بنیاد بین المللی فرهنگی هنری امام رضا (علیه السلام) فرهنگ رضوی 2345-2560 13 52 2025 11 22 Rereading Classical Geographers’ and Travel Writers’ Reports of the Martyrdom and Burial of Imam Reza (as): From the Beginning to the End of the Qajar Era بازخوانی گزارش‌های جغرافی‌نویسان کلاسیک و سفرنامه‌نویسان از شهادت و مدفن ‌امام‌رضا(ع) از آغاز تا پایان عصر قاجار 151 175 228314 10.22034/farzv.2025.492095.2048 FA حمیدرضا عطاریانی دکترای تاریخ اسلام، گروه تاریخ، واحد شاهرود، دانشگاه آزاد اسلامی، شاهرود، ایران 0009-0006-2853-4831 محبوبه اسماعیلی استادیار گروه تاریخ، واحد شاهرود، دانشگاه آزاد اسلامی ،شاهرود، ایران 0000-0002-4086-0684 حسن شادپور استادیار گروه تاریخ، واحد شاهرود، دانشگاه آزاد اسلامی، شاهرود، ایران 0009-0000-0286-4118 Journal Article 2024 12 07 Non-Iranian and Iranian travel writers have given different reports of the martyrdom event and then the burial of the body of the 8th Imam of Shiites in the land of Khorasan, in the year 203 AH, until the Qajar era. In this research, the reports of classical geographers and domestic and foreign travel writers about the martyrdom and burial of Imam Reza (peace be upon him) from the 3rd century to the end of the 13th century are discussed. The research community is 40 travelogues. Of these, thirty travelogues are non-Iranian and ten Iranian travelogues have also been examined. The research method in this research is quantitative and qualitative with a descriptive approach based on events taken from travelogues and geography books. This research aims to find the answer to how the event of martyrdom and the place of burial of Hazrat Reza, peace be upon her, are described in the travelogues of Europeans and Iranians? The findings of this research indicate that religious reports about the martyrdom and burial of Imam Reza (peace be upon her) were mentioned in a small or incomplete form by geographers and travel writers until the end of the 11th century. In the reports of the early centuries after the martyrdom, they did not mention the name of the murderer or the perpetrator of the martyrdom in their travelogues for any possible reason. After that, in the 12th and 13th centuries of the lunar calendar, with the integration of religious and Shiite institutions after the Safavids, in the Qajar era, due to the frequent presence of travel writers to the threshold of Al-Quds and their attention to reflection and criticism of the event and burial, reporting on the event of martyrdom. It has reached its peak in travelogues. سفرنامه‌نویسان ایرانی و غیرایرانی گزارش‌های متفاوتی از واقعۀ شهادت و پس از آن دفن پیکر هشتمین امام شیعیان در سرزمین خراسان در سال 203 قمری بیان کرده‌اند. در این پژوهش به بازخوانی گزارش‌های جغرافی‌نویسان کلاسیک و سفرنامه‌‌نویسان داخلی و خارجی دربارۀ شهادت و مدفن ‌امام‌ رضا علیه‌السلام از قرن سوم تا پایان قرن سیزدهم قمری پرداخته می‌شود. جامعۀ پژوهش مورد مطالعه و بررسی 40 سفرنامه است. از این تعداد، 30 سفرنامه متعلق به سفرنامه‌نویسان غیرایرانی و 10 سفرنامه نیز متعلق به ایرانی‌هاست. روش تحقیق در این پژوهش به صورت کمّی و کیفی با رویکرد توصیفی مبتنی بر گزارش‌های برگرفته شده از سفرنامه‌ها و کتاب‌های جغرافی است. این پژوهش در صدد پاسخگویی به این پرسش است که واقعۀ شهادت و مکان دفن حضرت رضا علیه‌السلام در سفرنامه‌های اروپاییان و ایرانی‌ها چگونه توصیف شده است؟ یافته‌های این پژوهش حاکی است که جغرافی‌نویسان و سفرنامه‌نویسان تا پایان قرن یازدهم گزارش‌های اندک و ناقصی دربارۀ نحوۀ شهادت و محل دفن امام رضا g ذکر کرده‌اند. ایشان در گزارش‌های سده‌های اولیه پس از شهادت، نام قاتل یا عامل شهادت را به هر دلیل ممکن در سفرنامه‌های خود ذکر نکرده‌اند. پس از به قدرت رسیدن صفویان و قرار گرفتن مشهد به‌عنوان پایتخت مذهبی صفویان به‌تدریج نهاد مذهبی آستان قدس مورد توجه بیشتری قرار گرفت و حضور سفرنامه‌نویسان از این دوره تا انتهای دورۀ قاجاریه باعث شد تا گزارش‌های بیشتر و مبسوط‌تری از شهر مشهد و آستان قدس رضوی نوشته شود.

http://www.farhangerazavi.ir/article_228314_cafcf89b584b2bb60d878b71a1d1f874.pdf