روش‌های تحکیم باور به معاد در سیره و سخن امام رضا(ع)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه قم، قم، ایران

2 استاد گروه فلسفه وکلام اسلامی، دانشگاه قم، قم ، ایران

چکیده
اعتقاد به معاد و بازگشت به جهان دیگر از باورهای مسلّم پیروان ادیان الهی است و در ادیان غیرالهی نیز نمونههایی از باور به زندگی پس از مرگ مشاهده میشود. این پژوهش سیره و سخنان امام رضاg را با رویکردی نو یعنی توجه به باورهای پایهای در حیطه معاد بررسی کرده است تا به این پرسش پاسخ دهد که آیا روشهای امام رضاg در مناسبات با مخاطبان مهندسی شده و نظاممند بوده است یا بر اساس اقتضائات و شرایط عمل کردهاند؟ آیا روش ایشان قابلیت تعمیم در عصر حاضر را دارد؟ سیره و سخنان عالم آل محمدn در اصلاح و تحکیم باور به معاد به روش تحلیلی بررسی و حاصل پژوهش این است که روشهای موعظه، تذکر و نصیحت به اصحاب و دیگر مراجعهکنندگان برای آمادگی معاد و بشارت به نعمتهای بهشتی و انذار از عذاب آخرت به هدف آگاهیبخشی در سخنان حضرت همواره ثابت است. ترکیب و بهکارگیری همزمان از چندین روش فطری- شهودی، عقلی- استدلالی، حسی- تجربی و قرآنی- روایی، استفاده از باور(میل به نجات) و ابزار مشترک(فطرت و عقل) و استناد به کتب مقدس در انتقال معارف به مخاطبان در گفتوگوها و مناظرات از نوآوریهای روشی حضرت است و میتوان ادعا کرد روشهای حضرت قابلیت تعمیم پذیری در قرن حاضر را دارد.

کلیدواژه‌ها


قرآن کریم.
ابن بابویه، محمدبن علی. (1398 ق) التوحید. قم: النشر الاسلامی.
ــــــــــــــــــــــــــــــــ . (1378 ق). عیون اخبار الرضا. تهران: جهان.
ــــــــــــــــــــــــــــــــ . (بی‌تا). علل الشرایع. قم: داوری.
ــــــــــــــــــــــــــــــــ . (1362). الخصال. قم: جامعه مدرسین.
ابن منظور، محمد بن مکرم. (1955 ق). لسان العرب. بیروت: دارالکتب الاسلامیه.
ابن سینا. (1363). المبدأ و المعاد النص. تهران: مؤسسه مطالعات اسلامی.
اکبری، رضا. (1382). جاودانگی. قم: بوستان کتاب.
اله بداشتی، علی. (1397). مبانی فلسفی علم کلام اسلامی. قم: کلام معاصر، دانشگاه قم.
پترسون، مایکل و دیگران. (1400). عقل و اعتقادات دینی. ترجمه آرش نراقی و ابراهیم سلطانی. تهران: طرح نو.
پویمن، لوئیس پی. (1396). معرفتشناسی مقدمهای بر نظریه شناخت. ترجمه رضا محمدزاده. تهران: دانشگاه امام صادق (ع).
تبریزی، محمد بن خلف. (1376). برهان قاطع. تهران: امیرکبیر.
تمیمی آمدی، عبدالواحد. (1366). تصنیف غررالحکم و درر الکلم. قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
جوادی آملی، عبدالله. (1384). فطرت در قرآن. قم: الاسراء.
ـــــــــــــــــــــــــــــ . (1373). فلسفه الهی از منظر امام رضاg. قم: اسراء.
ـــــــــــــــــــــــــــــ . (1372). شناختشناسی در قرآن. قم: مرکز فرهنگی رجا.
چایدستر، دیوید. (1393). شور جاودانگی. ترجمه غلامحسین توکلی. قم: دانشگاه ادیان و مذاهب.
خزعلی، انسیه؛ انصاری‌نیا، زری. (1396). «تحلیل گفتمان ادیان در مناظره امام رضا (ع) با علمای دین مسیح و یهود». فرهنگ رضوی. سال .5 شماره 11. صص: 73 - 103.
خمینی، روح‌الله. (1382). معاد از دیدگاه امام خمینی (ره). تدوین فروغ السادات رحیم‌پور. چاپ سوم. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
حاجی ده‌آبادی، محمدعلی. (1377). درآمدی بر نظام تعلیم و تربیت. قم: مرکز جهانی علوم اسلامی.
حسین زاده، محمد. (1382). مفاهیم بنیادین در معرفتشناسی. قم: زلال کوثر.
حلی، حسن بن یوسف بن مطهّر. (1413 ق). کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد. با تعلیقات علامه حسن‌زاده آملی. قم: النشر الاسلامی.
سجادی، سیدجعفر.( 1373). فرهنگ معارف اسلامى.تهران: دانشگاه تهران.
سلیمی، لادن؛ شریف، فاتن. (1400). «سایه‌های اندیشه سقراط در روش درمان دیالکتیکی». دستاوردهای نوین در مطالعات علوم انسانی. سال چهارم. شماره 44. صص: 36 - 50.
داورپناه، ابوسعید. (1396). «تطبیقی روش‌شناسی فلسفی ارسطو و فارابی». روشها و مدلهای روانشناختی. سال هشتم. شماره 3 پیاپی. صص: 125 - 158.
دهخدا، علی‌اکبر. (1337). لغتنامه. تهران: سمت.
دیویس، برایان. (1391). درآمدی بر فلسفه دین. ترجمه ملیحه صابری نجف‌آبادی. تهران: سمت.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد. (1412 ق). المفردات فی غریب القرآن. بیروت: دارالشامیه.
راوندی، قطب. (1409 ق). الخرائج و الجرائح. قم: مدرسه امام مهدی f.
ربانی گلپایگانی، علی. (1387). فطرت و دین. تهران: کانون اندیشه جوان.
صبحی، صالح. (1370). شرح نهجالبلاغه. تهران: اسلامی.
صلیبا، جمیل؛ صانعی دره بیدی، منوچهر. (1366). فرهنگ فلسفى. تهران: حکمت.
طباطبائی، محمدحسین. (1387). روابط اجتماعی در اسلام. قم: بوستان کتاب.
طبرسی، احمد بن علی. (1403 ق). الاحتجاج. مشهد: مرتضی.
عبدی، حسن. (1388). «درآمدی بر روش‌شناسی ارسطو در حل مسائل فلسفی». عیار پژوهش در علوم انسانی. شماره 2 پاییز و زمستان. صص: 55 - 74.
عسکری، (ابی هلال) حسن بن عبدالله. (1436 ق). معجم الفروق اللغویه. قم: النشر الاسلامی.
عطاردی، عزیزالله. (1406 ق). مسند الامام الرضا g. مشهد: آستان قدس رضوی.
فقیهی، ابوالحسن؛ بامداد صوفی، جهان یار. (1378). «کثرت‌گرایی روش تحقیق در پژوهش‌های سازمانی». مطالعات مدیریت بهبود و تحول. شماره 21 و 22. صص: 54 - 71.
فضل‌الله، محمدجواد. (1382). تحلیلى از زندگانى امام رضا g. مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامى آستان قدس رضوی.
قدردان قراملکی، محمدحسن. (1393). پاسخ به شبهات کلامی معاد. قم: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
قرشی بنائی، علی‌اکبر. (1371). قاموس قرآن. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
قمی، شیخ عباس. (1414ق). سفینه البحار. قم: اسوه.
کاماث، مادهاو. (1381). فلسفه زندگی و مرگ. ترجمه علی احمد بیات. تهران: بهجت.
کشفی، عبدالرسول. (1383). «تعریف سه‌جزئی معرفت و شرط چهارم». پژوهشنامه فلسفه دین (حکمت نامه). شماره 3. صص: 9 - 28.
کلینی، محمد بن یعقوب. (1362). الکافی. تهران: اسلامیه.
مبینی، محمدعلی. (1398). توجیه باور آری یا نه؟ بررسی آرای ویلیام آلستن. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و علوم اسلامی.
محمدپور، احمد. (1397). روش در روش؛ درباره ساخت معرفت در علوم انسانی. قم: لوگوس.
مفید، محمد بن محمد. (1413 ق). الإَختصاص. قم: کنگره شیخ مفید.
ــــــــــــــــــــــــــــــ .  (1413 ق). امالی المفید. قم: کنگرة شیخ مفید.
مطهری، مرتضی. (1382). کلیات علوم اسلامی (منطق – فلسفه). تهران: صدرا.
ــــــــــــــــــــــ . (1358). مجموعه آثار. جلد4 (معاد). تهران: صدرا.
محمدزاده، محمد. (1399). خداباوری فطری؛ تقریرها و سنجهها. قم: مؤسسه آموزشی - پژوهشی امام خمینی(ره).
میرحسینی، یحیی؛ کریمی، محمود. (1392). «روش‌های رویارویی امام رضا g با پیروان ادیان، فرق و مذاهب اسلامی». مطالعات فرهنگ – ارتباطات. سال چهاردهم. شماره 23. صص: 95 - 143.
نصرتیان اهور، مهدی. (1395). روششناسی استنباط در علم کلام. قم: دارالحدیث.
وحید، حمید. (1400). تجربه حسی و معرفتشناسی باور. تهران: هرمن.
یوسف‌زاده، حسن. (1398). به سوی حیات معقول. قم: مؤسسه آموزشی-پژوهشی امام خمینی(ره).