فرهنگ رضوی و ترویج عفاف و حجاب ( ارائه یک نظریه زمینه ای)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیارگروه علوم اجتماعی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

2 دانشجوی دکترای گروه علوم اجتماعی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

3 دکترای تاریخ، پژوهشکده مطالعات اسلامی در علوم انسانی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

چکیده
این پژوهش به بررسی و تحلیل وضع موجود مقولۀ عفاف و حجاب در میان شهروندان شهر مشهد به‌ویژه جوانان و سازوکارهای ترویج آن در بستر فرهنگ رضوی می‌پردازد. این مطالعه با رویکرد کیفی و به روش نظریۀ زمینه‌ای صورت گرفته و اطلاعات از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساخت‌ یافته جمع‌آوری شده است. نتایج تجزیه و تحلیل اطلاعات در ذیل مقولۀ مرکزی با عنوان «مرکزیت‌زدایی در برابر جانمایی کانونی عناصر فرهنگ رضوی در زیست‌جهان جمعی ایرانیان» ارائه شده است. شرایط ایجاد این پدیده عبارت است از: گسترش انحصارگرایی در برابر عمومیت بخشی به فرهنگ رضوی، مواجهه گزینشی در برابر یکپارچه در کاربست عناصر بنیادی فرهنگ رضوی، غلبۀ مروج‌پروری در برابر سخنورپروری در آموزش عاملان مبلغ فرهنگ رضوی. راهبردهای قابل اتخاذ توسط عاملان اجتماعی در برابر پدیدۀ مرکزی شامل این موارد بوده است: جذب حداکثری در برابر طرد حداکثری، رویکرد مشارکت‌مدار در برابر رویکرد دستورمدار و رویکرد خلاق در برابر رویکرد کلیشه‌ای. در نهایت، این مواجهات پیامدهایی شامل: از دست رفتن  پیوندهای اصیل فرهنگی در جامعه در برابر بازیابی آن‌ها، تفکیک در برابر تلفیق فزاینده ابعاد حیات عرفی و شرعی فرزندان، ناتوانی در مواجهه با چالش‎های فرهنگی در برابر فرصت‌یابی برای  این مواجهات را نتیجه داده‌اند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


اصفهانی، سید عبدالله؛ یوسفی، خاطره. (1397). «مطالعۀ تطبیقی کرامت انسانی از منظر سیرۀ رضوی و مبانی اومانیسم». فرهنگ رضوی. دوره 6. شماره22. صص: 179-205.
استراوس، انسلم و کربین، جولیت. (1395). مبانی پژوهش کیفی: فنون و مراحل تولید نظریه زمینهای(ابراهیم افشار، مترجم).تهران: نشرنی.
اینگلهارت، ر. (1373). تحول فرهنگی در جامعه پیشرفته صنعتی. ترجمه مریم وتر. تهران: انتشارات کویر.
برگر، پ. و لاکمن، ت. (1387). ساخت اجتماعی واقعیت؛ رسالهای در جامعهشناسی شناخت. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
پرویش، محسن؛ تابش، یعقوب. (1401). «ترویج فرهنگ گفت‌وگو و نقش آن در جوامع دینی با الهام از سیره رضوی؛ ضرورت‎ها و بایسته‌ها». فرهنگ رضوی. دوره 10. شماره 39. صص: 179-198.
جوادی یگانه، محمدرضا؛ عزیزی، فاطمه. (1388). «زمینه‌های فرهنگی و ادبی کشف حجاب در ایران؛ شعر مخالفان و موافقان». جامعهشناسی ایران. دوره دهم. شماره 1. صص:  99-137.
جوانی، وجیهه؛ امیری، مجتبی. (1395). «بررسی عوامل گرایش به بدحجابی و راهکارهای مقابله با آن». تحقیقات فرهنگی ایران. دوره9. شماره4. صص: 115-132.
جهانگیر فیض آبادی، احمد؛ فرخی، میثم. (1394). «واکاوی سیاست گذاری فرهنگی در سیره امام رضاg».  فرهنگ رضوی. دوره4 .شماره 14. صص: 7-28.
خارستانی، اسماعیل؛ سیفی، فاطمه. (1393). «موانع و راهکارهای تحکیم نهاد خانواده از منظر سیره و آموزه های رضوی». فرهنگ رضوی. صص: 107-144.
خیاط، علی؛ جانفزا، علی. (1393). «عوامل رفتاری برقراری ارتباط موثر در گفتار و رفتار امام رضاg».  فرهنگ رضوی. دوره2. شماره 8.صص: 161-184.
دلاور،ع. (1391). روش تحقیق در روانشناسی و علوم تربیتی روش تحقیق در روانشناسی و علوم تربیتی. تهران: موسسه نشر ویرایش.
دلبری، شهربانو؛ زحمتکش، زهرا. (1395). «به‌کارگیری شیوه‌های تسامح و تساهل در سیره تربیتی امام رضاg». فرهنگ رضوی. دوره 5. شماره20. صص: 31-68.
سفیری، خدیجه؛ کلانی، سمیه. (1395). «تجربه زیسته جوانان در مواجهه با چالش‌های هویتی جامعۀ گذار (مطالعه کیفی جوانان 30-20 سال شهر اصفهان)». بررسی مسائل اجتماعی ایران (نامه علوم اجتماعی). دوره 7 . شماره 1. صص: 99-124.
شریفی، عنایت الله؛ خوانین زاده، محمد حسین؛ خلعتبری لیماکی، حسام الدین. (1396). «روش‌های تبلیغی امام رضا g». فرهنگ رضوی. دوره 5. شماره 19. صص:149-175.
شهرام‌نیا، امیر مسعود؛ زمانی، نجمه سادات. (1392). «علل و پیامدهای شکل‌گیری پدیده کشف حجاب در دوران پهلوی». گنجینه اسناد. سال بیست و سوم. شماره 89. صص: 62-85.
عصاره‌نژاد دزفولی، سینا؛ باقری قورتانی، مهدی؛ فرخی، میثم. (1400). «دلالت‌های سیره رضوی در سیاست فرهنگی». فرهنگ رضوی. دوره 9. شماره 34. صص: 39-66.
علم، محمدرضا؛ دنیاری، سکینه. (1398). «بررسی نوع پوشش و حجاب زنان در دوره قاجار با نگاهی به آثار سیاحان خارجی این دوره (از پادشاهی آقا محمد خان تا دوران مظفرالدین شاه)». تاریخ (دانشگاه آزاد محلات). دوره 14. شماره 54. صص: 79-102.
کریمی، صدیقه؛ نصراصفهانی، احمدرضا. (1392).«روش‌های تجزیه و تحلیل داده‌های مصاحبه». پژوهش. سال چهارم. شماره اول. صص:71-94.
محمدپور، احمد. (1388). «تحلیل داده‌های کیفی: رویه‎ها و مدل‌ها». انسانشناسی. دوره 2. شماره10. صص:127-160.
میرزامحمدی، محمدحسن؛ جهانی جوانمردی، فاطمه؛ نوروزی، محمد. (1396). «بازشناسی آموزه‌های تربیتی امام رضاg و کاربست آن‌ها در عصر حاضر». فرهنگ رضوی. دوره 5 . شماره 20. صص: 69-104.
میرهادی تفرشی، سید محمد رضا؛ معتمد لنگرودی، فاطمه؛ معتمد لنگرودی، فرشته. (1399). «جستاری در راهکارهای موثر بر اقناع مخاطب در مناظرات رضوی». فرهنگ رضوی. دوره 8. شماره 30. صص: 33-55.
میرزائی، خلیل. (1397). «مطالعه رابطه بین مصرف رسانه‌‌‌ای و بیگانگی فرهنگی-اجتماعی در میان جوانان تهرانی». مطالعات جامعه شناختی. دوره 25. شماره 2. صص: 690-653.
نجفی، مرتضی؛ باقی نصرآبادی، علی. (1398). «بازشناسی فرایندهای مدیریت فرهنگی». فرهنگ رضوی. دوره 10. شماره 39. صص: 63-92.
وثوقی، منصور؛ اکبری، حسین. (1389). «روندها و عوامل موثر بر تغییر ارزش‎ها یک مطالعه تطبیقی». مجله تحلیل اجتماعی.  شماره 59. صص: 93 – 128.
یاری، سیاوش؛ اکبرنژاد، مهدی؛ صالحی، پیمان. (1397). «بررسی ابزارها، آداب، زمینه ها و تکنیک‎های تبلیغ در فرهنگ رضوی». فرهنگ رضوی. دوره 6. شماره 21. صص: 113-148.
یاسینی، سیده راضیه. (1392). «سیاست‌های گفتمانی پوشاک زنان در ایران در دوره پهلوی اول (آمرانه) و دوم (اشاعه گرایانه)». مطالعات فرهنگ-ارتباطات. دوره 21. شماره 52. صص: 89-108.