و نهی از منکر و روش‌های تأثیرگذار آن از منظر امام رضا». معرفت حقوقی. سال دوم. شماره دوم. صص:7-26.
دستغیب، سید عبدالحسین. (1390). امر به معروف و نهی از منکر در سیره رضوی (چکیده مقالات). مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی.
دیلمی، حسن بن ابى‌الحسن. (1408ق). أعلام الدین. قم: مؤسسه آل البیت.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد. (1412ق). المفردات فی غریب القرآن. دمشق: الدار الشامیة، دمشق.
راوندى، قطب‌الدین. (1409ق). الخرائج و الجرائح. قم: مؤسسه امام مهدى.
شعیرى، تاج‌الدین. (1363). جامع الأخبار. قم: انتشارات رضى.
طباطبایی، محمد حسین. (1417ق). المیزان فی تفسیر القرآن. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
طبرسى، احمد بن على. (1403ق). الإحتجاج. مشهد: نشر مرتضى.
طبرسى، حسن بن فضل. (1412ق). مکارم الأخلاق. قم: انتشارات شریف رضى.
طبرسى، على بن حسن. (1385ق). مشکاة الأنوار. نجف: کتابخانه حیدریه.
‏‏طبرسی، فضل بن حسن. (بی‏تا). إعلام الورى. تهران: دار الکتب الإسلامیة.
ـــــــــــــــــــــــــــــــــ . (1372). مجمع البیان فى تفسیر القرآن‏. تهران: انتشارات ناصر خسرو.
طریحی، فخرالدین بن محمد. (1362). مجمع البحرین. تهران: مکتبة المرتضویة.
طوسی، محمد بن حسن. (1414ق). الأمالی. قم: انتشارات دارالثقافة.
عطاردى، عزیزالله. (1406ق). مسند الإمام الرضا. مشهد: آستان قدس.
عیاشى، محمد بن مسعود (1380ق). تفسیر العیاشی. تهران: چاپخانه علمیه.
غزالی، محمد. (بی‌تا). إحیاء علوم الدین. بیروت: دار الکتاب العربی.
فاضل مقداد، مقداد بن عبدالله‏. (1419ق). کنز العرفان فى فقه القرآن. قم: مجمع جهانى تقریب مذاهب اسلامى.
فتال نیشابورى، محمد بن حسن. (بی‏تا). روضة الواعظین. قم: انتشارات رضی.
فقه الرضا. (1406ق). مشهد: انتشارات کنگره جهانى امام رضاg.
فیومی، احمد بن محمد. (1428ق). المصباح المنیر. بیروت: المکتبة العصریة.
قشیری نیشابوری، مسلم بن حجاج. (1412ق). صحیح مسلم. قاهره: دار الحدیث.
کراجکی، ابوالفتح. (1410ق). کنز الفوائد. قم: انتشارات دار الذخائر.
کریمی، عبدالعظیم. (1390). تربیت چه چیز نیست؟. تهران: نشر منادی تربیت.
کشاورز یامچی، یونس. (1398). «مخاطب‌شناسی در امر به معروف و نهی از منکر با الگوگیری از سیرة رضوی». پژوهشهای معاصر در علوم و تحقیقات. سال اول. شماره 5. تهران. صص:87-94.
کشی، محمد بن عمر. (1348). رجال الکشی. مشهد: انتشارات دانشگاه مشهد.
کلینی، محمد بن یعقوب. (1365). کافی. تهران: دار الکتب الاسلامیه.
مجلسى، محمد باقر. (1404ق). بحار الأنوار. بیروت: مؤسسة الوفاء.
مکارم شیرازی، ناصر و همکاران. (1374). تفسیر نمونه. تهران: دار الکتب الاسلامیه.
مطهری، مرتضی. (1386). مجموعه آثار شهید مطهری. ج17، تهران: صدرا.
ــــــــــــــــــــــ . (1389). مجموعه آثار شهید مطهری. ج24. صدرا. تهران: صدرا.
مفید، محمد بن محمد بن نعمان. (1413ق). الأمالی. قم: کنگره شیخ مفید.
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ . (1413ق). الإختصاص. قم: کنگره شیخ مفید.
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ . (1413ق). الإرشاد. قم: کنگره شیخ مفید.
نجاشی، احمد بن على. (1407ق). رجال النجاشی. قم: انتشارات جامعه مدرسین.