بررسی تطبیقی مضامین رضوی در شعر «خوشدل تهرانی» و «محمدحسین الغروی الاصفهانی»

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه زبان و ادبیّات عربی دانشگاه رازی کرمانشاه.

2 دانشجوی دکترای زبان و ادبیات عربی دانشگاه رازی

3 کارشناس ارشد زبان و ادبیات عربی دانشگاه رازی

چکیده

شعر آیینی یکی از گونه‌ها‌ی شعر تعلیمی است که پیشینه‌ای کهن در ادبیّات دارد. جایگاه والای امام رضا (علیه‌السلام) در میان شیعیان و به‎ویژه حضور ایشان در ایران، سبب شده است که شاعرانِ هر گوشه از این دیار با سرایش مدیحه‎ها و مرثیه­های زیبا، آثاری ارزشمند بیافرینند و گام‌های بزرگی در غنای ادبیّات دینی بردارند. در این میان، «محمدحسین غروی اصفهانی» و «خوشدل تهرانی» نمونه‎هایی بارز از شاعران خوش‎ذوقی هستند که غالب اشعار آنان را مدح و ستایش اهل بیت (علیه‌السلام) تشکیل می­دهد. در این پژوهش، نخست بنا بر جایگاه و رسالت ادبیّات تطبیقی، بر بنیان دیدگاه‌های مکتب آمریکایی، که تأکید بر مطالعات زیباشناختی، میان‎رشته‌ای و بینافرهنگی از ویژگی‌های برجستۀ این نظریه است، پیش رفته و سپس به روش توصیفی ـ تحلیلی، با استناد به شواهدی از اشعار این دو شاعر، با هدف بررسی تطبیقی مضامین رضوی به مدایح و مراثی ایشان پرداخته شده است. یافته‌های این پژوهش بیانگر آن است که دو شاعر در مباحثی چون بیان فضایل اخلاقی امام (علیه‌السلام)، حکمت و علم، منزلت و فضیلت­های امام (علیه‌السلام)، ولایت، وجه تسمیه امام، کرامت بارگاه مطهر امام، حوادث تاریخی زندگی امام (علیه‌السلام)، نماز باران و حدیث سلسلة‎الذهب، ضامن‌آهو، شوق زیارت، شفاعت و... دارای شباهت و وجوه تفاوتی هستند. نتایج حاکی از آن است که اشعار رضوی خوشدل تهرانی به‎سبب تصاویر ادبی زیبا و مضامین متنوّع آن، نمود برجسته­تری نسبت به شعر غروی اصفهانی دارد و تأثیر بیشتری بر مخاطب گذاشته ­است هرچند در شعر غروی نیز مضامین بدیع زیبایی به‎چشم می­خورد.  

کلیدواژه‌ها


ـ قرآن کریم، ترجمه آیه‎الله‎ مکارم شیرازی.
ـ آصفی، مهدی. (1397). سایت دعبل نیوز(33256/ www.deabelnews.ir/article). تاریخ مشاهده:05/01/1399 .
ـ ابن بابویه، محمّد. (1404ق). عیون الاخبارالرضا g. بیروت: موسسة الأعلمی.
ـ  ـــــــــــــــ . (بی‌تا). علل الشرایع. جزء1. بیروت: مؤسسه الأعلمی.
ـ ابن قولویه، جعفربن‎محمد. (1377). کامل الزیارات. مترجم: محمدجواد ذهنی تهرانی. تهران: پیام حق.
ـ الغروی الإصفهانی، محمدحسین. (1427ق). الأنوار القدسیة. (ط:1). المطبعة البقیع: انتشارات الکوثر.
ـ انصاری، نرگس. (1392). «شعر شیعی فارسی و عربی در گذر تاریخ». دوفصلنامه مطالعات ادبی متون اسلامی. دوره 20. ش4. صص: 167-194.
ـ آقابزرگ طهرانی، محمدمحسن. (1404ق). طبقات أعلام الشیعه. ج2. مشهد: دارالمرتضی.
ـ بروجردى، سیدحسین.‏ (1416ق). تفسیر الصراط المستقیم. قم: مؤسسه انصاریان.
ـ  بیگ‎زاده، خلیل و همکاران. (1394). «بررسی تطبیقی سیمای امام رضا g و انبیای الهی (مطالعه موردی: شعر فارسی و قرآن کریم)». کاوشنامه ادبیّات تطبیقی (مطالعات تطبیقی عربی- فارسی). سال پنجم، ش20. صص: 19-39.
ـ پولادچنگ نجف آبادی، هاجر. (1392). «سیمای امام رضا‌علیه السلام در شعر دعبل خزاعی و سنایی غزنوی».  نسیم جان:مجموعه مقالات سومین همایش علمی-پژوهشی فرهنگ رضوی وجلوه های آن در زبان و ادبیات فارسی: (سیمای امام رضا(علیه السلام) درآیینه ادبیات عرفانی). کرمانشاه: سرانه.صص:77-116.
ـ تهرانی، خوشدل. (1370). دیوان اشعار. چاپ دوم. تهران: خواجه.
ـ جعفریان، رسول. (1382). «مروری بر منقبت امامان g در شعر فارسی». مشکوة. بهار 1382. ش78. صص: 78-100.
ـ حرّ عاملى، محمّدبن‎حسن. (1403ق). وسائل الشیعه. ج10. ط. الخامسة. بیروت: دارالاحیاءالتراث العربى.
ـ حسینی، سیّدعلی. (1386). «فرهنگ و ارزش فضیلت و پاداش زیارت امام رضا g». مجلّۀ فرهنگ جهاد. ش50. صص:20-49.
ـ خیابانی تبریزی، واعظ. ( ١٣٦6). علماء معاصرین. تبریز: لانا.
ـ دیلمی، حسن‎بن ابی‎الحسن. (1412ق). ارشاد القلوب. قم: الشریف الرضی.
ـ زارع، آفرین و همکاران. (1395). «الأسلوبیة فی مدیحة آیة الله الغروی الإصبهانی للإمام الرضا g من دیوانه العربی "الأنوار القدسیة"». إضاءات نقدیة (فصلیة محکمة). السنة السادسة. العدد الحادی والعشرون. صص: 93- 124.
ـ سبحانی، جعفر و محمدرضایی، محمد. (1389). «پژوهشی در باب ولایت تکوینی انسان از دیدگاه قرآن». انسانپژوهی دینی. پاییز و زمستان 89. دوره 7. ش24. صص: 5-20.
ـ طباطبایی، سیدمحمدحسین. (1374). ترجمه تفسیر المیزان. قم:‌ انتشارات جامعه مدرسین.
ـ طبرى، محمّدبن ابى‎القاسم. (1425ق). بشارة المصطفى  لشیعةالمرتضى. ط. الثالثة. تحقیق: جواد قیومى اصفهانى. قم: مؤسسة النشرالاسلامیه.
ـ قمى، شیخ عبّاس. (1371). منتهى الآمال. تهران: علمیه اسلامیه.
ـ کفافی، محمدعبدالسلام. (1382). ادبیات تطبیقی. مترجم: سیدحسین سیدی. چاپ اول. مشهد: به‎نشر.
ـ کلینی، محمدبن‎یعقوب. (1407ق). الکافی. چاپ چهارم. تهران: دارالکتب‎الاسلامیه.
ـ محمدی، مجید و همکاران. (1394). «بررسی تطبیقی سیمای امام رضا g در شعر دعبل خزاعی و سیّد حمید رضا برقعی». کاوشنامه ادبیّات تطبیقی (مطالعات تطبیقی عربی- فارسی). سال پنجم. ش20. صص: 59- 82.
ـ مطلبی، سیدابوالحسن. (1370). «آیت الله العظمی شیخ محمد حسین غروی اصفهانی». مجلۀ نور علم. ش40. صص: 38- 58.
ـ میرآقایی، سیدهادی. (1391). «ضامن آهو و تجلّی آن در شعر فارسی». فرهنگ مردم. ش43 و 44. صص:11-22.