بررسی تحلیلی روش‌های امر به معروف و نهی از منکر توسط ابن الرضا امام جواد(ع)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده علوم انسانی،دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

2 دکترای تاریخ اسلام، دانشگاه باقرالعلوم (ع)، قم، ایران

چکیده
امر به معروف و نهی از منکر به‌عنوان دو واجب مهم الهیِ مورد توجه پیامبران، امامان و صالحان، جایگاه ویژه‌ای نزد امام جواد (ع) داشت. هرچند دوران این امام همام در تاریخ تشیع، با توجه به شهادت امام رضا(ع)، قیام‌های علویان، نفوذ و گسترش جغرافیایی تشیع، قدرت روزافزون مأمون و جریان‌سازی جدید خلافت عباسی و در نتیجه استحکام بیشتر خلافت عباسیان، شرایط دشواری را تجربه کرد، اما امام جواد(ع) به تناسب شرایط و موقعیت‌های زمانی و مکانی، امر به معروف و مبارزه با منکرات مختلف سیاسی، اجتماعی و اخلاقی را دنبال کرد. حال سوال این است که امام جواد (ع) در اقامۀ این دو فریضه، چه روش‌هایی را به کار بردند؟ در پاسخ به این سوال، کلیۀ احادیث و همچنین گزارش‌های مرتبط با امر به معروف و نهی از منکر در سیرۀ امام جواد(ع) گردآوری و به صورت توصیفی - تحلیلی، روش‌شناسی شده است. سپس روایات گردآوری شده در بخش «شیوه‌های کاربست امر به معروف و نهی از منکر در سیرۀ امام جواد(ع)» تجزیه و تحلیل شده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


آقا بزرگ تهرانی، محمدمحسن. (1403ق). الذریعه إلی تصانیف الشیعه. بیروت: دارالأضواء.
ابن اشعث، محمد بن محمد. (بی‌تا). الجعفریات (الأشعثیات). تهران: مکتبة النینوی الحدیثة.
ابن بابویه، محمد بن علی.( 1398ق). التوحید. تصحیح هاشم حسینی. قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ . (1362)‏. الخصال‏. مصحح علی‌اکبر غفاری. قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ .‏ (۱۴۱۳ق). من لایحضره الفقیه‏. مصحح علی‌اکبر غفاری. قم: دفتر انتشارات اسلامی‏.
ابن حمزه طوسی، محمد بن علی. (۱۴۱۹ق‏). الثاقب فی المناقب. مصحح نبیل رضا علوان. قم: انصاریان.
ابن شعبه حرانى، حسن بن علی. (۱۴۰۴ق‏). تحف العقول عن آل الرسولn‏. مصحح علی‌اکبر غفاری. قم: جامعه مدرسین‏ حوزه علمیه قم.
ابن طاووس، علی بن موسی. (۱۴۱۱ق‏). مهج الدعوات و منهج العبادات‏. مصحح ابوطالب کرمانى. قم: دارالذخائر.
اربلی، علی بن عیسی. (۱۳۸۱ق‏). ‏کشف الغمة فی معرفة الأئمة. مصحح سید هاشم رسولى محلاتی. تبریز: بنى‌هاشمی.
امین، محسن. (1408ق). اعیان الشیعه. بیروت: دارالتعارف للمطبوعات.
بغدادی، عبدالقاهر. (۱۴۰۸ق‏). الفرق بین الفرق و بیان الفرقة الناجیة منهم. بیروت: دارالجیل - دار الآفاق‏.
حلوانى، حسین بن محمد. (۱۴۰۸ق‏). نزهة الناظر و تنبیه الخاطر. قم: مدرسة الإمام المهدیf.
خمینی، سیدحسن. (1389). فرهنگ جامع فرق اسلامی. تهران: اطلاعات.
سید مرتضی. (1405ق). رسائل الشریف المرتضی: مساله فی العمل مع السلطان. به کوشش احمد حسینی. قم: دار القرآن الکریم. 
شهرستانی، محمد بن عبدالکریم. (۱۳۶۴ش‏). الملل و النحل‏. قم: الشریف الرضی‏.
طبرسی، احمد بن علی. (۱۴۰۳ق‏). الإحتجاج علی أهل اللجاج. مصحح محمدباقر خرسان. مشهد: نشر مرتضی.
طبری آملی صغیر، محمد بن جریر بن رستم. (۱۴۱۳ق). دلائل الإمامة. قم: موسسه البعثه.
طبری، محمد بن جریر. (1387ق/1967م). تاریخ الأمم و الملوک. (چاپ دوم). تحقیق محمد ابوالفضل ابراهیم. بیروت: دارالتراث.
طقوش، محمدسهیل. (1392). دولت عباسیان. مترجم حجت‌الله جودکی. ویراستاران رسول جعفریان، حسین حسینیان مقدم. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
طوسی، ابوجعفر محمد بن حسن. (1407ق). تهذیب الأحکام. تحقیق حسن خرسان موسوی. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ . (1404ق). رجال الکشی – اختیار معرفة الرجال. تحقیق مهدی رجایی.  قم: مؤسسة آل البیت b لإحیاء التراث.
فقه الرضاg. (1406ق). منسوب به علی بن موسی الرضاg. مشهد: موسسه آل البیت b لاحیاء التراث.
قطب‌الدین راوندى، سعید بن هبة‌الله. (1409ق‏). الخرائج و الجرائح، قم، مؤسسة الإمام المهدىf.
کلینى، محمد بن یعقوب‏. (۱۴۰۷ق‏). الکافی. مصحح علی‌اکبر غفاری و محمد آخوندی. تهران: دارالکتب الإسلامیة.
مجلسی، محمدباقر. (1403ق). بحارالانوار. بیروت، دار احیاء التراث العربی.
مفید، محمد بن محمد. (1413ق). الاختصاص. محقق علی‌اکبر غفاری و محمود محرمی زرندی. قم: الموتمر العالمی لالفیه الشیخ المفید.
ـــــــــــــــــــــــــــــــــ . (1413ق). الارشاد فی معرفة حجج الله علی العباد. قم: مؤسسة آل البیت b.
ـــــــــــــــــــــــــــــــــ . (1410ق). المقنعه. قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
موسوی بجنوردی، محمدکاظم. (1380). دائرة المعارف بزرگ اسلامی. ج10. تهران: مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی.
نجاشی، ابوالعباس احمد بن علی. (1413ق). رجال النجاشی. قم: موسسه النشر الاسلامی.