بررسی رفتار خرید سوغات و تبرکی در بین زائران شهر مشهد

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه جامعه شناسی گردشگری ، پژوهشکده گردشگری، جهاد دانشگاهی ، مشهد، ایران

چکیده
سوغات به‌‌عنوان یادآور تجربیات سفر تفسیر می‌شود و خرید سوغات و بردن تبرکی یکی از اجزای اصلی زیارت است. مسئلۀ این پژوهش این است که زائران در سفر به مشهد چه کالاها و با چه انگیزه‌ای  سوغات می‌خرند و تا چه حد از تجربۀ خرید خود رضایت دارند؟ همچنین زائران بیشتر تمایل دارند چه نوع اشیایی را به‌عنوان تبرکی به شهر خود ببرند؟ وجه تمایز این پژوهش پرداختن به ویژگی خاص «متبرک بودن» در سوغات زائران است؛ بنابراین به گونه‌شناسی سوغات و هدایای متبرکی که زائران به شهر خود می‌برند نیز پرداخته شد. این پژوهش به روش پیمایش انجام شد و 580 نفر از زائران در ایام نوروز سال 1401 به صورت تصادفی انتخاب شدند. ابزار تحقیق پرسش‌نامۀ محقق ساخته است و پرسش‌نامه‌ها به روش مصاحبه‌ای تکمیل شد. پرسشگران در چهار ورودی حرم مطهر مستقر شدند تا تنوع نمونه در نظر گرفته شود. یافته‌ها نشان داد که سوغات خریداری شده توسط زائران را می‌توان در سه گروه عمده خوراکی محلی، اقلام مذهبی و اقلام مصرفی طبقه‌بندی کرد. البته سهم خوراکی محلی در سبد سوغات زائران بیشتر است. آن‌ها از تجربه خرید سوغات خود در شهر مشهد (از لحاظ ویژگی‌های کالا و فروشنده) راضی بودند. زائران از فروشگاه‌ها و محصولات وابسته به آستان قدس رضوی رضایت بیشتری دارند. برای اکثریت زائران ویژگی «متبرک‌بودن» سوغات اهمیت زیادی دارد و به‌عنوان تبرکی بیشتر کالاهای مذهبی را خریداری کردند. زائران در حرم هدایایی را به‌عنوان تبرکی دریافت می‌کنند که برای آن‌ها مقدس و ارزشمند است. هدایای متبرکی که زائران ترجیح می‌دهند در زیارت حرم دریافت کنند به سه گروه عمده غذا و خوراکی متبرک، اقلام مذهبی و جزئی از مکان مقدس تقسیم شد. زائران بیشتر تمایل دارند که خوراکی متبرک به‌ویژه «غذای حضرت» به‌عنوان تبرک دریافت کنند. آنچه مشخص است، مشکلات اقتصادی در سال‌های اخیر، رفتار خرید زائران را تحت تاثیر قرار داده است و زائران از کالاهای ارزان‌قیمت بیشتر استقبال می‌کنند. در پایان پیشنهادهایی برای مطالعات آینده در خصوص خرید سوغات متبرک ارائه شده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


البیاتی، صباح علی. (1395). تبرک به اولیا، صلحا و مشاهد مقدسه. حسین عربی. قم: مجمع جهانی اهل بیت g.
بستان، زهرا؛ یوسفی، علی؛ شریعتی مزینانی، سارا، پارساپژوه، سپیده. (1402) معنای تبرک و شیوههای تقدس بخشی اشیا در بین زائران حرم امام رضا g، فصلنامه فرهنگ رضوی، دوره 11، شماره 44، صص 28-1.
پارساپور، سارا؛ رفیعی دارانی، هادی. (1401). «عوامل مؤثر بر رضایت و تمایل بیشتر گردشگران به خرید در مراکز خرید شهر مشهد». مطالعات اجتماعی گردشگری. سال دهم. شماره نوزدهم. بهار و تابستان. صص:111-113.
تیموتی، دالن. جی. (1393). گردشگری خرید (الگوها و رفتار). ترجمه مهدی سقایی و زهره جوانبخت. مشهد: مرندیز.
رضازاده، علیرضا؛ نجفی‌اسداللهی، فرشاد. (1392). حوزهها و مفاهیم توریسم و جهانگردی. تهران: نشر فرهیختگان دانشگاه.
 رضوی‌زاده، ندا؛ فروغ زاده، سیمین. (1395). «تحلیل رفتار خرید سوغات در میان زائران شهر مشهد». مطالعات اجتماعی گردشگری. پاییز و زمستان. دوره 4. شماره 8. صص: 49-23.
سقایی، مهدی؛ جوانبخت قهفرخی، زهرا؛ مافی، عزت الله. (1391). «تحلیل نقش مراکز خرید در رابطه با گردشگری و زیارت در کلانشهرها (مطالعه موردی: کلانشهر مشهد)». مطالعات جغرافیایی مناطق خشک. پیاپی 8. تابستان 1391. صص: 77 – 101.
نودهی، فرامرز؛ بهروان، حسین؛ یوسفی، علی؛ محمدپور، احمد. (1393). «بازشناسی مفهوم سوغات در گردشگری مذهبی مشهد». راهبرد اجتماعی فرهنگی. سال چهارم. شماره ۱2. صص: 193-217.