واکاوی راهبردهای نمادین سازی سرمایه ها در حوزۀ هویت شهری با تکیه بر روایاتی دربارۀ امام رضا (ع) و بر بنیاد دیدگاه پی‌یر بوردیو

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای زبان و ادببات فارسی، گرایش ادبیات حماسی، دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران

2 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران

3 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران

چکیده
 فضای شهر به وسیلۀ فرایندهای اجتماعی، اقتصادی و طبیعی در حال تغییر و نوزایی است. در این راستا، پاسداشت سرمایه‌های فرهنگی در یک شهر، یکی از چالش‌های بنیادین جهان معاصر است؛ هویت مردم، بر سرمایه‌های فرهنگی برجای مانده از گذشته، استوار است و یافتن راهی میانه برای توسعۀ پایدار شهرها، همراه با حفظ شاخصه‌های هویتی، دغدغۀ همیشگی پژوهشگران این حوزه بوده‌ است. از جملۀ سرمایه‌های اجتماعی و فرهنگی ایران، شخصیتِ امام رضا (ع) است که سفر ایشان به ایران، بزرگ‌ترین رویداد مذهبی تاریخ ایران بوده و گنجینه‌ای از روایت‌ها را در اختیار ایرانیان قرار داده‌ است؛ روایت‌هایی که هر کدام، ضمن آنکه به‌مثابۀ سرمایۀ فرهنگی می‌توانند مورد توجّه قرار گیرند، قابلیت تبدیل به سرمایۀ نمادین و ایجاد ارزش افزوده را نیز دارند. این پژوهش به روش توصیفی‌تحلیلی و با بهره‌گیری از منابع اسنادی و کتابخانه‌ای در پی بیان این موضوع است که چگونه می‌توان با بهره‌گیری از این سرمایه‌های فرهنگی به آفرینش سرمایۀ نمادین در فضاهای شهری و روستایی پرداخت و هویت شهری را بر این خاستگاه عظیم اجتماعی و فرهنگی استوار کرد. برساختن هویت تاب‌آور و توسعۀ پایدار شهرها با تکیه بر ظرفیت‌ سرمایه‌های نمادین‌شده از روایت‌ها پیرامون امام رضا (ع) امکان‌پذیر است؛ بخش عمدۀ این توسعۀ پایدار، می‌تواند متکی بر گردشگری مذهبی باشد.

کلیدواژه‌ها


آسایش، حسین. (1383). اصول و روشهای برنامهریزی روستایی. تهران: انتشارات دانشگاه پیام نور.
ابن بابویه، محمد بن علی. (1378).  عیون اخبار الرضا. تصحیح استاد علی اکبر غفاری و ترجمۀ حمیدرضا مستفید. تهران: انتشارات جهان.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ . (1388). علل الشرائع. ترجمۀ حسین قاسمی. قم: امین‌الله.
ابن حوقل، محمد بن حوقل. (1345). صورة الأرض. ترجمۀ جعفر شعار. تهران: انتشارات بنیاد فرهنگ ایران.
افشار، ایرج. (1374). یادگارهای یزد. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
 بحرینی، سیدحسین. (1393). تجدد، فراتجدد و پس از آن در شهرسازی. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
بوردیو، پیر. (1392). درسی دربارۀ درس. ترجمۀ ناصر فکوهی. تهران: نشر نی.
درینی، ولی محمّد؛ تابان، محمد؛ نامدار جویمی، احسان و باهنر، ناصر. (1394). «بررسی رابطۀ سرمایۀ نمادین با سرمایۀ فرهنگی». مطالعات فرهنگ – ارتباطات. سال شانزدهم. شمارۀ 31: صص 187-201.
سالاری، سیداصغر. (1389). جادۀ ولایت. تهران: انتشارات مؤسسۀ مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی.
سیدکباری، سیدعلیرضا. (1376). «هجرت امام رضاg به ایران». فرهنگ کوثر. شماره 4. صص:20-23.
شکوهی، مهرداد. (1370). «تبدیل دو آتشکده به مسجد در ابرقو و عقدا». باستانشناسی و تاریخ. شمارۀ 10: صص: 52-68.
صادقی‌منش، علی. (1401). «آفرینش سرمایه‌های نمادین از گنجینه‌های نسخ خطی با ایجاد موزه‌های روایت‌مند». کتابداری و اطلاعرسانی. دوره 25. شماره 3. صص:214-235.
عارفی، مهیار. (1396). کاوش در مفهوم مکانسازی (نیازها، فرصتها و داراییها). ترجمۀ الهه پژوتن. تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی شرکت عمران و بهسازی شهری.
عاملی، سعیدرضا. (1396). نمادهای هویتی شهر (پاریس، مادرید، استانبول، کیوتو). تهران: مؤسسه انتشارات دانشگاه تهران.
عطاردی قوچانی، عزیزالله. (1413). مسند الامام الرضا. بیروت: دارالصفوه.
فیروزجائیان، علی‌اصغر؛ گرامی، فتح‌اله. (1392). «بررسی رابطۀ بین سرمایۀ فرهنگی و منزلت اجتماعی دبیران (مطالعۀ موردی: دبیران مدارس متوسطۀ شهر خلخال)». مطالعات علوم اجتماعی ایران. سال 11. شمارۀ 41. صص: 105-120.
کشی، محمد بن عمر. (1348). اختیار معرفة الرجال. تصحیح حسن مصطفوی. مشهد: مرکز تحقیقات و مطالعات دانشکدۀ الهیات و معارف اسلامی.
گرنفل، مایکل. (1389). مفاهیم کلیدی پییر بوردیو. ترجمۀ محمد مهدی لبیبی. تهران: نشر افکار.
محمدی، فردین. (1398). «دیدگاه بوریو در باب میدان آموزش: فراسوی دیدگاه‌های تضاد و کارکردگرایی». مبانی تعلیم و تربیت. سال نهم. شمارۀ 1. صص: 5-25.
مشتاقی نائینی علی بن محمد. (1382). سفرنامۀ صفاء السلطنۀ نائینی (تحفة الفقراء). به اهتمام محمد گلبن. تهران: انتشارات اطلاعات.
مولایی، اصغر؛ پیربابایی، محمدتقی. (1395). «طراحی شهری و منطقه‌ای زمینه‌گرا در مسیر سفر امام رضاg به ایران». فرهنگ رضوی. سال چهارم. شماره 61. صص:101-142.
مولایی، اصغر. (1400). «امکان‌سنجی باز‌آفرینی مسیر معنوی هجرت امام رضاg به ایران با تأکید بر گردشگری مذهبی». حج و زیارت. سال ششم. شماره 15. صص:145-182.
________. (1401). «بازشناسی نمادها و نشانه‌های مسیر فرهنگی و آیینی هجرت امام رضاg به ایران». حج و زیارت. سال هفتم. شماره17. صص:109-140.
مولوی، عبدالحمید. (1382). آثار باستانی خراسان. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
نجاشی، احمد بن علی. (1365). رجال النجاشی. قم: مؤسسه النشر الاسلامی.
نظری، فرهاد؛ نیک‌زاد، ذات‌الله. (1392). «بازشناسی مسیر هجرت امام رضاg در ایران بر اساس آثار و اماکن تاریخی» اثر. دورۀ 34. شمارۀ 62. صص: 107-123.
نوبختی، حسن بن موسی. (1400). فرق الشیعه. ترجمۀ محمد جواد مشکور. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.