گونه شناسی کاربست شیوه های تغییر رفتار در سیرۀ رضوی با تکیه بر نظریات رفتاردرمانی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیارگروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، تبریز، ایران

2 کارشناس ارشد زبان و ادبیات عربی، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، تبریز، ایران

3 دانشجوی کارشناسی ارشد روان شناسی عمومی، دانشگاه پیام نور، بناب، ایران

چکیده
از شاخه‌های کاربردی علم روان‌شناسی، رفتار درمانی است. در رفتار درمانی با استفاده از روان‌شناسی آزمایشی به‌ویژه روان‌شناسی یادگیری فنون و روش‌هایی به‌منظور تغییر و اغلب اصلاح رفتار افراد استخراج و استفاده می‌شود. دو مکتب رفتارگرایی پاولف و اسکینر به‌همراه نظریة یادگیری اجتماعی و نظریۀ بازسازی شناختی مهم‌ترین نظریات را دربارۀ تغییر رفتار مطرح کرده‌اند. این پژوهش با بهره‌گیری از داده‌های این نظریات کوشیده با رویکردی توصیفی تحلیلی گونه‌شناسی از کاربست شیوه‌های تغییر رفتار در سیرۀ امام رضا (ع) را شناسایی و ارائه کند. نتایج حاکی است که در سیرۀ رضوی، شیوه‌های بازسازی شناختی و یادگیری مشاهده‌ای در مقام ایجاد رفتار مطلوب و شیوه‌های تقویت‌کننده‌های نخستین، اجتماعی، معاوضه‌ای و بازخوردی و همچنین استفاده از اصل آسان‌سازی در مقام تثبیت و گسترش رفتار مطلوب و شیوه‌های بازداری، محروم کردن از تقویت مثبت و جبران کردن مقام کاهش یا حذف رفتار نامطلوب قابل شناسایی است.


تکرار چکیده!

از شاخه های کاربردی علم روانشناسی، رفتار درمانی می‌باشد. در رفتاردرمانی با استفاده از روانشناسی آزمایشی، به ویژه روانشناسی یادگیری فنون و روشهایی به منظور تغییر و غالباً اصلاح رفتار افراد استخراج و مورد استفاده قرار می‌گیرد. دو مکتب رفتارگرائی پاولف و اسکینر به همراه نظریه یادگیری اجتماعی و نظریه بازسازی شناختی مهم ترین نظریات را در باره تغییر رفتار مطرح کرده اند. این پژوهش با بهره گیری از داده های این نظریات کوشیده با رویکردی توصیفی_تحلیلی گونه شناسی از کاربست شیوه های تغییر رفتار در سیره امام رضا(ع) را شناسایی و ارائه کند. نتایج حاکی از این است که در سیره رضوی، شیوه های بازسازی شناختی و یادگیری مشاهده ای در مقام ایجاد رفتار مطلوب، و شیوه های تقویت کننده های نخستین، اجتماعی، معاوضه ای و بازخوردی و همچنین استفاده از اصل آسان

کلیدواژه‌ها

موضوعات


قرآن کریم.
آذرنوش، آذرتاش؛ بهرامیان، علی. (1385). «دعبل خزائی». دایرهالمعارف بزرگ اسلامی. ج15. به کوشش کاظم بجنوردی. تهران: مرکز دایره‌المعارف بزرگ اسلامی.
ابن بابویه، محمد بن على.(1376). الأمالی تهران: کتابچی.
______________  .(1378ق). عیون أخبار الرضا. تهران: جهان.
احمدی، جمشید. (1371-1372). «رفتاردرمانی و زیست رفتار درمانی: مقایسه دو نظریه». علوم اجتماعی و انسانی دانشگاه شیراز. پاییز 1371 و بهار 1372. شماره 15و 16. صص: 139-152.
حر عاملی، محمد بن حسن. (1409ق). وسائل الشیعة. قم: مؤسسه آل‌البیت .
حمیرى، عبد الله بن جعفر. (1413ق). قرب الإسناد. قم: الحدیثه.
دیز، جیمز؛ هالسی، استورات. (1370). روان شناسی یادگیری. مترجم: محمدنقی براهنی. تهران: جویا.
سجادی، سیدجمال‌الدین؛ اسماعیلی کریزی، غلامعلی. (1396). «مفهوم‌شناسی تطبیقی تقویت از دیدگاه رفتارگرایی و قرآن کریم». معرفت. سال 27. پیاپی 246. صص: 53-62.
سیف، علی اکبر. (1396). روانشناسی پرورشی نوین. تهران: دوران.
_________ . (1373). تغییر رفتار و رفتار درمانی: نظریه ها و روش ها. تهران: دانا.
شعاری‌نژاد، علی اکبر. (1380). نگاهی نو به روانشناسی آموختن یا روانشناسی تغییر رفتار. تهران: چاپ پخش.
صحیفة الإمام الرضا
 
. (1406ق). تحقیق و تصحیح : محمد مهدی نجف. مشهد: کنگره جهانی حضرت رضا .
صفری فروشانی، نعمت الله؛ بختیاری، زهرا. (1391). «رفتارشناسی امام رضا
 
 در جریان غلوّ». تاریخ اسلام. سال 13. شماره 52. صص: 95 – 130.
طباطبایی، محمد حسین. (1417ق). المیزان فی تفسیر القرآن. قم: دفتر انتشارات اسلامى جامعه‏ مدرسین حوزه علمیه.
طبرسی، فضل بن حسن. (1372). مجمع البیان لعلوم القرآن. تهران: ناصر خسرو.
طبری آملی صغیر، محمد بن جریر بن رستم. (1413ق). دلائل الإمامة. قم: بعثت.
طوسى، محمد بن الحسن. (1407ق). تهذیب الأحکام. تهران: دار الکتب الإسلامیه.
فاطمی، ماجده سادات. (1388). «بررسی روش‌های تشویق و تنبیه در تعلیم و تربیت اسلامی از دیدگاه قرآن و مقایسه آن با مکتب رفتارگرایی». پایان نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه علامه طباطبایی.
فرمهینی فراهانی، محسن. (1378). فرهنگ توصیفی علوم تربیتی. تهران: اسرار دانش.
کدیور، پروین. (1392). روانشناسی یادگیری. تهران: سمت.
کلینى، محمد بن یعقوب. (1429ق). الکافی. قم: دار الحدیث.
مجلسی، محمدباقر. (1403ق). بحار الانوار الجامعه لدرر اخبار الائمه الاطهار. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
مفید، محمد بن محمد. (1413ق). الاختصاص. محققان: علی اکبر غفاری، محمود محرمی زرندی. قم: المؤتمر العالمی لألفیة الشیخ المفید.
موسوی، سید ابوالقاسم. (1397). «روش‌های تربیتی امام رضا (ع) ». رساله دکترا. دانشگاه فردوسی مشهد.
Bendura, A. (1977). Social learning theory. Englewood Cliffs, NJ: Prentice- Hall.
Reese, E.P. (1978). Human behavior: Analysis and application (2nd Ed.). Dubuque, Iowa: WM. C. Brown Company.