تحلیل تطبیقی مولفه‌های مصونیت‌بخش در برابر فتنه‌های اجتماعی در سیره امام علی (ع) و امام رضا (ع)

معرفت, محمد; قاضی زاده, معصومه; رفعت جو, فرحناز

doi:10.22034/farzv.2026.570204.2126

تحلیل تطبیقی مولفه‌های مصونیت‌بخش در برابر فتنه‌های اجتماعی در سیره امام علی (ع) و امام رضا (ع)

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

محمد معرفت ¹ ^¶

معصومه قاضی زاده ²

فرحناز رفعت جو ³

¹ دانشیار، گروه الهیات و معارف اسلامی، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

² دانشجوی دکترای الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران شمال، ایران.

³ استادیار /دانشکده تمدن و مطالعات جهان، دکترای زبان و ادبیات عرب و دکترای الهیات و معارف اسلامی (عرفان اسلامی)، واحد تهران شمال،ایران

https://doi.org/10.22034/farzv.2026.570204.2126

چکیده

یکی از چالش‌های اساسی در جوامع اسلامی، بروز فتنه‌هاست که با ایجاد فضایی از تردید و آمیختن حق با باطل، امنیت و انسجام اجتماعی آن‌ها را تهدید می‌کند و به انحراف بنیان‌های اعتقادی و اجتماعی افراد جامعه منجر می‌شود. با توجه به اهمیت این موضوع، برای رسیدن به جامعه‌ای مصون از فتنه‌ها، شناخت مؤلفه‌های مصونیت‌بخش در مقابله با آن‌ها ضروری به نظر می‌رسد. ائمه معصومین، به‌ ویژه امام علی و امام رضا، بارها به توصیف فتنه‌ها و پیامدهای آن پرداخته و برای مقابله با فتنه‌ها راهکارهای مؤثری بیان نموده‌اند. این پژوهش با هدف شناسایی مؤلفه‌های مصونیت‌بخش در سیره این دو امام و طراحی الگوی کاربردی برای مقابله با فتنه‌های معاصر انجام شده است. برای این منظور، با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی و تکیه بر آیات قرآن و منابع روایی معتبر، سخنان امیرالمؤمنین و امام رضا از نظر مولفه‌های مصونیت ‌بخش مورد بررسی قرار گرفته و الگوی عملی برای مقابله با فتنه‌های معاصر ارائه شده است. یافته‌ها حاکی از آن است که در کنار مؤلفه‌های مشترک مانند تمسک به قرآن، تقوا، بصیرت و صبر، سیره امام علی بر اصولی چون اجرای عدالت، وحدت و سیره امام رضا بر مناظرات، تربیت نسل علمی و تقیه متمرکز است. دستاورد پژوهش، استخراج یک «الگوی مدیریت چرخه فتنه» در چهار مرحله پیشگیری، تشخیص، مقابله و ترمیم است که به‌صورت یک چارچوب عملیاتی سه‌سطحی (فردی، اجتماعی، ساختاری) دستاورد پژوهش، استخراج یک «الگوی مدیریت چرخه فتنه» در چهار مرحله پیشگیری، تشخیص، مقابله و ترمیم است که به‌صورت یک چارچوب عملیاتی سه‌سطحی (فردی، اجتماعی، ساختاری) برای مصونیت‌سازی در برابر فتنه‌های معاصر ارائه شده است. ارائه شده است. این الگو می‌تواند به عنوان نقشه‌راهی برای نهادهای فرهنگی و اجتماعی در مواجهه هوشمند با فتنه‌های عصر حاضر عمل کند.

کلیدواژه‌ها

"فتنه"

"مصونیت"

"امام علی(ع)"

"امام رضا(ع)"

"تحلیل تطبیقی"

"الگوی کاربردی"

موضوعات