واکاوی خروج تخصصی ساخت تسلیحات کشتار جمعی از ذیل آیه 60 سوره انفال با توجه به روایت « اِذَا جَارَ السُّلْطَانُ هانَتِ الدَّوْلَة» از امام رضا(ع)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای فقه و حقوق جزای دانشگاه میبد، میبد، ایران

2 استادیار گروه فقه و حقوق اسلامی، دانشگاه میبد، میبد، ایران

چکیده
تولید، انباشت و به‌کارگیری تسلیحات کشتار جمعی، از مباحث بحث برانگیز عصر کنونی است که مشروعیت دینی و اخلاقی آن عمیقاً مورد توجه دانشمندان حوزه ادیان و اندیشمندان حوزه اخلاق قرار گرفته است. بسیاری از دانشمندان اسلامی، آیه اِعداد یعنی آیه 60 سوره انفال را دالّ بر جواز و حتّی وجوب ساخت و نگهداری عموم تسلیحاتی می‌دانند که موجب هراس افکندن در دل دشمن و بازدارندگی او از تهاجم شود. بر این اساس، ساخت و نگهداری تسلیحات کشتار جمعی نیز به حکم آیه مذکور، واجب خواهد بود. البته فقهاء، ادله‌ای را بر تخصیص آیه مذکور نسبت به تسلیحات کشتار جمعی ذکر می‌کنند که به موجب این ادله، تسلیحات کشتار جمعی، از شمول وجوب مستفاد از آیه مذکور خارج خواهد شد و به حکم این ادله خاصه، ساخت و نگهداری تسلیحات مذکور حرام است. نظر به اهمیت ملی بلکه فراملی مسأله مذکور و لزوم شناخت مقتضای آموزه‌های دینی پیرامون این موضوع مهم جهانی تحقیق پیرامون مقتضای ادله در این مورد ضرورت دارد. بر پایه یافته‌های این پژوهش که به روش توصیفی تحلیلی به نگارش در آمده است با تأمل در حدیث رضوی «اِذَا جَارَ السُّلْطَانُ هانَتِ الدَّوْلَة» می‌توان آیه مذکور را به شکلی تفسیر نمود که اساساً شمولیت آن نسبت به تسلیحات کشتار جمعی مخدوش گردد نه اینکه اصل شمول، محرز و خروج آن نیازمند ادله مخصِّص باشد. به دیگر بیان، تسلیحات مذکور، تخصصاً از شمول آیه مذکور خارج هستند بی آنکه نیاز به تخصیص باشد.

کلیدواژه‌ها


قرآن کریم.
آلوسی، محمود. (1415ق ). روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم . بیروت: دار الکتب العلمیه.
ابن‌حجرعسقلانی، ابوالفضل احمد بن علی . (1390ق). لسان المیزان. اللبنان: موسسه الاعلمی للمطبوعات.
ابن منظور، محمد بن مکرم. (1414ق). لسان العرب. بیروت: دار صادر.
ابن ندیم. (1417ق). الفهرست. لبنان: دارالمعرفه.
انصاری، مرتضی .( 1387). مطارح الانظار . تقریر ابوالقاسم کلانتری تهرانی. قم: شریعت.
جوادی آملی، عبد الله. (1375). فلسفه حقوق بشر. قم: مرکز نشر اسراء.
حرعاملی، محمد بن حسن.( 1409ق). وسایل الشیعه. قم: موسسه آل البیت .
خراسانی، محمد کاظم. (1412ق). کفایه الاصول. قم: موسسه نشر اسلامی.
خویی، سید ابوالقاسم. (1409ق). معجم رجال الحدیث و تفصیل طبقات الرواه . تهران: دفتر آیت الله خویی.
دیلمی، حسن بن محمد. (بی‌تا). ارشاد القلوب. ترجمه (برگردان) هدایت الله مسترحمی. تهران: مصطفوی.
رابرتسون، دیوید. (1375). فرهنگ سیاسی معاصر . ترجمه (برگردان) عزیز کیاوند. تهران: نشر البرز.
الزبیدی، المرتضى. (بی‌تا ). تاج العروس من جواهر القاموس . بیروت: دارالفکر.
سبحانی تبریزی، جعفر. (1424ق). ارشاد العقول الی مباحث الاصول. قم: موسسه امام صادق .
____________. (1429ق). الموجز فی اصول الفقه. قم: موسسه امام صادق  .
شهید ثانی، زین الدین علی. (1410ق). الروضه البهیه فی شرح اللمعه الدمشقیه. قم: مکتبه الداوری.
____________. (1414ق). حاشیه الارشاد. قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
صدر، سید محمد باقر. (1417 ق). بحوث فی علم الاصول. قم: موسسه دائره المعارف فقه اسلامی بر  مذهب اهل بیت .
صدر، سید محمد. (1427ق). المولفات الکامله (ماوراء الفقه). قم: موسسه احیاء الکتب الاسلامیه.
طباطبایی، سید محمدحسین. (1378). تفسیر المیزان. ترجمه(برگردان) محمدباقر موسوی همدانی. قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه.
____________. (1417ق ). المیزان فی تفسیر القرآن. قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
طبرسی، فضل بن حسن. (1372 ). تفسیر جوامع الجامع. تهران: انتشارات دانشگاه تهران و مدیریت حوزه علمیه قم.
طوسی، محمد بن حسن. (1414ق). الامالی. تحقیق و تصحیح موسسه البعثه. قم: دارالثقافه.
____________. (1417ق). الفهرست. نجف: مکتبه المرتضویه.
____________. (1409ق). تبیان فی تفسیر القرآن. تحقیق احمد حبیب قصیر العاملی. بیروت: دار احیاء التراث العربی- مکتب الاعلام الاسلامی.
____________. (1415ق). رجال الطوسی. تحقیق جواد الطوسی و القیومی الاصفهانی. ق‍م‌: ج‍م‍اع‍ه‌ال‍م‍درس‍ی‍ن‌ فی‌الحوزه‌العلمیه ب‍ق‍م‌، م‍وس‍س‍ه‌ ال‍ن‍ش‍ر‌الاس‍لام‍ی‌.
العلیاری تبریزی، علی. (1379). بهجة الآمال فی زبدة المقال. تهران: کوشان پور.
فاضل لنکرانی، محمد جواد. (1393). «تولید و استفاده از سلاحهای کشتار جمعی از دیدگاه فقه اسلامی» . فقه و اجتهاد. دوره1. شماره 1. صص:13-36.
فراهیدی، خلیل بن احمد. (1410 ق). کتاب العین. قم: انتشارات هجرت.
فیض کاشانی، ملامحسن. (1415ق ). تفسیر الصافی. تهران: انتشارات الصدر.
قمی، شیخ عباس. (1402ق). سفینه البحار و مدینه الحکم و الآثار مع تطبیق النصوص الوارده فیها علی بحار الانوار. تهران: موسسه انتشارات فراهانی.
کالینز، جان ام. (1386). استراتژی بزرگ (اصول و رویهها) .ترجمه کوروش بایندر. تهران: انتشارات وزارت امور خارجه.
علامه حلی، حسن‌بن یوسف. (1417ق). خلاصه الاقوال فی معرفه الرجال. بی جا: الفقاهه.
علیدوست، ابوالقاسم. (1392). «فقه تولید و انباشت و کاربرد سلاح‌های غیر متعارف با محوریت فقه امامیه». حقوق اسلامی. سال دهم. شماره 37.صص: 7-28 .
علی نوری، علیرضا. (1383 ). کلیات فقه اسلامی. تهران: یاقوت.
عیاشی، محمد بن مسعود. (1380). کتاب التفسیر. تحقیق از سید هاشم رسولی محلاتی. تهران: چاپخانه علمیه.
مجلسی، محمدباقر. (1420ق). الوجیزه فی الرجال. تصحیح و تحقیق محمدکاظم رحمان ستایش. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
مصطفوی، حسن. (1360). التحقیق فی الکلمات القرآن . تهران: بنگاه نشر و ترجمه کتاب.
____________. (1380). تفسیر روشن. تهران: مرکز نشر کتاب.
 مطهری، مرتضی. (1377). آشنایی با علوم اسلامی. جلد3. تهران: صدرا.
____________. (1368). مجموعه آثار. جلد 1. قم: صدرا.
____________. (1388). نظام حقوق زن در اسلام. تهران: صدرا. چاپ: پنجاه و یکم.
مطهری، حمید‌‌رضا. (1378). زندقه در سدههای نخستین اسلامی. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
مفید، محمد بن محمد. (1413ق). الامالی. تصحیح و تحقیق حسین استاد ولی و علی اکبر غفاری. قم: کنگره شیخ مفید.
مکارم شیرازی، ناصر و همکاران. (1374). تفسیر نمونه. تهران: دار الکتب الاسلامیه.
مغنیه، محمد جواد. (1378) .تفسیر کاشف. جلد یک. قم: بوستان کتاب.
منتظری، حسینعلی. (1379). مبانی فقهی حکومت اسلامی( دراسات فی ولایه الفقیه و فقه الدوله الاسلامیه). جلد6. ترجمه و تقریر محمود صلواتی. تهران: انتشارات سرایی.
المنقری، نصر بن مزاحم. (1382 ). وقعة صفین. شرح عبدالسلام محمد هارون. مصر: الموسسه العربیه الحدیثه للطبع و النشر و التوزیع.
موذنی بیستگانی، حمید. (1399). «سقوط حکم اعدام مرتد فطری در فرض توبه و مشروعیت استتابه توسط قاضی». آموزههای حقوق کیفری. شماره 20. صص: 309-330.
میثمی تهرانی، علی. (1393). «واکاوی فقهی ادله حرمت استفاده از سلاح‌های کشتار جمعی». فقه و اصول. شماره 78و 77. صص: 299-341.
میرفخرایی، هوشمند. (1388).  استراتژی معاصر .تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین المللی.
نائینی، میرزا محمد حسین. (1424ق). تنبیه الامه و تنزیه المله. قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
____________. (1376). فوائد الاصول. جلد یک. قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
نجفی، محمد حسن. (1368). جواهر الکلام. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
نوری، میرزا حسین. (1320ق). مستدرک الوسائل. قم: موسسه آل البیت b .
هالستی، کی جی. (1376). مبانی تحلیل سیاست بین الملل. ترجمه (برگردان) بهرام مستقیمی و مسعود طارم سری. تهران: انتشارات وزرات خارجه.