تحلیل زبان شناختی گفتمان زائران حرم امام رضا (ع)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه علوم انسانی ،دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران

2 دانش‌آموخته دکترای آموزش زبان انگلیسی ، واحد تربت حیدریه، دانشگاه آزاد اسلامی، تربت حیدریه، ایران

چکیده
هدف از این پژوهش تحلیل زبان‌شناسی گفتمان زائران حرم امام رضا g است. لذا گفتمان زیارت در حرم مطهر از دو بُعد کلامی و غیرکلامی بررسی می‌شود. در بُعد کلامی از طریق مصاحبه با زائران، داده‌ها جمع‌آوری و تحلیل می‌شود و در بُعد غیرکلامی از طریق مشاهده تلاش می‌شود عملکرد زبان بدن برای درک مفاهیم احساسی زائر بررسی و مشخص شود که از میان حرکات و رفتارهای بدنی کدام اندام بیشترین کاربرد را در طول زیارت و انجام مناسک دارد. داده‌های این پژوهش با روش مشاهده (همراه یا بدون مشارکت) و مصاحبه با 20 زائر ایرانی شیعه یا اهل تسنن در بازۀ سنی20 تا 60 سال که در تابستان1400 به زیارت حرم امام رضا (ع) آمده بودند، جمع‌آوری شده است. روش نمونه‌گیری هدفمند و در دسترس بوده است. در این تحقیق، ابتدا داده‌های کلامی تحلیل و سپس به بررسی رابطۀ بین اشارات غیرکلامی سر شامل حرکات ابرو، چشم و لب و همچنین حرکات دست و پا با میزان احساسات زاﺋران پرداخته شده است. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که در بُعد کلامی، انگیزه‌های تشرف به حرم هم مادی است و هم معنوی اما انگیزه‌های معنوی و روحی مخصوصا کسب آرامش روحی و ثواب و شفاعت مهم‌تر و مشهودتر است. در حرم مطهر علاوه‌بر فضای حسی و معنوی حاصل از دعا و اذان و نماز، سایر مولفه‌های محیطی مانند رایحۀ خوش در همۀ حرم، چراغانی و معماری حرم نیز در ایجاد حس آرامش و امنیت زائران دخیل است. در میان رفتارهای غیرکلامی زاﺋﺮان، حرکات دست بیشترین سهم را در تبیین ادراک احساسی دارد.

کلیدواژه‌ها


آذربایجانی، مسعود؛ شیرازی، علی؛ لواسانی، سیدمحمد‌رضا؛ حبیبی، مرتضی. (1396). تجربه دینی و فرهنگ اسلامی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه .
بشیر، حسن. (1393). دانشنامه علوم ارتباطات. جلد اول (ارتباطات). تهران: کارگزار روابط عمومی.
پویافر، محمد‌رضا. (1398). فعالیت‌ها و تجارب مذهبی الگوی خیرات مذهبی در زیارت پیاده‌روی اربعین. بنیاد خیریه و موسسه تحقیقاتی فرهنگ، هنر و ارتباطات.
حسن‌پور، محمد؛ نیک‌بر، مازیار. (1393). مفاهیم کاربردی زبان بدن در عکاسی. تهران: انتشارات ترانه.
خدایاری‌فرد، محمد. (1389). «آماده‌سازی مقیاس دینداری و ارزیابی سطوح دینداری اقشار مختلف جامعۀ ایران (مرکز استان‌ها)». طرح پژوهشی به سفارش مؤسسۀ روان‌شناسی و علوم تربیتی دانشگاه تهران.
زردمویی ارداکلو، ش. (1395). «پدیدارشناسی زیارتی زیستی». مجموعه مقالات اولین کنفرانس بین‌المللی گردشگری و معنویت. تهران: دانشگاه علم و فرهنگ (وب سایت سیویلیکا).
شریعتی مزینانی، سارا؛ شیما، غلامرضا کاشی. (1394). «سیالیت و مناسک دینی (مطالعة موردی زیارت مزار سهراب سپهری)». تحقیقات فرهنگی ایران. دوره هشتم. شماره 3 . صص:61 -97.
طالبی، ابوتراب؛ براق علی‌پور، الهه. (1394). «گونه‌شناسی زیارت و دین داری ؛ معناکاوی کنش زیارت زائران امام رضا g». علوم اجتماعی. شماره 69 . صص: 75-106.
کرسول، جان. (1391). پویش کیفـی و طـرح پـژوهش: انتخـاب از میان پـنج رویکـرد (روایت‌پژوهی، پدیدارشناسی، نظریه داده‌بنیاد، قوم نگاری، مطالعه موردی). ترجمه حسن دانـایی‌فـرد و حسین کاظمی. تهران: اشراقی.
لیتل‌جان، استیفن. (1384).  نظریه‌های ارتباطات. ترجمة سیدمرتضی نوربخش و سیداکبر میرحسنی. تهران: جنگل.
مکری‌زاده، فهیمه. (1390). «پدیدارشناسی تجربۀ زیارت امام رضا g». پایان‌نامه کارشناسی ارشد جامعه‌شناسی. دانشگاه فردوسی مشهد.
میرزایی، محمد، اکرامی‌فر، محمود. (1381). «تحلیل محتوای راز و نیاز زنان زائر با امام رضا g». پایان‌نامه کارشناسی رشته امور تربیتی. مرکز آموزش فرهنگیان.
نودهی، فرامرز؛ بهروان، حسین؛ یوسفی، علی؛ محمدپور، احمد. (1395). «فراسوی دوگانه زائر - گردشگر گونه شناسی تجربه سفر زائران مرقد منور امام رضا g». راهبرد اجتماعی  فرهنگی. سال 4. شماره 15. صص: 193- 217.
هــالوی، ایمــی؛ ویلــر، اســتفان. (1385). روش‌هــای تحقیق کیفــی در پرســتاری. متـرجمان: حیدر علی عابدی، مریم روانــی‌پــور، معصومه کــریم‌اللهــی و حجت اله یوسفی. تهران: انتشارات بشری.
یوسفی، علی؛ صدیق اورعی، غلامرضا؛ کهنسال، علیرضا؛ مکری‌زاده، فهیمه. (1392). «پدیدارشناسی تجربی زیارت امام رضا g». مطالعات اجتماعی ایران. دوره ششم.  شماره 3 و4. صص: 180-198.
یوسفی، علی؛ تابعی، ملیحه. (1391). «پدیدارشناسی تجربی راهی برای درک تجربه‌های دینی». جامعه‌شناسی تاریخی. دوره 4. شماره1 (بهار و تابستان 1391). صص: 71-93.
Beattie,Geoffrey .(2016). Rethinking body language, Routledge,107-128.
Colaizzi, P. F., Valle, R. S., & King, M. (1978). Existential phenomenological alternatives for psychology. Psychological research as the phenomenologist views it, 48-71.
Danesi ,Marcel .(2009). ” Dictionary of Media and Communications”, Routledge
Fast, J. (2004) Body language. United States of America: The Rowman and Littlefield Publishing Group.
Forbes. (2020). 8 Top Tips For Improving Your Body Language During Virtual Meetings
Hişmanoğlu, M., & Hİsmanoğlu, S. (2008). The use of body language in foreign language learning and teaching. Selçuk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, (19), 165-178.
Schechner, R. (2004). Performance theory. England and Wales: Taylor and Francis e-library. https://www.khabaronline.ir/news