رابطه روایت رضوی «النصیحةُ خشنه» با ادلّه رهنمون بر وجوب امر به معروف و نهی از منکر

محقق گرفمی, البرز; مرویان حسینی, سیدمحمود; حسینی, مصطفی

doi:10.22034/farzv.2024.404662.1889

رابطه روایت رضوی «النصیحةُ خشنه» با ادلّه رهنمون بر وجوب امر به معروف و نهی از منکر

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

البرز محقق گرفمی ¹

سیدمحمود مرویان حسینی ²

مصطفی حسینی ³

¹ کارشناس ارشد علوم قرآن و حدیث، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران

² استادیار گروه علوم قرآنی و حدیث، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران

³ استادیارگروه فقه و مبانی حقوق، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران

https://doi.org/10.22034/farzv.2024.404662.1889

چکیده

یکی از فرائض بنیادین آموزه‌های اسلامی، فریضه امر به معروف و نهی از منکر است. ظاهر برخی ادلّه نقلی، بر وجوب مطلق این فریضه دلالت دارد. در سوی مقابل، روایاتی وجود دارد که قیودی را برای استقرار وجوب برشمرده‌اند. ظاهر یکی از روایات منقول از امام رضا (ع) بر بایسته‌نبودن‌ اندرز دادن به سبب ناگوار بودن آن نزد مخاطب رهنمون است. این جستار با بهره از منابع إسنادی و به روش توصیفی- تحلیلی در پی ارتباط‌سنجی این حدیث با ادلّه رهنمون بر وجوب فریضه امر به معروف و نهی از منکر است. برای دست‌یافتن به این هدف، دلایل محتمل خودداری امام (ع) از‌ اندرز دادن به شکل ذیل افراز و نقد شده‌اند: فتنه انگیز بودن اندرز، اثربخش نبودن در مخاطب، ارشادی بودن نصیحت و قرار نداشتن فعل ناپسند مورد نظر در حد منکرات. در گام پسین، ادلّه بیانگر شروط وجوب فریضه امر به معروف و نهی از منکر بررسی شده و نیز روایات مربوط به بایسته‌های نصیحت اثر بخش تحلیل شده اند. ارزیابی پژوهش این است که با تکیه بر برخی ادلّه فقهی و مؤلفه‌های تاریخی فضای صدور حدیث، بایسته است که روایت، مربوط به اموری دانسته شود که اطمینان بر بی‌ثمر بودن اندرز دادن وجود داشته باشد.

کلیدواژه‌ها

حدیث

امر به معروف و نهی از منکر

نصیحت

اثر بخشی

موضوعات