بررسی کارکرد پیرامتنی عناوین داستان‏ های رضوی از کتاب ستاره من

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشجوی دکترای زبان وادبیات عربی، دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران

چکیده
عنوان یک اثر به ‏مثابۀ ورودی آن باید جذابیت‏ های آوایی، معنایی و واژگانی داشته باشد. در این امر خطیر آثار مربوط به همۀ گروه ‏های سنی مورد توجه بوده و در این زمینه همواره حساسیت‏ هایی وجود داشته ‏است؛ اما اگر مخاطب اثر از حیث دانش، دقت، قدرت تفکر و شکیبایی در دریافت محتوا و درون‌مایه در سطح پایینی قرار داشته ‏باشد، باید در انتخاب نام اثر آگاهانه‏ تر و متعهدانه ‏تر عمل کرد. معیار‏های فراوانی در گزینش واژگان عنوان باید مد نظر قرار گیرد. پیوند عناوین با عناصر درونی داستان، تناسب نام اثر با دانش مخاطب، داشتن جاذبۀ لازم، روانی و زیبایی، نو بودن، آهنگین بودن، اعتدال در رمز‏گونگی و ... از جملۀ این معیارهاست. در اثر مورد مطالعه که داستان‏ های گزینشی از زندگانی شریف علی بن موسی الرضا (ع) ‏است، سعی در شناسایی انگیزۀ نویسنده در انتخاب عناوین داشتیم. عوامل درون‏ متنی مثل عناصر بلاغی، نام خوردنی‏ ها، نشانه‏ های زمانی و مکانی، مضمون و درون‌مایه، نام اشیا و عناصر برون‏ متنی مانند بینامتنیت در انتخاب نام دخیل بوده ‏است. به لحاظ معنایی بیان این نکته خالی از لطف نیست که عنوان اصلی اثر پیشینۀ غنی روایی دارد و فرازی از تاریخ تشیع را برای مخاطب نوجوان بازگو می‏ کند. هدف از انجام این پژوهش تحلیلی توصیفی، بررسی عنوان اصلی اثر و عناوین داستان‏ های فرعی به‌عنوان عناصر پیرامتنی و نقش آن در گیرایی، زیبایی و جذابیت این اثر نوجوانانۀ مذهبی است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


قرآن کریم.
آذر، اسماعیل. (1395). «تحلیلی بر نظریه‏های بینامتنیت ژنتی». پژوهش‏های نقد ادبی و سبک‏شناسی. شماره 3(پیاپی 24). صص: 11-31.
آلبوغبیش، عبدالله؛ گل‏بابایی، فاطمه. (1400). «پیرامتن عنوان در نظم و نثر فارسی از قرن پنجم تا نهم هجری».  نقد و نظریۀ ادبی. سال ششم. دورۀ اول. شمارۀ پیاپی 11. صص: 31- 57.
آلن، گراهام. (1380). بینامتنیت. مترجم: پیام یزدانجو. تهران: مرکز.
ابن بابویه، محمد بن علی. (1378). عیون أخبار الرضا، قم. انتشارات شریف رضی.
احمدی، بابک. (1370). ساختار و تأویل متن. تهران: مرکز.
بروجردی، سید حسین. (1373). جامع الأحادیث الشیعه فی أحکام الشریعه. المجلد السادس و العشرون. قم: صحف.
اسکولز، رابرت. (1377). عناصر داستان. ترجمۀ طاهری، فرزانه، چاپ اول، تهران: مرکز.
بصیری، مریم. (1396). فرآیند شکل‏گیری داستان در ادبیات داستانی و دراماتیک، چاپ اول، تهران: امیرکبیر.
بیشاپ، لئونارد. (1374). درس‏هایی درباره داستان‏نویسی، ترجمۀ محسن سلیمانی، چاپ اول، تهران: سوره مهر.
پایور، احمد. (1370). بازنویسی- بازآفرینی در ادبیات کودکان و نوجوانان، تهران: مولف.
پروینی، خلیل و ناظمیان، هومن. ( 1398). ادبیات داستانی قدیم عربی(گونه‏شناسی و تحلیل عناصر داستانی)، چاپ دوم، تهران: دانشگاه تربیت مدرس.
حکیمی، محمود و کاموس، مهدی. ( 1383). مبانی ادبیات کودک و نوجوان ویژه ادبیات دینی، چاپ اول، تهران: آرون.
دات فایر، داین. ( 1388). فن رمان‏نویسی. ترجمۀ محمد جواد فیروزی. چاپ اول. تهران: نگاه.
داد، سیما. ( 1385). فرهنگ اصطلاحات ادبی. تهران: مروارید.
دانسی، مارسل. ( 1398). جستاری در باب معنا (راهنمایی درباۀ نظریات و کاربرد نشانه‏شناسی). ترجمۀ ابراهیم رهنما. تهران: کوله‏پشتی.
دهخدا، علی اکبر. (1363). امثال و حکم، چاپ ششم، تهران: امیرکبیر
رهگذر، رضا. (1366). و اما بعد...(چند و چونی در ادبیات کودکان و نوجوانان)، چاپ اول، تهران: حوزه هنری سازمان تبلیغات اسلامی.
ـــــــــــــــــ . (1388). گذری بر ادبیات کودک و نوجوان قبل و بعد انقلاب، چاپ دوم، تهران: موسسه انجمن قلم ایران.
شفیعی کدکنی، محمدرضا. (1358). موسیقی شعر. تهران: توس.
شکوهی. غلامحسین. (1365). تعلیم و تربیت و مراحل آن. چاپ اول. مشهد: موسسه چاپ و انتشارات آستان قدس رضوی.
شمیسا، سیروس. (1387). سبک‏شناسی نثر. چاپ دوازدهم. تهران: میترا.
شوالیه، ژان؛ گربران، آلن. (1379). فرهنگ نماد‏ها، ترجمۀ سودابه فضایلی، تهران: جیحون.
صالحی ساداتی، سیده ساره؛ راستگوفر، سید محمد؛ یوسفی، محمدرضا و طاهری، فاطمه سادات. (تابستان 1398)، بررسی عنوانِ داستان های جنگِ حوزۀ کودک و نوجوان(دهۀ شصت و هفتاد)، فنون ادبی. سال یازدهم. شماره 2(پیاپی 27). صص 27 - 51.
عمید، حسن. ( 1389). فرهنگ فارسی عمید. تهران: راه رشد.
فضایلی هاشمی، سعید. (1391).، شیوه‏های داستان‏نویسی داستان بلند]رمان[، چاپ دوم، تهران: ایران.
قاسمی، ضیاء. (1397). سبک ادبی از دیدگاه زبان‏شناسی. چاپ دوم. تهران: امیرکبیر.
قزل ایاغ، ثریا. (1392). ادبیات کودکان و نوجوانان و ترویج خواندن. چاپ دهم. تهران: سمت.
قطران تبریزی. (1363). دیوان قطران تبریزی، به تصحیح محمد نخجوانی. چاپ اول. تهران: ققنوس.
قطوس، بسام موسی. (2001). سیمیاء العنوان. الصدر الأول. اردن: وزارۀ الثقافۀ.
قهرمانی، مریم. (1392). ترجمه و تحلیل انتقادی گفتمان: رویکرد نشانه‏شناختی، چاپ اول، تهران: مولف.
محمد العبیدی، علی احمد. (2009). العنوان فی قصص وجدان الخشاب (دراسۀ سیمیائیۀ). دراسات موصلیة. العدد الثالث و العشرون. صص 59- 75.
محمدی، علی و قاسمی، طاهره. (1398). عنوان و عنوان‏گذاری در ادب فارسی(نگاهی به سیر تاریخی عنوان‏گذاری با تاکید بر شاعران بزرگ معاصر). چاپ اول. همدان: دانشگاه بوعلی سینا.
محمدی، محمد هادی. (1378). روش شناختی نقد ادبیات کودکان. چاپ اول. تهران: سروش.
مستور، مصطفی. (1386). مبانی داستان کوتاه. چاپ سوم. تهران: مرکز
معلوف، لویس. (1383). المنجد. چاپ سوم. تهران: اسلام.
مکارم شیرازی، ناصر. (1386). پیام امام امیرالمؤمنینg. چاپ اول. قم: انتشارات امام علی بن ابیطالبg.
نادری، ناصر. (1389). ستاره من(چهل قصه از زندگی امام رضاg). چاپ سوم. مشهد: به نشر (آستان قدس رضوی).
نامور مطلق، بهمن. (1386). «ترامتنیت روابط یک متن با دیگر متن‏ها». پژوهش‏نامه علوم انسانی، ش56. صص83-98.
هال، شان. (1397). این بدین معناست آن بدین معنا: درآمدی مصور بر نشانه‏شناسی. ترجمۀ مجتبی پردل. مشهد: ترانه.
همتی، اسماعیل. (1392). کودک و قصه(روش‏های آفرینش قصه با کودکان و نوجوانان). چاپ سوم، تهران: موسسه فرهنگی مدرسه برهان(مدرسه).
یوسفی، محمدرضا. (1386). زمینۀ شناخت ادبیات کودکان و نوجوانان. چاپ اول. تهران: پیک بهار.
یونسی، ابراهیم. (1379). هنر داستان نویسی. تهران: نگاه.