شاخص‌های ادب غنایی در شعر رضوی ملک‌الشعراء بهار و علی موسوی گرمارودی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای زبان و ادبیات فارسی، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران

2 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران

3 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد بروجرد، دانشگاه آزاد اسلامی ، بروجرد، ایران

چکیده
شعر رضوی بخشی از شعر آیینی است و اشعاری را شامل می‌شود که درباره امام رضا (ع) سروده شده است. این نوع شعر، جزو ادب غنایی است و در آن عواطف و احساسات دینی و مذهبی شاعر با زبانی هنری، شاعرانه و غنایی بیان می‌شود. این پژوهش به شیوه توصیفی‌تحلیلی و با هدف تبیین شاخص‌های غناییِ اشعار رضوی ملک‌الشعراء بهار و علی موسوی گرمارودی انجام شده و در پیِ پاسخگویی به چگونگی بازتاب شاخص‌های ادب غنایی در این اشعار است. نتایج حاصل از پژوهش نشان می‌دهد که شاخص‌های محتوایی و عاطفی به‌صورت سوگ‌سرودها، اشعار مولودی، توصیف سیما و حالات و مصائب امام بازتاب یافته است. شاخص‌های صوری و زبانی هم به‌صورت استفاده از جمله‌های پرسشی، اظهاری و تعجبی با اغراض خاص، بهره‌گیری از اوزان جویباری و سنگین، تشبیه، استعاره، واج‌آرایی و موسیقی کلمات برای القای حسی خاص و نیز واژگان و تعبیرات غنایی، برجسته شده است.

کلیدواژه‌ها


آقاحسینی، حسین ؛ محمدابراهیمی، آسیه. (1397). «جایگاه تصویر در شعر غنایی (با نگاهی به منظومه‌های عاشقانه)». شعرپژوهی. سال دهم. شمارۀ 4. صص: 1- 22.
احمدی بیرجندی، احمد؛ نقی‌زاده، علی. (1377). مدایح رضوی در شعر فارسی. مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی.
اکبرنژاد، مهدی ؛ صالحی، پیمان. (1394). «روش‌های فرهنگی امام رضا g در خصوص زنده نگه‌داشتن یاد و نام امام حسین g». فرهنگ رضوی. شمارۀ 9. صص: 7- 140.
اکبری، منوچهر ؛ زرقانی، سید مهدی. (1380). «جایگاه و نقش دین در اندیشه شعری ملک‌الشعراءی بهار». نشریّۀ دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران. شمارۀ 1. صص: 125- 140.
اکرمی، میرجلیل؛ خاکپور، محمد. (1390). «نقد و بررسی شعر نو آیینی پیش از انقلاب اسلامی». گوهر گویا. سال5. شمارۀ 3. صص: 33- 56.
بروستر، اسکات.(1395). شعر غنایی. ترجمه رحیم کوشش. تهران: سبزان.
بهار، ملک‌الشعراء. (1387). دیوان اشعار ملکالشعراء بهار. تهران: نگاه.
بیات کوهسار، مهدی، فرهاد باطنی. (1395). «مضامین حبسیه در اشعار سیدعلی موسوی گرمارودی». مطالعات ادبیات، عرفان و فلسفه. دورۀ 2. شماره 1/3. صص: 110- 121.
بیگ زاده، خلیل؛ حیدری، غلامرضا ؛ کریمی، شهناز. (1394). «بررسی سیمای امام رضا (ع) و انبیای الهی (مطالعۀ موردی شعر فارسی و قرآن کریم)». کاوشنامۀ ادبیّات تطبیقی. سال پنجم. شمارۀ 20. صص: 19- 39.
پارساپور، زهرا. (1383). مقایسه زبان حماسی و غنایی. تهران: دانشگاه تهران.
پروین‌زاده، شهلا. (1381). «کتاب‌شناسی دکتر سیدعلی موسوی گرمارودی». کیهان فرهنگی. شمارۀ 193. صص: 20- 24.
پورنامداریان، تقی. (1386). «انواع ادبی در شعر فارسی». مجلۀ دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه قم. سال اول. شمارۀ 3. صص: 7- 22.
حیدری‌نسب، فرحناز. (1397). «بررسی اشعار رضوی محمدتقی بهار با تکیه بر نقد درون متنی». ادبیات پایداری. سال 10. شمارۀ 18. صص: 95- 118.
رزمجو، حسین. (1370). انواع ادبی و آثار آن در زبان فارسی. تهران: انتشارات آستان قدس رضوی.
رزمجویی، حبیب‌الله. (1392). «تحلیل و بررسی اشعار عاشورایی سیدعلی موسوی گرمارودی». فلسفه و کلام. شمارۀ 67 و 68. صص: 211- 228.
رفیعی، یدالله ؛ رضایی، رمضان. (1392). «اندیشه دینی در اشعار ملک‌الشعراء بهار و احمد صافی النجفی». نشریّۀ مطالعات ادبیات تطبیقی. شمارۀ 25. صص: 41- 71.
روح‌الامینی، محمود. (1378). آیینها و جشنهای کهن ایران امروز (نگرش و پژوهش مردم‌شناختی). تهران: انتشارت آگاه.
سلیمانی‌نژاد مهرآبادی، ساغر؛ سیف، عبدالرضا. (1395). «بررسی اسطوره و انواع آن در شعر معاصر (با نگاهی به شعر موسوی گرمارودی)». پژوهشنامۀ نقد ادبی و بلاغت. سال 5. شمارۀ 1. صص: 19- 38.
سمیعی گیلانی، احمد. (1386) «بهار، محمد تقی»، در: دانشنامه زبان و ادب فارسی. ج2. به سرپرستی اسماعیل سعادت. تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی.
سنگری، محمدرضا. (1395). از نتایج سحر. تهران: سوره مهر.
شفیعی کدکنی، محمدرضا. (1352). «انواع ادبی و شعر فارسی». خرد و کوشش. شمارۀ 11 و 12. صص: 96 – 119.
شفیعی‌کدکنی، محمدرضا. (1390). با چراغ و آینه، چاپ اول، تهران: سخن.
شمیسا، سیروس. (1389). انواع ادبی. تهران: میترا.
عباسی، جعفر؛ واعظی، مرادعلی؛ محمدی، ابراهیم. (1399). «نمود ایدئولوژی در لایه‌های بلاغی و زبانی شعر آیینی معاصر در سه دهۀ اخیر». فنون ادبی. سال 12. شمارۀ 4. صص: 153- 174.
قلعه‌قبادی، داریوش؛ شمیسا، سیروس ؛ مدرس‌زاده، عبدالرضا. (1398). «بررسی و مقایسۀ مرثیۀ سه نسل از شاعران معاصر». بهار ادب. شمارۀ 44. صص: 151-170.
مشتاق‌مهر، رحمان؛ بافکر، سردار. (1395). «شاخص‌های محتوایی و صوری ادبیّات غنایی». پژوهشنامه ادب غنایی. شمارۀ 26. صص: 183- 202.
موسوی‌ گرمارودی، علی. (1388). گوشوارۀ عرش، مجموعۀ کامل اشعار آیینی. تهران: سورۀ مهر.
مؤتمن، زین‌العابدین. (1394). شعر و ادب فارسی. تهران: زرین.
ولک، رنه ؛ واران، آوستین. (1373). نظریه ادبیات. ترجمۀ ضیاء موحد و پرویز مهاجر. تهران: علمی و فرهنگی.