نقاشی پشت شیشه، بهعنوان گونهای کهن در هنر اسلامی ایران، با ترکیب منحصربهفرد رنگ و شفافیت، زمینهساز روایت داستانها و انتقال مفاهیم مذهبی در گستره شیعی است. در این زمینه، بازنمایی کرامات و نمادهای مربوط به امام رضا (ع) در نقاشیهای پشت شیشه از اهمیت ویژهای برخوردار است؛ آثاری که در موزه نقاشی پشت شیشه تهران نگهداری میشوند، جلوههای متنوعی از این نمادپردازی را در قالب هاله نور، قدمگاه و نشانههای حیوانی بازتاب میدهند. هدف این پژوهش، تبیین ساختار بصری و معنایی نمادهای منسوب به امام رضا (ع) در هفت اثر منتخب موزه نقاشی پشت شیشه تهران است. سؤال اصلی تحقیق این است: چه بازتابهایی از نمادهای مرتبط با امام رضا (ع) در ترکیببندی، پالت رنگی و آرایش عناصر حیوانی و فضایی این آثار قابل شناسایی است؟ روش تحقیق کیفی و از نوع توصیفی–تحلیلی است. دادهها با بهرهگیری از مطالعات کتابخانهای و مشاهده میدانی جمعآوری شده و با روش تحلیل نمادشناسی بر روی موضوعات «ضامن آهو» و واقعه مسمومیت امام رضا (ع) واکاوی گردید. نتایج نشان میدهد هنرمندان با آرایش متقارن عناصر، استفاده نمادین از رنگها و بهکارگیری هاله نور و نشانههای حیوانی نظیر آهو، شتر و گرگ، مفاهیمی چون شفاعت، رحمت، تقابل قداست و تهدیدات دنیوی و پیوند فرارفتی زمان و مکان را تقویت کردهاند. همگرایی در ساختار بصری و تفاوتهای کیفی در جزییات اجرا، حاکی از تنوع شیوههای روایت و تأکید بر لایههای معنایی متفاوت است. بررسی این نمادها علاوه بر آشکارسازی عمق معنایی آثار، راهگشای فهم جایگاه فرهنگی و اعتقادی نقاشی پشت شیشه در انتقال آموزههای شیعی، بهویژه در ارتباط با مقام و شخصیت والای امام رضا (ع) است .
پنجه باشی,الهه و نجیبی,نگار . (1404). بازنمایی نمادهای مرتبط با امام رضا (ع) در هفت نقاشی محفوظ در موزهی نقاشی پشت شیشه تهران. (e233040). فرهنگ رضوی, (), e233040 doi: 10.22034/farzv.2025.539772.2099
MLA
پنجه باشی,الهه , و نجیبی,نگار . "بازنمایی نمادهای مرتبط با امام رضا (ع) در هفت نقاشی محفوظ در موزهی نقاشی پشت شیشه تهران" .e233040 , فرهنگ رضوی, , , 1404, e233040. doi: 10.22034/farzv.2025.539772.2099
HARVARD
پنجه باشی الهه, نجیبی نگار. (1404). 'بازنمایی نمادهای مرتبط با امام رضا (ع) در هفت نقاشی محفوظ در موزهی نقاشی پشت شیشه تهران', فرهنگ رضوی, (), e233040. doi: 10.22034/farzv.2025.539772.2099
CHICAGO
الهه پنجه باشی و نگار نجیبی, "بازنمایی نمادهای مرتبط با امام رضا (ع) در هفت نقاشی محفوظ در موزهی نقاشی پشت شیشه تهران," فرهنگ رضوی, (1404): e233040, doi: 10.22034/farzv.2025.539772.2099
VANCOUVER
پنجه باشی الهه, نجیبی نگار. بازنمایی نمادهای مرتبط با امام رضا (ع) در هفت نقاشی محفوظ در موزهی نقاشی پشت شیشه تهران. فرهنگ رضوی, 1404; (): e233040. doi: 10.22034/farzv.2025.539772.2099
