عدالت کیفری در آموزه های رضوی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران

2 دانشجوی کارشناسی ارشد فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد ، ایران

چکیده
قاعدۀ تناسب جُرم و مجازات یکی از مصادیقِ عدالت کیفری، همواره مورد توجّه دانشیانِ فقه و حقوق بوده بهگونهای که آن را در زمرۀ شاخصههای عدالت برشمرده و بهعنوان اصل قانونی، شرعی و عقلی که قدمتی به درازای حیات بشری دارد، از آن یاد کردهاند. جایگاه این قاعده در تحقق عدالت، آنچنان پُررنگ جلوه نموده که دانشیانِ حقوق، رعایت این اصل را ترجمان عدالت کیفری و مقبول همۀ نظامهای حقوق جزایی معرفی میکنند. تناسب جُرم و مجازات یکی از اصول حاکم بر مجازاتهای اسلامی نیز است که میتوان آن را از نتایجِ عدالت تشریعی پروردگار دانست. بنمایۀ این تحقیق که به روش توصیفی تحلیلی انجام شده، تمرکز بر روایتی از امام رضا g است که میتوان آن را از مبانی عدالت کیفری در قالب اصل تناسب جرم و مجازات، تلقی کرد. ایشان دربارۀ کیفر دو جرم حّدی سرقت و زنای غیرمحصنه به توضیح فلسفه تعیین مجازات برای این گونه جرایم پرداختهاند؛ تبیین امام g بهخوبی کاشف از لحاظ گونههایی از تناسب میان بِزه و مجازات است که میتوان آن را در زمرۀ مبانی فقهی اصل تناسب، جایگذاری کرد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


قرآن کریم.
آخوند، سکینه؛ کریمیتبار، مریم. (1398). «تحلیل سندی و متنی حدیث «ردّوا الحجر من حیث جاء» و تطبیق آن با قاعده مقابله به مثل». حدیث پژوهی. دوره 11. شماره21. صص: 7 -26.
آلوسی، محمود بن عبدالله. (1415ق). روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم و السبع المثانی. بیروت: دار الکتب العلمیة.
ابراهیم پور لیالستانی، حسین. (1387). اهداف و مبانی مجازات در دو رویکرد حقوق جزا و آموزههای دینی. قم: بوستان کتاب .
ابن منظور، محمد بن مکرم. (1414ق). لسان العرب. بیروت: دار الفکر للطباعة و النشر و التوزیع.
ابنغضائری، احمد بن حسین. (1422ق). الرجال. قم: دارالحدیث.
ابن بابویه، محمد بن علی. (1385). علل الشرایع. قم: داوری.
ـــــــــــــــــــــــــــــــــ .  (1378ق). عیون اخبار الرضا . تهران:  نشر جهان.
ایازی، سید محمد علی. (1424ق). تفسیر القرآن المجید المستخرج من تراث الشیخ المفید. قم: بوستان کتاب.
بحرالعلوم، سید محمدمهدی. (بیتا). الفوائد الرجالیة (رجال السید بحرالعلوم). تهران: منشورات مکتبة الصادق.
بادامچی، حسین. (1396). قانون حمورابی. تهران: نگاه معاصر.
بیگی، جمال؛ امیر طاهر، یوسف. (1395). «تناسب جرم و مجازات در سیاست جنایی ایران با رویکرد آموزههای توزیع کیفر». حقوق ملل. شماره 24. صص: 225 – 248.
حاجی دهآبادی، احمد؛ نکونام، وحید. (1394). «واگراییهای دفاع مشروع و قاعدۀ مقابله به مثل». پژوهشهای فقهی. دوره 11. شماره 2. صص: 281-304.
حرعاملی، محمد بن حسن. (1412ق). تفصیل وسائل الشیعة إلی تحصیل مسائل الشریعة. بیروت: مؤسسة آل البیت b لإحیاء التراث.
حسینی طهرانی، محمد حسین. (1421ق). نور ملکوت قرآن. بیروت: دار المحجة البیضاء.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ  . (1418ق). امام شناسى. مشهد: انتشارات علامه طباطبایی.
حکمتنیا، محمود؛ قرباننیا، ناصر. (1396). فلسفه حقوق. تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
خویی، سید ابوالقاسم. (بیتا). معجم رجال الحدیث. نجف: مؤسسةالخویی الاسلامیة.
دانشپژوه، مصطفی؛ خسروشاهی، قدرت الله.  (1384). فلسفه حقوق. قم: موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد. (1412ق). مفردات ألفاظ القرآن. بیروت: دار الشامیة، دار القلم.
زبیدی، محمدبن محمد مرتضی. (1414ق). تاج العروس من جواهر القاموس. بیروت: دار الفکر.
زمخشری، محمود بن عمر. (1407ق).  الکشاف. بیروت: دار الکتاب العربی.
سبزواری نژاد، حجت. (1396). «جایگاه اصل تناسب جرم و مجازات در حقوق کیفری ایران و انگلستان». دیدگاههای حقوق قضایی. دوره 22. شماره 77 و78. صص: 64-133.
سبزواری، سید عبد الاعلی. (1413ق). مهذب الأحکام فی بیان الحلال و الحرام. قم: موسسه المنار.
سلحشور، بتول؛ سلطانی، عباسعلی؛ حائری، محمدحسن. (1401). « جستاری در قاعده العبره بعموم اللفظ لا بخصوص السبب». پژوهش های فقهی. دوره 18. شماره 2. صص: 407-431.
سید رضی، محمد بن حسین. (1414ق) . نهج البلاغه. قم: موسسه نهج البلاغه. 
‫‫شبیری زنجانی، سید موسی. (1419ق). کتاب نکاح. قم: مؤسسه پژوهشی رای‏پرداز.
شهید اول، محمد بن مکی. (1400ق). القواعد و الفوائد. قم: مکتبة المفید.
شهید ثانی، زین الدین بن علی. (1413ق). مسالک الأفهام إلی تنقیح شرائع الإسلام. قم: مؤسسة المعارف الإسلامیة.
شیخ طوسی، محمد بن حسن. (1409ق). رجال الکشی. مشهد: مؤسسه نشر دانشگاه مشهد.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ . (بی تا). الفهرست. نجف: منشورات الشریف الرضی.
صادقی تهرانی، محمد. (1406ق). الفرقان فی تفسیر القرآن بالقرآن و السنة. قم: فرهنگ اسلامی.
طباطبایی، علی بن محمد علی. (1418ق). ریاض المسائل. قم: مؤسسة آل البیت لإحیاء التراث.
طباطبایی، محمد حسین. (1394). المیزان فی تفسیر القرآن. بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
طبرسی، فضل بن حسن. (1372). مجمع البیان فی تفسیر القرآن. تهران: انتشارات ناصرخسرو.
علیان، عیسی؛ فاکرمیبدی، محمد. (1397). «تناسب جرم و مجازات براساس آیات قصاص». مطالعات تفسیری. دوره 9. شماره 36. صص: 29-46.
فخر رازی، محمد بن عمر. (1420ق). مفاتیح الغیب. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
فخرالمحققین، محمدبن حسن حلی. (1387ق). إیضاح الفوائد فی شرح إشکالات القواعد. قم: اسماعیلیان.
فراهیدی، خلیل بن احمد. (1409ق). العین. قم: مؤسسة دار الهجرة.
کیهان. (1402). مقاله «تناسب جرم و کیفر در مجازات از نگاه اسلام». روزنامه کیهان. 1 مهر 1402. شماره :23401. https://kayhan.ir/00198U.
مجلسی، محمدباقر. (1415ق). مرآة العقول فی شرح أخبار آل الرسول. بیروت: دار الکتب الإسلامیة.
مجلسی، محمدتقی.  (1406ق). روضة المتقین فی شرح من لا یحضره الفقیه. علی پناه اشتهاردی. بنیاد فرهنگ اسلامی کوشانپور.
محقق اردبیلی، احمد بن محمد. (1403ق). زبدة البیان فی أحکام القرآن. تهران: مکتبة المرتضویة.
مکارم شیرازی، ناصر و همکاران. (1393). ‏تفسیر نمونه. قم: مدرسة الإمام علی بن أبی طالب g.
نجاشی، احمد بن علی. (بیتا). رجال النجاشی. قم: مؤسسه نشر اسلامی.
نجفی، محمد حسن. (1404ق). جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
نوبهار، رحیم؛ عرفانی فر، امیر. (1396). «واکاوی تحلیلی- انتقادی تفاوتهای میان حد و تعزیر». راهبرد. دوره 26. شماره 82. صص: 207-240.
نوری، حسین بن محمدتقی. (1408ق). مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل. بیروت: مؤسسة آل البیت b لإحیاء التراث.
هاشمی شاهرودی، محمود. (1382). فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت b. قم: مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل بیت b.