بنیاد بین المللی فرهنگی هنری امام رضا (علیه السلام) فرهنگ رضوی 2345-2560 8 30 2020 08 22 Review of Narrators and Text of the Hadith Al-Īmān Ma’rifatun bil‌Qalb (Faith is the Knowledge of the Heart) and the Instability of Ibn Ḥibbān's Approach بررسی سندی- متنی روایت «الایمان معرفة بالقلب ...» و نا استواری رویکرد ابن حبّان 9 32 113307 10.22034/farzv.2020.113307 FA علیرضا حیدری نسب استادیار علوم قرآن و حدیث دانشگاه سیستان و بلوچستان 0000-0002-3820-1129 مهدی بیات مختاری دانشیار قرآن و حدیث دانشگاه نیشابور 0000-0003-2787-742X Journal Article 2020 08 27 Some of the hadiths of Imam Riḍā (as), despite being sublime, have been the subject of disagreement between Sunni narrators. Among these hadiths is the hadith "Faith is the knowledge of the heart and the determination of the tongue and the action of body" which has been quoted and accepted by Ibn Abī Dāwūd Sejistānī, but Ibn Ḥibbān Bustī has considered it baseless. Evaluation of the mentioned hadith narrators and the achievement of its message is the subject of this article. The achievement of the researchers of this research indicates that although this hadith lacks the narrators’ authenticity, but it has the authenticity of its issuance and content; because its text is at the peak of accuracy and at a consistent spiritual level due to having similar types of hadiths and evidence. This hadith explains the three pillars of faith that guarantee a good-pure life and challenges the belief of the Murjiah who consider the practice of religious duties outside the truth of faith. پاره ای از احادیث امام رضا(ع) به رغم فرازمندی، محل اختلاف محدّثان اهل سنت واقع شده است. از زمرة این احادیث، حدیث «الإیمان معرفة بالقلب و إقرار باللسان وعمل بالأرکان» است که توسط إبن ابی داوود سجستانی نقل و مورد قبول قرار گرفته، اما ابن حبّان بُستی، آن را بی پایه شمرده است. ارزیابی رجالی سند حدیث مذکور و دستیابی به پیام آن، موضوع مقاله حاضر است. رهاوردِ محققان این جُستار حاکی است گرچه این حدیث، فاقد وثوق سندی است، اما از وثاقت صدوری و محتوایی برخوردار است؛ زیرا متن آن به سبب برخورداری از انواع متابعات و شواهد در اوج صحّت و بلکه در سطح متواتر معنوی قرار دارد. این حدیث مبیِّن ارکان سه گانه ایمانی است که حیات طیبه را تضمین و باور مرجئه که عمل به فرایض را خارج از حقیقت ایمان تلقی کرده اند، دستخوش چالش می سازد.

http://www.farhangerazavi.ir/article_113307_8231976235ae03cb315a898f461731be.pdf

بنیاد بین المللی فرهنگی هنری امام رضا (علیه السلام) فرهنگ رضوی 2345-2560 8 30 2020 08 22 A Search for Effective Solutions to Persuade the Audience in Raḍavi Debates جستاری در راهکارهای مؤثر بر اقناع مخاطب در مناظرات رضوی 33 55 119969 10.22034/farzv.2020.119969 FA سیدمحمدرضا میرهادی تفرشی عضو هیئت علمی گروه معارف اسلامی دانشگاه الزهراء(س) فاطمه معتمدلنگرودی دانشجوی دکترای تاریخ اسلام دانشگاه الزهراء(س) فرشته معتمد لنگرودی دانشجوی دکترای علوم قرآن و حدیث دانشگاه الزهراء(س) Journal Article 2020 12 05 Verbal and non-verbal communication has different functions in convincing the audience, and in the analysis of texts, it is an important subject and is implied as a complement to the words of the speaker. The words of the infallible Imams (as) while convincing the people, communicate with them and use various words, sentences and phrases to convince the audience. Imam Riḍā (as) has used the tool of persuasion in his debates with people of different religions and schools of thought. This study considers Raḍavi debates in two axes of verbal communication and non-verbal communication. The result of the research shows that the Imam (as) has used through verbal persuasion such as the best argument, citing authentic and reasoned sources, and also through non-verbal persuasion such as body language and the persuasive person's behavior towards his opponent in conversations. In addition, paying attention to the audience's beliefs and rejecting, correcting or confirming them in various forms, indicates that the Imam seeks to convince the audience according to their temporal and spatial situation and also pays attention to their mental and psychological situation. اقناع مخاطب در ارتباط کلامی و غیرکلامی کارکردهای مختلفی دارد و در تحلیل متون، موضوعی حائز اهمیت و به مثابه وجهی دلالتمند مکمّل کلام متکلّم است. کلام معصومان ضمن اقناع مردم با آن‌ها ارتباط برقرار می‌کند و در جهت متقاعد کردن مخاطبان از کلمات و جملات و عبارات متنوّع بهره می‌گیرد. امام رضاgدر مناظرات خویش با صاحبان ادیان و نحله‌های مختلف فکری از ابزار «اقناع» بهره جسته است. این پژوهش مناظرات رضوی را در دو محور ارتباط کلامی و ارتباط غیرکلامی مد نظر قرار می‌دهد. نتیجه پژوهش نشان می‌دهد که حضرت از طریق اقناع کلامی مثل جدال أحسن، استناد به منابع معتبر و مستدل و همچنین از طریق اقناع غیرکلامی مثل زبان بدن و خوش‌خلقی فرد اقناع کننده نسبت به طرف مقابل خود در گفت‌وگوها بهره برده‌ است. همچنین توجه به باور مخاطب و ردّ و اصلاح یا تأیید آن‌ها در قالب‌های مختلف، گویای آن است که آن حضرت به دنبال اقناع مخاطبان با توجه به موقعیّت زمانی و مکانی آن‌هاست و به موقعیّت روحی و روانی آن‌ها نیز توجه دارد. اقناع مخاطب در ارتباط کلامی و غیرکلامی کارکردهای مختلفی دارد و در تحلیل متون، موضوعی حائز اهمیت و به مثابه وجهی دلالتمند مکمّل کلام متکلّم است. کلام معصومان ضمن اقناع مردم با آن‌ها ارتباط برقرار می‌کند و در جهت متقاعد کردن مخاطبان از کلمات و جملات و عبارات متنوّع بهره می‌گیرد. امام رضا(ع)در مناظرات خویش با صاحبان ادیان و نحله‌های مختلف فکری از ابزار «اقناع» بهره جسته است. این پژوهش مناظرات رضوی را در دو محور ارتباط کلامی و ارتباط غیرکلامی مد نظر قرار می‌دهد. نتیجه پژوهش نشان می‌دهد که حضرت از طریق اقناع کلامی مثل جدال أحسن، استناد به منابع معتبر و مستدل و همچنین از طریق اقناع غیرکلامی مثل زبان بدن و خوش‌خلقی فرد اقناع کننده نسبت به طرف مقابل خود در گفت‌وگوها بهره برده‌ است. همچنین توجه به باور مخاطب و ردّ و اصلاح یا تأیید آن‌ها در قالب‌های مختلف، گویای آن است که آن حضرت به دنبال اقناع مخاطبان با توجه به موقعیّت زمانی و مکانی آن‌هاست و به موقعیّت روحی و روانی آن‌ها نیز توجه دارد.

http://www.farhangerazavi.ir/article_119969_2f077ceba91bcf078c0ac2cacb1b571f.pdf

بنیاد بین المللی فرهنگی هنری امام رضا (علیه السلام) فرهنگ رضوی 2345-2560 8 30 2020 08 22 Recognition of Imam Riḍā's Cultural Management Processes بازشناسی فرایندهای مدیریت فرهنگی امام رضا(ع) 57 81 113310 10.22034/farzv.2020.113310 FA مرتضی نجفی دانش‌آموخته سطح 4 حوزه علمیه قم و پژوهشگر پژوهشگاه علوم اسلامی امام صادق(ع) علی باقی نصر آبادی استادیار پژوهشگاه علوم اسلامی امام صادق(ع) 0000-0002-6708-9762 Journal Article 2020 08 27 Raḍavi cultural management is based on processes. The main purpose of this article is to recognize the processes of cultural management of society in the life of Imam Riḍā (as). The methodology of this research is based on descriptive and analytical documentary studies. The research findings are that the management processes in the life of Imam Riḍā (as) are fundamentally different from the management of the West. Managers always predict the goals by relying on Allah Almighty to plan for the progress of plans. The priority of the programs is based on performing the obligations and leaving the harams; but planning in the West is based on material gain and the needs of the organization. In organizing, selection within the framework of expertise and commitment and performance of employees is commensurate with the rights and duties, but in Western management, selection and evaluation is based on expertise, commitment and organizational interests. Leadership is an innate talent based on divine traditions and grace, and according to the value of monotheism and justice, he moves away from carnal desires, but leadership in the West is merely a self-sustaining power, and its influence stems from its material worldview and interests. In Raḍavi supervision, it is internal control and is based on belief in the unseen, but control in the Western school is external. مدیریت فرهنگی رضوی مبتنی بر فرایندهایی است. هدف اصلی این مقاله بازشناسی فرایندهای مدیریت فرهنگی جامعه در سیره امام رضا(ع) است. روش‌شناسی این پژوهش بر اساس مطالعات اسنادی به شیوه توصیفی و تحلیلی است. یافته‌های پژوهش این است که فرایندهای مدیریتی در سیرۀ امام رضا(ع) در مقایسه با مدیریت غرب تفاوت های اساسی دارد. مدیران در برنامه‌ریزی برای پیشرفت برنامه‌ها همواره با اتکال بر خداوند، اهداف را پیش‌بینی می‌کنند. اولویت برنامه‌ها بر اساس انجام واجبات و ترک محرمات است؛ ولی برنامه‌ریزی در غرب بر مبنای سود مادی و نیازهای سازمان است. در سازماندهی، گزینش در چارچوب تخصص و تعهد و عملکرد کارکنان متناسب با حق و تکلیف است ولی در مدیریت غربی گزینش و ارزیابی بر اساس تخصص، تعهد و منافع سازمانی است. رهبری یک استعداد ذاتی متّکی بر سنن و افاضات الهی و به دور از هوای نفس و طبق ارزش توحید و عدل حرکت می‌کند ولی رهبری در غرب، صرفا یک قدرت خودبنیاد است و تاثیرگذاری او، برخاسته از جهان بینی و منافع اوست. در نظارت رضوی، کنترل درونی و بر اساس ایمان به غیب است ولی کنترل در مکتب غرب، بیرونی است.

http://www.farhangerazavi.ir/article_113310_3638589626a099ecb75e656c53334c71.pdf

بنیاد بین المللی فرهنگی هنری امام رضا (علیه السلام) فرهنگ رضوی 2345-2560 8 30 2020 08 22 A Study and Analysis of the Raḍavi Poems’ Themes of Contemporary ‘Arab Poets بررسی و تحلیل درون‌مایه‌های اشعار رضوی شاعران معاصر عرب 83 124 113311 10.22034/farzv.2020.113311 FA حسین مهتدی دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه خلیج فارس Journal Article 2020 08 27 Committed literature has always been of interest to contemporary ‘Arab poets. One of the topics that contemporary ‘Arab poets have addressed in their poems is Raḍavi's poems. Contemporary ‘Arab cleric poets of the Ahl al-Bayt (as) consider themselves obliged to state the facts and spread the virtues of this pure family, and in fulfilling this mission, they have used their utmost power, and have made the best use of the art of poetry in introducing the leading and pioneering role of Imam Riḍā (as) among the people and expressing the oppression that had been inflicted on them. The themes of Raḍavi poems of these poets are divided into two parts: eulogies and laments. Raḍavi's praises are sincere praises that come from emotions and are far from apparent acquisitions, and deals with issues such as the spiritual aspects of Imam Riḍā (as), appeal and the subject of pilgrimage; and in these poems, addressing the physical descriptions of Imam Riḍā (as) has been avoided and also their elegies are poems without artificial fabrications. In the elegies, issues such as how that Imam (as) was martyred and the expression of Ma'mūn's betrayals and the exile of Imam Riḍā (as) have attracted the attention of poets. Contemporary ‘Arab poets use natural elements such as stars, sun, sea and various types of rhetoric such as similes, metaphors and contradictions to express these purposes; they also get help from historical events. One of the important features of Raḍavi poems is the adaptation of verses of the Holy Qur’an and narrations, and that the praises and elegies of these poets, unlike other poets, are far from nasīb and ghazal. ادبیات متعهد یا «الأدب الملتزم» همواره مورد توجه شاعران معاصر عرب بوده است. یکی از موضوعاتی که شاعران معاصر عرب در اشعار خود به آن پرداخته‌اند اشعار رضوی است. شاعران روحانی معاصر عربِ اهل بیت(ع)، خود را به بیان حقایق و نشر فضایل این خاندان پاک موظف می‌دانند و در ایفای این رسالت، نهایت توان خود را به کار بسته‌اند و با معرفی نقش پیشوایی و طلایه‌دارانه امام رضا(ع) در میان مردم و بیان مظلومیت و ستمی که بر ایشان رفته بود، بهترین استفاده‌‌ها را از هنر شعر برده‌اند. درون‌مایه‌های اشعار رضوی این شاعران به دو قسمت مدایح و مرثیه‌ها تقسیم می‌شود. مدایح رضوی مدایحی صادقانه و برآمده از عواطف و به دور از تکسب است و به موضوعاتی مانند جنبه‌های معنوی امام رضا(ع)، توسل و موضوع زیارت می‌پردازد و از پرداختن به توصیفات ظاهری امام رضا(ع) در این اشعار اجتناب شده و همچنین مرثیه‌های آنان نیز اشعاری بدون تکلّف است. در مرثیه‌ها نیز موضوعاتی مانند چگونگی شهادت آن حضرت و بیان خیانت‌های مأمون و غربت امام رضا(ع) توجه شاعران را به خود جلب کرده است. شاعران معاصر عرب برای بیان این اغراض از عناصر طبیعی همچون ستارگان، خورشید، دریا و صور بلاغی همچون تشبیه و استعاره و تضاد بهره می‌برند؛ همچنین از حوادث و رویدادهای تاریخی کمک می‌گیرند. از ویژگی‌های مهم اشعار رضوی اقتباس از آیات قرآن کریم و روایات است و این‌که مدایح و مراثی این شاعران برخلاف دیگر شاعران به ‌دور از نسیب و غزل است.

http://www.farhangerazavi.ir/article_113311_02cb7d6daaf8d934967f1b9e981ac77c.pdf

بنیاد بین المللی فرهنگی هنری امام رضا (علیه السلام) فرهنگ رضوی 2345-2560 8 30 2020 08 22 Analysis of the Narrations of Imam Riḍā (as) in the Tafsīr Rūḥ al-Ma'anī of Ālūsī بررسی روایات امام رضا(ع) در تفسیر روح المعانی آلوسی 125 152 113312 10.22034/farzv.2020.113312 FA احد داوری چلقائی دانش آموخته دکتری تفسیر تطبیقی دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم 0000-0002-7166-5507 Journal Article 2020 08 27 The interpretation of the verses of the Holy Qur'an with the help of narrations, especially the hadiths of the Ahl al-Bayt (as), has a history as old as the Qur'an, and the commentators of the two sects have mentioned some interpretive narrations to explain the teachings of the Qur'an. Therefore, it is important to study the narrations narrated by Sunni scholars in order to bring the views closer and to express the points of commonality and difference; among the commentators who have cited the narrations of the Ahl al-Bayt (as) is Seyed Mohammad Ālūsī, one of the thirteenth-century Salafī scholars in his Tafsīr Rūḥ al-Ma'anī fi Tafsīr al-Qur’an al-‘Aẓīm. The present study comparatively examines the narrations narrated from Imam Riḍā (as) in this Tafsīr; therefore, by briefly introducing the interpretation of Rūḥ al-Ma'anī and its author, it expresses his various interpretations of Imam Riḍā (as) and enumerates the sources used by him in these narrations. Then by examining the thirteen narrations of Raḍavi quoted in the above-mentioned Tafsīr and their authenticity and mentioning the sources of the mentioned narrations and commentary books of the sects, while briefly referring to the content of the narrations, it points out the possible mistakes of Ālūsī. تفسیر آیات قرآن کریم با کمک روایات به ‌ویژه احادیث اهل‌ بیت(ع) پیشینه‌ای به قدمت قرآن دارد و مفسران فریقین برخی از روایت تفسیری را برای تبیین معارف قرآن ذکر کرده‌اند. از این رو بررسی روایات نقل‌شده توسط علمای اهل تسنن برای تقریب دیدگاه‌ها و بیان نکات اشتراک و افتراق دارای اهمیت است؛ ازجمله مفسرانی که روایات اهل‌بیت را مورد استناد قرار داده است، سید محمد آلوسی از علمای سلفی قرن سیزدهم در تفسیر «روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم» است؛ پژوهش حاضر به بررسی تطبیقی روایات نقل‌شده از امام رضا(ع) در این تفسیر می‌پردازد؛ لذا با معرفی مختصر تفسیر روح المعانی و نویسنده آن به بیان تعابیر گوناگون وی از حضرت رضا(ع) پرداخته و منابع مورد استفاده وی در این روایات را بر می‌شمارد. آن‌گاه روایات سیزده‌گانه رضوی نقل ‌شده در تفسیر مذکور را مورد مداقه قرار داده و با بررسی سندی آن‌ها و ذکر منابع احادیث مورد اشاره از کتب حدیثی و تفسیری فریقین، ضمن اشاره اجمالی به محتوای روایات، اشتباهات احتمالی آلوسی را تذکر می‌دهد.

http://www.farhangerazavi.ir/article_113312_3b8545d095b92c2cfc3285dc4249fcfe.pdf

بنیاد بین المللی فرهنگی هنری امام رضا (علیه السلام) فرهنگ رضوی 2345-2560 8 30 2020 08 22 Review and Analysis of Imam Riḍā's Criteria in Criticizing the Narrations Presented to Him بررسی و تحلیل معیارهای امام رضا(ع) در نقد روایات عرضه شده بر ایشان 153 176 113313 10.22034/farzv.2020.113313 FA رسول محمدجعفری استادیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه شاهد Journal Article 2020 08 27 With the systematic spread of fabricated and distorted hadiths in the time of Imam Riḍā (as), in many cases, the narrators sought the authenticity of the hadiths from that Imam. In case of falsification and distortion in the narration, the Imam (as) has methodically and by using reassuring criteria, has expressed its distortion and forgery. In general, the Imam has used two internal and external criteria in the critique of these narrations. He has done the internal critique, which is carefully done in the context of the hadith, with two categories of criteria: intra-religious criteria and extra-religious criteria. The intra-religious criteria are the Qur'an, religious certainties and narrations; and extra-religious criteria can be considered as intellect, sense and experience. External criticism, which is the evaluation of hadiths using references such as narrators of hadith and the source of hadith, has been realized in the life of Imam Riḍā (as) by criticizing the narrators. He has criticized the hadiths by referring to the source of forgery and distortion, which is the existence of false narrators. Imam (as) sometimes has used a combination of several criteria to critique the narrations, which among the criteria used, he has used the two criteria of "narrations and reason" more than other criteria. با گسترش نظام‌مند احادیث مجعول و محرَّف در عصر امام رضا(ع)، در موارد فراوان راویان اصالت احادیث را از آن حضرت جویا می‌شدند. در صورت وقوع جعل و تحریف در روایت، امام به صورت روشمند و با بهره‌گیری از معیارها و ملاک‌های متقن، محرَّف و مجعول بودن آن را بیان کرده‌اند. به طور کلی امام دو معیار درونی و بیرونی را در نقد این روایات به کار بسته‌اند. ایشان نقد درونی را که با دقت در مضمون حدیث صورت می‌پذیرد، با دو دسته از معیارها: 1. معیارهای درون دینی 2. معیارهای برون دینی انجام داده‌اند؛ معیارهای درون دینی را قرآن، روایات و مسلمات دینی و مذهبی و معیارهای برون دینی را عقل و حس و تجربه می‌توان دانست. نقد بیرونی که ارزیابی احادیث با استفاده از مراجعی مثل سند، منبع و مأخذ حدیث است، در سیره امام رضا(ع) با نقد راویان تحقق یافته است، ایشان با اشاره به منشأ جعل و تحریف که همان وجود راویان کذاب باشد، احادیث را نقد کرده‌اند. امام گاه به صورت ترکیبی از چند معیار برای نقد روایات بهره گرفته‌اند که در بین معیارهای به کار گرفته از دو معیار روایات و عقل بیش از دیگر معیارها استفاده کرده‌اند.

http://www.farhangerazavi.ir/article_113313_a5940b1b23a3fe10fb037b64e41f6b51.pdf

بنیاد بین المللی فرهنگی هنری امام رضا (علیه السلام) فرهنگ رضوی 2345-2560 8 30 2020 08 22 Stylistic Analysis of Imam Riḍā's Al-Risālt al-Dhahabīyah in the Literary and Linguistic Layer تحلیل سبک‌شناختی «الرسالة الذهبیة» امام رضا(ع) در لایۀ ادبی و زبانی 177 221 113316 10.22034/farzv.2020.113316 FA سکینه صارمی گروی دکترای زبان و ادبیات عربی دانشگاه فردوسی مشهد سید حسین سیدی استاد زبان و ادبیات عربی دانشگاه فردوسی مشهد Journal Article 2020 08 27 Today, stylistics (style recognition), as one of the methods of evaluating texts, has a special place in literary criticism, through which we are guided by the ability of the author to use artistic techniques in expressing his inner thoughts. The letters of Imam Riḍā (as) are among the prose texts that deserve a stylistic study; because despite having sublime meanings, it is adorned with verbal ornaments and is full of artistic and rhetorical innovations. Therefore, the study examines 10 letters of Imam Riḍā (as) and reviews their literary and linguistic styles with a descriptive-analytical method. The results of this research are as follows: A) At the literary level, "simile" has the highest percentage, and at the linguistic level, "repetition" has the highest percentage. B) In terms of analysis of letters (intellectual and ideological), we came to the conclusion that the method of address at the beginning of the letters of Imam Riḍā (as) is related to the contents of the letters; also, the obvious feature of starting most of Imam's letters is to use an appropriate introduction to the addressee of the letter. امروزه سبکشناسی به عنوان یکی از شیوه های ارزیابی متون، جایگاه خاصی در نقد ادبی دارد که از رهگذر آن به توانایی صاحب اثر در کاربست شگردهای هنری در بیان درونیات و اندیشه هایش رهنمون می شویم.نامه های امام رضا(ع) از جمله متون نثری است که شایستۀ بررسی دقیق سبکشناسانه است؛ زیرا با وجود داشتن معانی والا، به زیورهای لفظی آراسته و سرشار از بدایع صنعت و بلاغت است. از این رو پژوهش پیش رو به بررسی 10 نامه از نامه‌های حضرت رضا(ع) پرداخته و سبکهای ادبی و زبانی آنها را با روش توصیفی تحلیلی مورد واکاوی قرار داده است. نتایج حاصل از این پژوهش به این شیوه است: الف. در سطح ادبی نامه ها، تشبیه بیشترین درصد را به خود اختصاص داده است و در سطح زبانی نیز تکرار، بیشترین درصد را در بردارد. ب. از لحاظ تحلیل نامه ها(فکری و ایدئولوژیکی)، به این نتیجه رسیدیم که شیوۀ خطابی موجود در ابتدای نامه های امام رضا(ع) با مضامین نامه ها در ارتباط است؛ همچنین ویژگی بارز شروع بیشتر نامه های امام، استفاده از مقدمۀ مناسب و درخور حال مخاطب نامه است.

http://www.farhangerazavi.ir/article_113316_ab024563711b849c4e196ad407c8516e.pdf

بنیاد بین المللی فرهنگی هنری امام رضا (علیه السلام) فرهنگ رضوی 2345-2560 8 30 2020 08 22 Expression of Applying the Spiritual Sense of Place Instead of the Concept of Sense of Place(Case Study: Shrine of Imam Riḍā (as)) تبیین کاربست حس معنوی مکان جایگزین مفهوم حس‌مکان (نمونه شاهد: حرم امام رضا(ع)) 223 245 113317 10.22034/farzv.2020.113317 FA بهزاد وثیق عضو هیئت علمی گروه معماری دانشگاه صنعتی جندی شاپور دزفول 0000-0001-5708-7045 Journal Article 2020 08 27 Nowadays, the concept of sense of place is used as a tool to measure and explain the quality of space; however, this tool cannot be valid in spaces with regard to the collective memory. Therefore, it is necessary to formulate a framework that pays attention to the spiritual dimensions of the space, and it seems necessary to pay attention to the development of a strategy for measuring the spiritual sense of place. The purpose of this study is to express the components that can eliminate the theoretical shortcomings of the sense of place in the religious spaces of the tomb. The most important spiritual building in Iran is the sacred shrine of Imam Riḍā (as); therefore, this the sacred shrine has been selected as a case study to measure and compile the spiritual sense of place. The research method is a combination of survey methods and correlation with descriptive-analytical method and basic studies based on field methods and Delphi method. After the consensus of the elites in three stages, a questionnaire consisting of 62 questions was randomly distributed among the pilgrims of the sacred shrine. In addition to the physical, perceptual and functional components, the components among the 62 components studied, which affect the increase of spiritual sense are the components such as the effect of pilgrimage rituals, collective features during pilgrimage, and the individual spiritual context. امروزه مفهوم حس‌مکان به عنوان ابزاری برای سنجش و تبیین کیفیت فضا به کار می‌رود؛ با این حال این ابزار در فضاهایی با زمینۀ حافظۀ جمعی، نمیتواند معتبر باشد. لذا تدوین چارچوبی که به ابعاد معنوی فضا توجه کند، ضروری است و توجه به تدوین راهبرد سنجش حس معنوی مکان ضروری به نظر می‌رسد. هدف از این تحقیق بیان مولفه هایی است که بتواند نواقص نظری حس‌مکان در فضاهای مذهبی آرامگاهی را برطرف کند. مهم‌ترین فضای معنوی ایران، بارگاه ملکوتی امام رضا(ع) است؛ لذا این مجموعه به عنوان نمونه موردی برای سنجش و تدوین حس معنوی مکان، انتخاب شده است. روش انجام پژوهش به صورت ترکیبی شامل روش های پیمایشی و همبستگی با رویه توصیفی تحلیلی و مطالعات پایه برمبنای روش های میدانی و استفاده از روش دلفی سامان یافته است. پس از اجماع نخبگان در سه مرحله، پرسش‌نامه‌ شامل 62 سوال بین زائران حرم به صورت تصادفی، توزیع شد. از میان62 مولفه‌ بررسی شده، علاوه بر مولفه های کالبدی، ادراکی و کارکردی، مولفه هایی مانند اثر مناسک زیارت‌، ویژگی های جمعی هنگام زیارت و زمینۀ معنوی فردی مولفه های اثرگذار بر افزایش حس معنوی است.

http://www.farhangerazavi.ir/article_113317_31fb599adc6459ce3c519b4b1d8e0680.pdf