بررسی مصاحبت، ارتباط روایی و علاقه‌مندی برخی نخبگان سیستانی با امام رضا(ع)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشیار علوم قرآن و حدیث، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران

چکیده
مسلمانان با توجه به حدیث اجماعی ثقلین توجه خاصی به عترت(ع) دارند. در این میان سیستانیان که در برخورداری از برخی خصال انسانی چون خداباوری، جوانمردی و جانبداری از عترت(ع) شهرهاند، علاقه و ارتباطات خوبی با امام رضا (ع) داشتهاند. بررسی و تحلیل گزارشهای مرتبط با آن امام(ع) نشان میدهند لااقل سه نفر سیستانی یا سیستانیتبار - ابوخالد سجستانی، محمد بن فرج رخجی و محول(مخول) سجستانی – در زمرۀ اصحاب امام رضا(ع) بودهاند. علاقهمندی به امام رضا(ع) در دورههای بعد نیز در رفتار و گفتار برخی نخبگان سیستانی چون ابن ابیداوود سجستانی، ابن حبان بستی و سنایی غزنوی جلوه کرده است. ابن ابیداوود و ابن حبان بستی که در بستر مذهبی تسنن اندیشه و عمل کردهاند با امام رضا(ع) ارتباط روایی داشتهاند. در این بین، ابن حبان اگر در جایی اظهاراتی قابل تأمل در باره آن امام(ع) داشته، در مواضع دیگر با ذکر تجربه مکررش از زیارت امام رضا(ع) و حاجتروایی خود پس از زیارت، جسارتش را جبران کرده است. عارف و شاعر مشهور، سنایی غزنوی نیز طی قصیدهای بلند ضمن بهرهوری از آیات و روایات از جایگاه دینی عترت بهویژه امام رضا(ع) یاد کرده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


القرآن الکریم.
ابن أثیر، عزالدین. (1415ق). الکامل فی التاریخ.الطبعة الثانیة. بیروت: دارالکتب العلمیة.
ابن انس، مالک. (1406ق). الموطأ. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
ابن‌بابویه، محمد بن علی. (1417ق). الامالی. قم: مرکز الطباعة و النشر فی مؤسسة البعثة.
ـــــــــــــــــــــــــــــــ . (بی‌تا). التوحید. تحقیق سید هاشم حسینی طهرانی. قم: مؤسسة النشر الإسلامی.
ـــــــــــــــــــــــــــــــ . (1403ق). الخصال. تحقیق علی اکبر غفاری. قم: مؤسسة النشر الإسلامی.
ـــــــــــــــــــــــــــــــ . (1404ق). عیون اخبار الرضا. تحقیق حسین أعلمی. بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
ـــــــــــــــــــــــــــــــ . (بی‌تا). من لایحضره الفقیه‏. تحقیق: علی اکبر غفاری. چاپ دوم. قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
ابن حِبّان بُستی، محمد. (1393ق). الثقات. حیدر آباد الدکن الهند: مؤسسة الکتب الثقافیة.
ـــــــــــــــــــــــــــــــ .(1414ق). صحیح ابن حبان. بیروت: مؤسسة الرسالة.
ـــــــــــــــــــــــــــــــ . (بی‌تا). المجروحین. مکة: دار الباز للنشر و التوزیع.
ابن حوقل، محمد. (1938م). صورة الارض. بیروت: دار صادر.
ابن حنبل، احمد. (بی‌تا). مسند احمد. بیروت: دار صادر.
ابن داوود حلی، حسن بن علی. (1392ق). رجال ابن داوود. النجف الأشرف: منشورات مطبعة الحیدریة.
ابوداوود، سلیمان بن الاشعث. (1410ق). سنن ابی داوود. بیروت: دار الفکر للطباعة والنشر والتوزیع.
اردبیلی، محمد علی. (1403ق). جامع الرواة. قم: مکتبة آیة الله العظمى المرعشی النجفی.
امینی، عبدالحسین. (1397ق). الغدیر فی الکتاب و السنة و الأدب. الطبعة الرابعة. بیروت: دار الکتاب العربی.
انصاری، شیخ مرتضی. (1419ق). فرائد الأصول. قم: مجمع الفکر الإسلامی.  أنصاری سنیکی، زین‌الدین أبی یحیى زکریا. (1422ق). فتح الباقی بشرح ألفیة العراقی. المحقق: عبد اللطیف همیم، ماهر الفحل. بیروت: دار الکتب العلمیة.
بلاذری، احمد بن یحیی. (1957م). فتوح البلدان. القاهره : مکتبة النهضه المصریه.
تاریخ سیستان. (1314). تحقیق: ملک الشعراء بهار. چاپ دوم. تهران: پدیده خاور.
ترمذی، محمد بن عیسی. (1403ق). سنن الترمذی. الطبعة الثانیة. بیروت: دارالفکر للطباعة و النشر و التوزیع.
تفرشی، مصطفی بن حسین. (1418ق). نقد الرجال. قم: مؤسسة آل البیتb لإحیاء التراث.
جبارى‏، محمدرضا. (1382). سازمان وکالت سازمان وکالت و نقش آن در عصر ائمه ‏‏b. قم: مؤسسة آموزش پژوهشى امام خمینى قدس سره.‏
حسین، جاسم. (1385). تاریخ سیاسی غیبت امام دوازدهم f. مترجم: محمد تقی آیت‌اللهی. تهران: امیرکبیر.
حسینی قزوینی، سید محمد. (1419ق). موسوعه الامام الجوادg. قم المشرفه: مؤسسة ولی العصرg للدراسات الإسلامیة.
حلی، حسن بن یوسف. (1417ق). خلاصة الاقوال. مؤسسة نشر الفقاهة. بی‌جا: دار الذخائر.
حموی، یاقوت بن عبدالله. (1399ق). معجم البلدان. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
حِمیرى، أبو عبدالله محمد بن عبدالله. (1980م). الروض المعطار فی خبر الأقطار. محقق: إحسان عباس. مؤسسة ناصر للثقافة. الطبعة الثانیة. بیروت: طبع على مطابع دار السراج.
حیدری‌نسب، علیرضا ؛ بیات مختاری، مهدی. (1395). «چگونگی و چرایی رویکردهای ناهمگون ابن حبان بستی به امام رضاg».  تحقیقات علوم قرآن و حدیث دانشگاه الزهراh. شماره 29. صص: 63 -89.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ . (1399). «بررسی سندی متنی روایت «الایمان معرفة بالقلب ...» و نااستواری دیدگاه ابن حبان بستی». فرهنگ رضوی. دوره 8. شماره 30. صص: 9 -32.
حیدری‌نسب، علیرضا؛ نقی‌زاده، حسن. (1402). «چگونگی تعامل ابن ابی داوود با اخبار مناقب امام علیg». مطالعات شبه قاره. شماره 44. صص: 127 – 144.
خزاز قمی، علی بن محمد. (1401ق). کفایة الأثر فی النص علی الائمة الإثنا عشر. قم: انتشارات بیدار.
خلیفة بن خیاط عصفری، أبوعمر. (1397ق). تاریخ خلیفة بن خیاط. تحقیق: د. أکرم ضیاء العمری. چاپ دوم. بیروت: دار القلم، مؤسسة الرسالة.
خویی، ابوالقاسم. (1413ق). معجم رجال الحدیث. چاپ پنجم. بی‌‌جا.
ذهبی، محمد بن احمد. (1382ق). میزان الإعتدال فی نقد الرجال. بیروت: دار المعرفة للطباعة والنشر.
سنایی غزنوی، مجدود بن آدم. (1380). دیوان شعر حکیم سنایی. به تصحیح محمد تقی مدرس رضوی. چاپ پنجم.تهران: سنایی.
سید بن طاووس، علی. (1363). فرج المهموم. قم: منشورات الرضی.  
سید مرتضی، موسوی. (1407ق). مسائل الناصریات. طهران: رابطة الثقافة والعلاقات الإسلامیة مدیریة الترجمة والنشر. 
سیوطی، جلال الدین. (1425ق). تاریخ الخلفاء. محقق: حمدی الدمرداش. مکة: مکتبة نزار مصطفى الباز.
شافعی، محمد بن ادریس. (1403ق). الأم. الطبعة الثانیة. بیروت: دار الفکر للطباعة والنشر والتوزیع.
طبری، محمد بن جریر. (بی‌تا). تاریخ الأمم و الملوک. بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
ـــــــــــــــــــــــــــــ . (1415ق). جامع البیان عن تأویل آی القرآن. بیروت: دار الفکر للطباعة والنشر والتوزیع.
ـــــــــــــــــــــــــــــ . (1413ق). دلائل الإمامة. بی‌جا. مرکز الطباعة والنشر فی مؤسسة البعثة.
طوسی، محمد بن حسن. (1415ق). الأبواب. تحقیق محمد جواد قیومی. قم: مؤسسة النشر الاسلامی التابعة لجماعة المدرسین.
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــ . (1404ق). اختیار معرفة الرجال(رجال کشی). تحقیق سید مهدی رجائی. قم: مؤسسة آل البیتb لإحیاء التراث.
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــ . (1365). تهذیب الأحکام. تحقیق سیدحسن خرسان. چاپ سوم. طهران: دارالکتب الاسلامیة.
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــ . (1407ق). الخلاف. قم: مؤسسة النشر الإسلامی التابعة لجماعة المدرسین.
عسقلانی، احمد بن حجر. (1404ق). تهذیب التهذیب. بیروت: دارالفکر للطباعة و النشر و التوزیع.
غماری مغربی، احمد بن محمد. (1428ق). فتح الملک العلی بصحة حدیث باب مدینة العلم علی. قم: دلیل ما.
قمی، شیخ عباس. (بی‌تا). الکنی و الالقاب. طهران: مکتبة الصدر.
قندوزی حنفی، سلیمان بن ابراهیم. (1416ق). ینابیع المودة. تهران: دار الأسوة للطباعة والنشر.
کلینی، محمد بن یعقوب. (1363).  الکافی. تحقیق علی اکبر غفاری. چاپ پنجم. طهران: دار الکتب الإسلامیة.
مجلسی، محمدباقر. (1403ق). بحارالأنوار. چاپ دوم. بیروت: مؤسسة الوفاء.
مسعودی، أبو الحسن على‌بن الحسین. (1409ق). مروج الذهب و معادن الجوهر. تحقیق اسعد داغر. چاپ دوم. قم: دار الهجره.
نجاشی، احمد بن علی. (1416ق). فهرست اسماء مصنفی الشیعة. الطبعة الخامسة. قم: مؤسسة النشر الاسلامی التابعة لجماعة المدرسین.
نیشابوری، مسلم بن حجاج. (بی‌تا). الجامع الصحیح. بیروت: دار الفکر.