بنیاد بین المللی فرهنگی هنری امام رضا (علیه السلام) فرهنگ رضوی 2345-2560 14 54 2026 07 23 A Functional Analysis of Imam Riḍā’s A.S. Debates in Responding to al-Maʾmūn’s Identity-Related Challenges کارکردشناسی مناظرات امام رضا (ع) در مواجهه با تهدیدهای هویتی مأمون 179 216 243635 10.22034/farzv.2025.476588.2035 FA محسن فکری فلاح دانشجوی دکتری مدرسی تاریخ و فرهنگ و تمدن اسلامی، دانشکده مطالعات تاریخ و تمدن اسلامی، دانشگاه معارف، قم، ایران امیرمحسن عرفان استادیار گروه تاریخ و تمدن اسلامی، دانشکده مطالعات تاریخ و تمدن اسلامی،دانشگاه معارف اسلامی، قم ، ایران سید روح الله پرهیزکاری استادیار گروه تاریخ و تمدن اسلامی، دانشکده مطالعات تاریخ و تمدن اسلامی، دانشگاه معارف اسلامی، قم، ایران Journal Article 2024 09 02 <span>The correct debate and the good debate, as a place for the meeting of ideas, have a direct and deep connection with the structure of identity formation for the individual, group and society and can play an important role in defining the boundaries of religious identity. On the other hand, it is necessary to move away from reductionist approaches to examining the life of the Ahl al-Bayt A.S. and to review and rewrite it with the aim of consciously understanding their identity-building life as a model for the present and the future in Islamic society. The mission of this study is to answer the question with a descriptive and analytical approach as to what effect the debates of the Prophet had against the identity threats created by the false front, whose prominent symbol was Ma’mun al-Abbas, and what its functions were. The achievements of identity formation in the life of the Prophet are divided into three areas: determining, distinguishing and protective functions.</span> <strong><span> </span></strong> مناظره صحیح و جدال احسن، به‌مثابه محلی برای ملاقات اندیشه‌ها ، با توجه به دربرداشتن توأمان دو وجه ایجابی-اثباتی و سلبی-غیری ارتباط مستقیم و عمیقی با ساختار هویت بخشی به فرد، گروه و اجتماع دارد و قادر است نقش مهمی در مشخص شدن مرزهای هویتی ایفا کند. از سوی دیگر گذر از رویکردهای تقلیل‌گرایانه نسبت به بررسی سیره اهل‌بیت (ع) و بازنگری و بازنگاری در آن باهدف فهم آگاهانه از سیره هویت‌سازانه ایشان به‌مثابه الگویی اکنون ساز و آینده پرداز در جامعه اسلامی ضروری است. رسالت این پژوهه آن است تا باهدف دستیابی به ابعاد و جوانب هویت‌سازانه مناظرات امام رضا (ع) به این پرسش پاسخ دهد که اساساً مناظرات حضرت در مقابل تهدیدات هویتی که از سوی جبهه باطل که در آن عصر نماد برجسته‌اش خلافت عباسی بود، ایجادشده بود چه تأثیری داشته و کارکردهای آنچه بوده است. بر این اساس کارکردهای مناظرات حضرت در سه ساحت کارکردهای تعین‌بخش، تمایزبخش و صیانت‌بخش تقسیم‌بندی می‌شود. رصد حداکثری مسائل، پرسش‌ها و شبهات و ارائه ادله و مستندات گوناگون از منابع خودی و دیگری در مناظرات، نه‌تنها به تثبیت و تعیین هویت شیعی و تمایز آن از هویت‌های غیر منتهی شد بلکه رهاورد معرفتی آن امنیت هویتی را برای گفتمان شیعه تضمین نمود .مناظره بر اساس آموزه‌های دین، می‌تواند به‌مثابه راهبردی در جهت هویت‌سازی افراد و جوامع قرار گیرد. شرایط دشوار عصر امام رضا (ع) و تغییر سیاست خلافت عباسی از مبارزه و مواجهه آشکار به نبردی ترکیبی و با تنوع تهدیدات، مرزبندی‌های هویتی جامعه را مورد هدف قرار داده بود اما مناظرات حضرت به‌مثابه بخشی از راهبرد گذاری و راهکار گزینی امام، توانست مانع از موفقیت جریان خلافت شود. http://www.farhangerazavi.ir/article_243635_8fd517a962b2c36f42cabe11136c81cb.pdf