بازشناخت مؤلفه های مشروعیت سازی در مناظره امام رضا(ع) با دو شخصیت برجسته مسیحی و یهودی بر اساس نظریه ون لیوون

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران

چکیده
تحلیل گفتمان انتقادی به‌عنوان یکی از رویکردهای تحلیل گفتمان که کارکرد گفتمان را به‌لحاظ مسائل اجتماعی و فرهنگی مورد بررسی قرار می‌دهد در قرن بیستم ظهور یافت. اندیشمندان و صاحب‌نظران مختلفی با نظریه‌پردازی دربارۀ این رویکرد سهم بسزایی در رشد و اعتلای آن داشته‌اند. تئو ون لیوون زبان‌شناس هلندی از جمله آن‌هاست که نظریاتی در این حوزه ارائه کرده است. مشروعیت‌سازی درشمار نظریات اوست که مبتنی بر چهار مؤلفه به‌ نام‌های اقتدارسازی، ارزیابی اخلاقی، عقلانی‌سازی و اسطوره‌سازی است. این نظریه چارچوب مناسبی برای تحلیل چگونگی مشروعیت‌سازی در متون مختلف است. از همین رو در پژوهش حاضر مناظرۀ امام رضا(ع) با دو شخصیت برجستۀ مسیحی و یهودی برمبنای نظریۀ مذکور مورد بررسی واقع شده‌است. این پژوهش که با روش توصیفی- تحلیلی و با هدف شناخت نحوۀ مشروعیت‌سازی در گفتمان امام(ع) و میزان اثربخشی آن صورت گرفته از این جهت حائز اهمیت است که در آن مناظرۀ  یک عالم برجسته مسلمان یعنی امام (ع) با دو شخصیت برجستۀ مسیحی و یهودی موجب پرده برداشتن از حقایقی دربارۀ دین اسلام و دین مسیحیت و دین یهودیت می‌شود. نتیجه پژوهش  بیانگر آن است که مشروعیت‌سازی در مناظرۀ امام(ع)حضرت عیسی(ع) از طریق آن اثبات گردیده‌است، این درحالی است که به دلیل کاربرد روش متناسب با عقیدۀ دینی مخاطب به وسیلۀ امام(ع)مشروعیت‌سازی در گفتمان او منجر به اقناع مخاطب و اقرار او به حقیقت شده است.

کلیدواژه‌ها


آقاگل‌زاده، فردوس. (1392). فرهنگ توصیفی تحلیل گفتمان و کاربردشناسی. چاپ دوم. تهران: انتشارات علمی.
ابن‌بابویه، محمدبن علی. (1378). عیون أخبارالرضا. جلد 1. قم: انتشارات شریف رضی.
بشیر، حسن. (1399). روش عملیاتی تحلیل گفتمان. تهران: انتشارات سروش.
پالتریج، برایان. (1399). درآمدی بر تحلیل گفتمان. ترجمه طاهره همتی. چاپ دوم. تهران: نشر نویسه پارسی.
خزعلی، انسیه؛ انصاری‌نیا، زری. (1396). «تحلیل گفتمان ادیان در مناظره امام رضاg با علمای دین مسیح و یهود». فرهنگ رضوی. شماره 19. صص: 73-103.
رضائی‌پناه، امیر؛ شوکتی مقرب، سمیه. (1397). تحلیل گفتمان سیاسی. چاپ دوم. تهران: انتشارات تیسا.
قجری، حسینعلی؛ نظری، جواد. (1392). کاربرد تحلیل گفتمان در تحقیقات اجتماعی. تهران: انتشارات جامعه‌شناسان.
مقدس، محمود. (1399). «تحلیل مناظرات امام رضاg بر مبنای نظریه گفتمانی لاکلا و موفه». پژوهشنامه مذاهب اسلامی. شماره 14. صص: 64. -89.
مکارم شیرازی، ناصر. (1388). مناظرات تاریخی امام رضاg با پیروان مذاهب و مکاتب دیگر. چاپ دوم. مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی.
میراحمدی، منصور؛ رضائی‌پناه، امیر. (1395). «تحلیل گفتمان مناظره‌ها و مجادله های حضرت رضاg با دگرهای گفتمانی (مبانی قرآنی- کلامی ساخت‌بندی هویت اسلامی)» فرهنگ رضوی. شماره 14. صص: 75 -96.
ون دایک، تئون. (1382). مطالعاتی در تحلیل گفتمان از دستور متن تا گفتمان کاوی انتقادی. ترجمه پیروز ایزدی و دیگران. تهران: مرکز مطالعات تحقیقات رسانه‌ها.
ون‌لیوون، تئو. (1397). ساخت گفتمانی مشروعیتسازی، تحلیل گفتمان سیاسی . گردآوری و ترجمۀ امیررضائی‌پناه، سمیه شوکتی مقرب. چاپ دوم. تهران: انتشارات تیسا.
نصیحت، ناهید؛ باغبانی، رضوان. (1401). «بررسی گفتمان القایی در فرایند مناظره امام‌رضاg با علمای ادیان». فرهنگ رضوی. شماره 37. صص: 93- 114.
یارمحمدی، لطف‌الله. (1385). ارتباطات از منظر گفتمانشناسی انتقادی. تهران: هرمس.
یورگنسن، ماریان و فیلیپس لوئیز. (1389). نظریه و روش در تحلیل گفتمان. ترجمه هادی جلیلی. تهران: نشر نی.