بنیاد بین المللی فرهنگی هنری امام رضا (علیه السلام) فرهنگ رضوی 2345-2560 مقالات آماده انتشار 2025 10 28 "Representation of Symbols Associated with Imam Reza (A.S.) in Seven Paintings Preserved in the Museum of Reverse Glass Painting in Tehran" بازنمایی نمادهای مرتبط با امام رضا (ع) در هفت نقاشی محفوظ در موزه‌ی نقاشی پشت‌ شیشه تهران 233040 10.22034/farzv.2025.539772.2099 FA الهه پنجه باشی دانشیاردانشکده هنر، دانشگاه الزهرا (س)، تهران، ایران 0000-0001-5631-8622 نگار نجیبی دانشجوی دکتری پژوهش هنر، دانشکدۀ هنر، دانشگاه الزهرا (س)، تهران، ایران. 0000-0002-8276-5853 Journal Article 2025 08 07 Reverse glass painting, as an ancient genre in Islamic art of Iran, with its unique combination of color and transparency, has served as a medium for narrating stories and conveying religious concepts within the Shiite context. In this regard, the representation of miracles and symbols associated with Imam Reza in reverse glass paintings holds particular significance. The artworks preserved in the Museum of Reverse Glass Painting in Tehran reflect diverse manifestations of such symbolic imagery in the form of halos of light, sacred footprints (Qadamgah), and animal motifs.<br>The aim of this study is to analyze the visual and semantic structures of symbols attributed to Imam Reza (A.S.) in seven selected paintings from the museum. The central research question asks: What symbolic reflections of Imam Reza are identifiable in the composition, color palette, and arrangement of animal and spatial elements in these artworks?<br>The research method is qualitative and follows a descriptive-analytical approach. Data were collected through library research and field observation, and analyzed using a semiotic-symbolic framework, focusing on the themes of “The Guardian of the Deer” (Zāmen-e Āhū) and the event of Imam Reza’s poisoning.<br>Findings reveal that the artists, through symmetrical arrangement of elements, symbolic use of colors, and the employment of halos and animal signs such as deer, camel, and wolf, reinforce concepts such as intercession, mercy, the contrast between sanctity and worldly threats, and the transcendence of time and space.<br>The convergence in visual structure alongside qualitative differences in execution highlights the variety of narrative techniques and emphasizes multiple layers of meaning.<br>Analyzing these symbols not only unveils the depth of meaning in the artworks but also facilitates understanding the cultural and religious significance of reverse glass painting in conveying Shiite teachings, particularly in relation to the lofty status and character of Imam Reza . نقاشی پشت‌ شیشه، به‌عنوان گونه‌ای کهن در هنر اسلامی ایران، با ترکیب منحصربه‌فرد رنگ و شفافیت، زمینه‌ساز روایت داستان‌ها و انتقال مفاهیم مذهبی در گستره شیعی است. در این زمینه، بازنمایی کرامات و نمادهای مربوط به امام رضا (ع) در نقاشی‌های پشت‌ شیشه از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است؛ آثاری که در موزه نقاشی پشت‌ شیشه تهران نگهداری می‌شوند، جلوه‌های متنوعی از این نمادپردازی را در قالب هاله نور، قدمگاه و نشانه‌های حیوانی بازتاب می‌دهند. هدف این پژوهش، تبیین ساختار بصری و معنایی نمادهای منسوب به امام رضا (ع) در هفت اثر منتخب موزه نقاشی پشت‌ شیشه تهران است. سؤال اصلی تحقیق این است: چه بازتاب‌هایی از نمادهای مرتبط با امام رضا (ع) در ترکیب‌بندی، پالت رنگی و آرایش عناصر حیوانی و فضایی این آثار قابل شناسایی است؟ روش تحقیق کیفی و از نوع توصیفی–تحلیلی است. داده‌ها با بهره‌گیری از مطالعات کتابخانه‌ای و مشاهده میدانی جمع‌آوری شده و با روش تحلیل نمادشناسی بر روی موضوعات «ضامن آهو» و واقعه مسمومیت امام رضا (ع) واکاوی گردید. نتایج نشان می‌دهد هنرمندان با آرایش متقارن عناصر، استفاده نمادین از رنگ‌ها و به‌کارگیری هاله نور و نشانه‌های حیوانی نظیر آهو، شتر و گرگ، مفاهیمی چون شفاعت، رحمت، تقابل قداست و تهدیدات دنیوی و پیوند فرارفتی زمان و مکان را تقویت کرده‌اند. همگرایی در ساختار بصری و تفاوت‌های کیفی در جزییات اجرا، حاکی از تنوع شیوه‌های روایت و تأکید بر لایه‌های معنایی متفاوت است. بررسی این نمادها علاوه بر آشکارسازی عمق معنایی آثار، راهگشای فهم جایگاه فرهنگی و اعتقادی نقاشی پشت‌ شیشه در انتقال آموزه‌های شیعی، به‌ویژه در ارتباط با مقام و شخصیت والای امام رضا (ع) است .