تحلیل گفتمان انتقادی قصیدۀ سلاسل الذهب بر اساس نظریه نورمن فرکلاف

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران

2 استاد گروه زبان و ادبیات عربی ، دانشگاه تهران، تهران، ایران

چکیده
در دنیای امروز تحلیل گفتمان انتقادی با رویکردی نوین، فراتر از بررسی ساختار و زیبایی‌های زبانی، به دنبال رمزگشایی از مناسبات قدرت و ایدئولوژی در متن است. بر همین اساس، نظریۀ تحلیل گفتمان انتقادی نورمن فرکلاف یکی از کارآمدترین شیوه‌ها برای بررسی متون و کشف معنا در سطح متن و فرامتن است. سلیمان السلمان، شاعر فلسطینی الأصل و ساکن سوریه است که قصیده‌ای با عنوان «سلاسل الذهب» را تحت تأثیر سفر به مشهد در مدح و ثنای امام رضا g سروده است. این سروده سیاسی اجتماعی بازتاب دردهای شاعری است که از کودکی شاهد رنج‌های مردم فلسطین به دست رژیم اشغالگر صهیونیسم بوده است. در واقع، شاعر دردها و رنج‌های جامعۀ فلسطین را با امام رضا g بیان می‌کند و با التجا به ایشان به‌نوعی در پی ایجاد گفتمانی سیاسی با هدف تغییر نگرش‌ها و ایدئولوژی‌های حاکم بر جامعۀ خویش است. این پژوهش در تلاش است که با تکیه بر روش توصیفی تحلیلی، مؤلفه‌های تحلیل گفتمان انتقادی نورمن فرکلاف را بر قصیدۀ مذکور تطبیق دهد و به کشف اندیشه‌ها و گفتمان‌های نهفته در آن بپردازد. نتایج این پژوهش حاکی از آن است شاعر در سطح توصیف با آرایۀ تکرار و با به‌کارگیری واژگانی مانند: «الإمام»، «الولی»، «الرضا»، «نور» بر جایگاه امامت در هدایت و سعادت جامعۀ تأکید کرده است. مؤلف در سطح تفسیر درصدد ایجاد گفتمانی بر پایۀ مقاومت و پایداری مردم فلسطین و سوریه است. در سطح تبیین نیز شاعر با بیان مهم‌ترین علت شهادت امام g، گفتمانی انتقادی مبتنی بر سازش برخی حکام عرب با رژیم اشغالگر صهیونیستی ایجاد کرده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

آقاگل‌زاده، فردوس. (1394). تحلیل گفتمان انتقادی، تکوین تحلیل گفتمان در زبان‌شناسی. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
بنی المرجة، نزار. (2015م). سلیمان السلمان؛ اشتعالات القصیدة، الموقف الأدبی. دمشق، سوریا: اتحاد الکتاب العرب.
جرجانی، علی‌بن‌محمد. (1405ق). التعریفات. ترجمۀ ابراهیم آبیاری. بیروت: دارالکتاب العربی.
جرجانی، علی بن عبدالعزیز. (1951ق). الوساطة بین المتنبّی و خصومه. ج۱.قاهره: چاپ محمد ابوالفضل ابراهیم و علی محمد بجاوی.
جندی، علی. (2001).  فنّ الجناس. القاهرة: دارالفکر العربی.
رازی، محمدبن ابی‌بکر. (1415ق). مختارالصحاح. به کوشش احمد شمس الدین. بیروت: دارالکتب العلمیه.
روشنفکر، کبری؛ اکبری زاده، فاطمه.( 1391). «تحلیل گفتمان انتقادی قصیدۀ بائیۀ حضرت فاطمه زهراh». مطالعات تاریخ اسلام. سال چهارم. شماره13. صص: 113 – 146.
زارعی، حسین. (1399). تحلیل گفتمان انتقادی رسانه‌ها. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
سیفی، محسن؛ فتحعلی زاده، نجمه. (1395). «بررسی تطبیقی سیرۀ امام رضا g در اشعار عبدالمنعم فرطوسی و محمدحسین بهجتی». فرهنگ رضوی. دوره 4. شماره 15. صص: 229 -252.
شوفانی، الیاس. (‌2003م). الموجز فى تاریخ فلسطین السیاسى‌. بیروت: موسسه الدراسات الفلسطینیه.‌
عبادی، احد. (1401). «تحلیل گفتمان مشروعیت دولت عباسی در ولایت‌عهدی امام رضا g بر اساس رویکرد گفتمان انتقادی نورمن فرکلاف». تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی . دوره 13. شماره47. صص: 141 -160.
الغرفی، حسن. (1994م). حرکیة الإیقاعیة فی لغة الشعر. اسکندریة: دارالمعرفة الجامعیة.
فتوحی، محمود. (1390). سبک‌شناسی، نظریه‌ها، رویکردها و روش‌ها. تهران: سخن.
فرکلاف، نورمن. (1379). تحلیل انتقادی گفتمان. ترجمۀ فاطمه شایسته پیران و همکاران. تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه.
کیالی، سامی. (بی‌تا) . الأدب العربی فی سوریه. قاهره: دار المعارف.
لسلی، جفریز. (1402). سبک‌شناسی انتقادی. مترجم: علیرضا نبی‌لو و فرشته دادخواه. تهران: انتشارات امیرکبیر.
میلز، سارا. (1393).  گفتمان. ترجمۀ موسسه خط ممتد اندیشه. تهران: انتشارات نشانه.
نامور مطلق، بهمن؛ کنگرانی، منیژه. (1388). «از بینامتنیت تا تحلیل گفتمانی». پژوهشنامۀ فرهنگستان هنر. شمارۀ دوم. صص: 73-94.
یونس علی، محمد. (2007). المعنی و ظلال المعنی. بنغازی: دارالمدار الإسلامی.
وبگاه اینترنتی و مجلات
البعث، 12-مارس-2024،  https://newspaper.albaathmedia.sy
مجلة الثقافة الاسلامیة (2020). العدد: 134، سوریا: https://shiabooks.net/library.php?id=13467.