فرهنگ رضوی

چکیده این پژوهش با هدف تعیین و تبیین مبانی تحکیم نهاد خانواده در آموزه‌های قرآن و حدیث و به روش تحلیلی_توصیفی نگاشته شده است و بیان می‌دارد که این مبانی در آیات قران و روایات اهل بیت(ع) در دو دوره قبل و پس از ازدواج قابل بررسی هستند. از آنجا که ارکان اصلی خانواده زن و مرد هستند انتخاب شایسته همسر قبل از ازدواج مهمترین اصل در تحکیم نهاد خانواده است. اگر انتخاب همسر عاقلانه و بر پایه اصول ثابت و استوار صورت گیرد در واقع قدم اول در استحکام نهاد خانواده برداشته شده است. مهمترین اصول برای انتخاب همسر؛ هم شأن بودن، دین و اخلاق و اصالت خانوادگی زوجین است. پس از ازدواج معاشرت نیکو، اعتدال و میانه روی در همه مراحل زندگی، ابراز مهر و علاقه، صبوری در مشکلات و گذشت از اشتباهات، شناخت یکدیگر و درک متقابل و سر لوحه قرار دادن عدل و انصاف در روابط مهمترین شالوده های تحکیم نهاد خانواده را تشکیل می دهند. نتیجه آنکه دقت در انتخاب قبل از ازدواج و اخلاق نیکو و پسندیده و حسن معاشرت پس از ازدواج مهمترین عواملی هستند که می‌توانند خیمه‌ای محکم و استوار بنا نهند و بنیان خانواده را از آفات و آسیبهای احتمالی در امان بدارند.

چکیده فرهنگ رضوی، که ریشه در آموزه‌های امام رضا (ع) و معارف اهل بیت دارد، یکی از ارزشمندترین بخش‌های فرهنگ اسلامی و شیعی است و نقش مهمی در شکل‌گیری هویت دینی و اجتماعی مسلمانان، به‌ویژه شیعیان، ایفا می‌کند. اهمیت فرهنگ رضوی در آن است که فاصله­گیری از این فرهنگ نه تنها در ابعاد دینی تاثیر می­گذارد بلکه تضعیف آن حتی می‌تواند پیامدهای عمیقی در حوزه‌های اجتماعی، فرهنگی، سیاسی و هویتی داشته باشد. در این راستا، این پژوهش با هدف فهم دلایل فاصله‌گیری از فرهنگ رضوی در میان برخی از شهروندان جامعه ایرانی و استراتژی افراد در مقابل این پدیده و پیامدهای آن، به تحلیل این پدیده از دیدگاه نظریه‌های فرهنگی و دینی پرداخته است. در این راستا، از روش کیفی و رویکرد نظریه‌پردازی داده‌بنیاد (گراندد تئوری) اشتراوس و کوربین بهره گرفته شده و داده‌های مورد نیاز از مصاحبه‌های عمیق با 25 نفر از گروه‌های مختلف در شهر تبریز جمع‌آوری شده است. در این راستا، نتایج پژوهش نشان می­دهند که کدهای متمرکز شرایط علی شامل عواملی چون دگردیسی‌ اجتماعی، افول مشروعیت نهادی، گفتمان سکولاریسم، استعمار فرهنگی بودند. در بخش شرایط زمینه‌ای، بحران‌های ساختاری اقتصاد، پلورالیسم فرهنگی، فروپاشی نظام معرفتی و تزلزل نظام تربیت خانوادگی به‌عنوان بسترهای کلیدی شناسایی شدند. کدهای مداخله‌گر به نقش تعارضات ایدئولوژیک، گسست در میانجی‌گری معرفتی، شتاب‌زدگی در ادغام جهانی و بازار مصرفی اطلاعات اشاره دارند. سرانجام، با در نظر گرفتن دو استراتژی پذیرش و مقاومت توسط جامعه که به عنوان واکنش­های افراد به این پدیده مطرح شده است، پیامدهای فاصله‌گیری از فرهنگ رضوی در قالب بحران‌ مشروعیت، ناسیونالیسم و قوم‌گرایی، واگرایی اجتماعی-سیاسی، افت قدرت نرم، سکولاریزاسیون گفتمان سیاسی، فروپاشی نظم هنجاری، خلأ هویتی، زوال همبستگی اجتماعی، آنتروپی هویتی، واپاشی ساختار تربیتی ظاهر شده‌اند. این پژوهش نشان می‌دهد که برای مقابله با این روند، باید به اصلاح سیاست‌های فرهنگی، تقویت نهادهای دینی و ترویج ارزش‌های بومی و دینی پرداخته شود تا انسجام هویتی جامعه در بخش فرهنگ رضوی حفظ گردد.

چکیده یکی از فرائض بنیادین  آموزه‌های اسلامی، فریضه امر به معروف و نهی از منکر است. ظاهر برخی ادلّه نقلی، بر وجوب مطلق این فریضه دلالت دارد. در سوی مقابل، روایاتی وجود دارد که قیودی را برای استقرار وجوب برشمرده‌اند. ظاهر یکی از روایات منقول از امام رضا (ع) بر بایسته‌نبودن‌ اندرز دادن به سبب ناگوار بودن آن نزد مخاطب رهنمون است. این جستار با بهره از منابع إسنادی و به روش توصیفی- تحلیلی در پی ارتباط‌سنجی این حدیث با ادلّه رهنمون بر وجوب فریضه امر به معروف و نهی از منکر است. برای دست‌یافتن به این هدف، دلایل محتمل خودداری امام (ع) از‌  اندرز دادن به شکل ذیل افراز و نقد شده‌اند: فتنه انگیز بودن اندرز، اثربخش نبودن در مخاطب، ارشادی بودن نصیحت و قرار نداشتن فعل ناپسند مورد نظر در حد منکرات. در گام پسین، ادلّه بیانگر شروط وجوب فریضه امر به معروف و نهی از منکر بررسی شده و نیز روایات مربوط به بایسته‌های نصیحت اثر بخش تحلیل شده اند. ارزیابی پژوهش این است که با تکیه بر برخی ادلّه فقهی و مؤلفه‌های تاریخی فضای صدور حدیث، بایسته است که روایت، مربوط به اموری دانسته شود که اطمینان بر بی‌ثمر بودن اندرز دادن وجود داشته باشد.

چکیده چکیده
صنایع فرهنگی و هنری به دلیل تأثیرگذاری بر هویت فرهنگی و نقش مهم در اقتصاد خلاق، نیازمند استراتژی‌های بازاریابی کارآمد هستند. باوجود اهمیت این حوزه، پژوهش‌های محدودی به شناسایی ابعاد و مؤلفه‌های استراتژی‌های بازاریابی در این صنایع پرداخته‌اند. بنابر این سوال اصلی پژوهش حاضر این است که ابعاد و مؤلفه‌های استراتژی‌های بازاریابی در موسسه آفرینش های هنری آستان قدس رضوی شامل چه مواردی است و همچنین روابط بین ابعاد ایجاد کننده استراتژی های بازاریابی به چه صورت است. این پژوهش با رویکرد کیفی و با استفاده از روش تحلیل مضمون از طریق کد گذاری و نگاشت شناختی علّی با استفاده از نرم افزار یوسینت صورت گرفت. در مرحله نخست، مقالات علمی ۱۰ سال اخیر مرتبط با موضوع بررسی و ۶۰ مقاله انتخاب شد. سپس با روش نمونه‌گیری هدفمند، مصاحبه‌های عمیقی با ۸ نفر از خبرگان مؤسسه انجام گرفت. در نهایت، برای تبیین روابط میان مؤلفه‌های شناسایی‌شده، از نقشه شناختی علّی استفاده شد. یافته‌های پژوهش نشان داد در مجموع، ۱۷۰ مضمون پایه و ۴۰ مضمون سازمان‌دهنده استخراج شد.که استراتژی های بازاریابی در موسسه آفرینش های هنری آستان قدس رضوی شامل 7 مضمون فراگیر، تحلیل محیطی، تقسیم‌بندی بازار، موقعیت‌یابی، هدف‌گذاری، محصول، قیمت‌گذاری و تبلیغات است. همچنین، روابط میان این متغیرها نشان داد که ابعاد استراتژی‌های بازاریابی نه ‌تنها به ‌صورت مستقل اهمیت دارند، بلکه در تعامل پویا و پیچیده با یکدیگر قرار گرفته و یک سیستم جامع و همبسته را تشکیل می دهند و ابعاد هدف گذاری و تحلیل محیطی بیشترین اثرگذاری را دارند الگوی ارائه‌شده در این پژوهش می‌تواند به‌عنوان ابزاری کارآمد برای بهبود بازاریابی در صنایع فرهنگی و هنری مورد استفاده قرار گیرد و سبب تقویت جایگاه مؤسسه آفرینش های هنری آستان قدس رضوی در بازار رقابتی باشد.

چکیده نقاشی پشت‌ شیشه، به‌عنوان گونه‌ای کهن در هنر اسلامی ایران، با ترکیب منحصربه‌فرد رنگ و شفافیت، زمینه‌ساز روایت داستان‌ها و انتقال مفاهیم مذهبی در گستره شیعی است. در این زمینه، بازنمایی کرامات و نمادهای مربوط به امام رضا (ع) در نقاشی‌های پشت‌ شیشه از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است؛ آثاری که در موزه نقاشی پشت‌ شیشه تهران نگهداری می‌شوند، جلوه‌های متنوعی از این نمادپردازی را در قالب هاله نور، قدمگاه و نشانه‌های حیوانی بازتاب می‌دهند. هدف این پژوهش، تبیین ساختار بصری و معنایی نمادهای منسوب به امام رضا (ع) در هفت اثر منتخب موزه نقاشی پشت‌ شیشه تهران است. سؤال اصلی تحقیق این است: چه بازتاب‌هایی از نمادهای مرتبط با امام رضا (ع) در ترکیب‌بندی، پالت رنگی و آرایش عناصر حیوانی و فضایی این آثار قابل شناسایی است؟ روش تحقیق کیفی و از نوع توصیفی–تحلیلی است. داده‌ها با بهره‌گیری از مطالعات کتابخانه‌ای و مشاهده میدانی جمع‌آوری شده و با روش تحلیل نمادشناسی بر روی موضوعات «ضامن آهو» و واقعه مسمومیت امام رضا (ع) واکاوی گردید. نتایج نشان می‌دهد هنرمندان با آرایش متقارن عناصر، استفاده نمادین از رنگ‌ها و به‌کارگیری هاله نور و نشانه‌های حیوانی نظیر آهو، شتر و گرگ، مفاهیمی چون شفاعت، رحمت، تقابل قداست و تهدیدات دنیوی و پیوند فرارفتی زمان و مکان را تقویت کرده‌اند. همگرایی در ساختار بصری و تفاوت‌های کیفی در جزییات اجرا، حاکی از تنوع شیوه‌های روایت و تأکید بر لایه‌های معنایی متفاوت است. بررسی این نمادها علاوه بر آشکارسازی عمق معنایی آثار، راهگشای فهم جایگاه فرهنگی و اعتقادی نقاشی پشت‌ شیشه در انتقال آموزه‌های شیعی، به‌ویژه در ارتباط با مقام و شخصیت والای امام رضا (ع) است .

چکیده چکیده
سفرنامه‌نویسان و سیاحان اروپایی علاقمند به بازدید از آستان قدس رضوی در طی تاریخ، اکثراً بدون اطلاع از قوانین اختصاصی بارگاه و حریم رضوی، عازم مشهد می‌شدند. سیاحان در طی سفر، از همسفران مسلمان خود، که راهی زیارت آستان قدس می‌شدند، گزارشی از عدم مقبولیت همسفری خود، شکوه یا گلایه‌ای از مقررات برای سیاحان در کاروان‌های زیارتی، به ندرت در سفرنامه‌ها ذکر نموده‌اند. اما زمانی که به مشهد می‌رسیدند بر اساس اهدافشان که اکثراً سیاحت و بازدید از مجموعه تاریخی حرم مطهر بوده است، دچار چالشی غیرمنتظره می‌شدند که خستگی سفر را بر وجودشان می‌نشاند. جلوگیری از حضور غیر مسلمان به حرم مطهر، مُعضلی در عصر قاجار و پهلوی است، که سیاحان اروپایی را سخت آزرده از سفر به مشهد می‌کرد.
روش تحقیق در این پژوهش به صورت کمی و کیفی با رویکرد توصیفی مُبتنی برگزارش‌های برگرفته شده از سفرنامه‌های اروپائیان در قرون سیزدهم و چهاردهم هجری قمری می‌باشد. این پژوهش در صدد یافتن این پاسخ است که سفرنامه‌نویسان غیر مسلمان، به جهت ایجاد ممنوعیت به حرم مطهر، چه تدبیر و یا عکس‌العملی در این خصوص داشتند؟ یافته‌های این پژوهش حاکی از آن است که تعداد کثیری از ایشان تابع قوانین مشروع و ضوابط جاریه آستان قدس و افکار عمومی جامعه بودند. لذا پس از درک محدودیت‌ها، ترجیح می‌دادند حتی به حریم حرم هم نزدیک نشوند. عده‌ای نیز از مجاری قانونی و اعمال نفوذ وارد حرم امام رضا شدند و معدود افرادی نیز با لطائف‌الحیل و ترفندهای خاص از مرقد مطهر بازدید و یا گزارش داشته‌اند.
واژگان کلیدی: ممنوعیت غیر مسلمان، حرم امام رضا(ع)، آستان ‌قدس ‌رضوی، سفرنامه‌نویسان، قاجار ، مشهد

چکیده سکه به عنوان یک ابزار مادی ارزشمند علاوه بر جنبه اقتصادی کارکردهای مختلف فرهنگی دارد. به خاطر این کارکرد فرهنگی از اواخر دوره قاجار سکه هایی با نام زیارت نشان در مشهد ضرب میشد و آستان قدس برای استفاده در مراسم های مذهبی از سال 1328ش. سکه میلاد امام رضا(ع) ضرب کرد که به عنوان یک نماد فرهنگی مورد استفاده قرار گرفت. سکه های میلاد به خاطر تاثیر و فوایدش به تدریج در این موقوفه بزرگ کارکردهای مختلفی یافت و طی سه دهه ضرب و مورد استفاده فراوان قرار گرفت. تاکنون درباره کارکرد سکه های زیارت نشان و میلاد امام رضا(ع) پژوهشی صورت نگرفته است. از اینرو مقاله حاضر در راستای پاسخ به این سئوال مهم انجام گرفت که سکه های زیارت نشان و میلاد امام رضا(ع) چه کارکردهایی در آستان قدس رضوی داشتند. مقاله حاضر از نوع پژوهش تاریخی است که به شیوه مطالعات کتابخانه ای براساس اسناد آستان قدس رضوی و مطبوعات چاپ مشهد انجام گرفت و نشان داد سکه های جدیدالضربی که در مشهد با نام زیارت نشان و در تهران با نام سکه میلاد امام رضا(ع) برای آستان قدس ضرب میشد، کارکردهای مختلفی در این موقوفه بزرگ داشته و در روز میلاد امام رضا(ع)، میلاد امام حسین(ع) و عید نوروز به عنوان عیدی به مهمانان داده می شد. همچنین به عنوان تبرک به رجال و مهمانان خاص داخلی نظیر ورزشکاران، وزراء، درباریان و هیاتها و زائران خارجی شامل رئیس جمهورها، وزراها و هیئت همراه و سایر زوار صاحب نام که در مراسم غبارروبی ضریح شرکت میکردند، اهداء میشد. سپس بخش مهمی از سکه های میلاد امام رضا(ع) به خاطر جنبه اعتقادی به عنوان تبرک در موزه آستان قدس فروخته می شد.

چکیده مؤمنان به ارشاد عقل و به صریح قرآن و روایات بر تعلق قدرت الهی بر انجام هر کاری باور دارند. این اعتقاد آنان با چالشی از این جنس مواجه شده است که آیا این إطلاق حتی شامل امور محال (مانند فرو بردن آسمانها و زمین و آنچه میان آنهاست در تخمی) هم می شود که صدور آنها مستلزم وقوع اموری چون انطباع کبیر در صغیر است. در زمان های مختلف افراد متعددی (ابلیس، ابوشاکر دیصانی و...) از معصومان (حضرت مسیح، حضرت علی، امام صادق و امام رضا علیهم السلام) این مسئله را پرسیده اند. در یکی از این روایتها که ابن بابویه آن را در کتاب التوحید به امام رضا (ع) نسبت داده، آن حضرت صریحا هم پاسخ مثبت به این پرسش داده اند (امکان ذاتی) و هم بر وقوع آن هم تأکید فرموده اند.(در قالب تشبیه انطباع صورت اشیای بزرگ در چشم). نوشتار حاضر درصدد بررسی این خبر و انتساب آن به حضرت رضا (ع) است و می کوشد در نخستین گام به بررسی سندی و دلالی آن بپردازد. در گام دوم هم مؤیّدات (قرآنی و روایی) آن را نشان دهد. در مرحله سوم هم چالش هایی را برجسته سازد که در صورت التزام و پذیرش این خبر با آنها مواجه خواهیم بود. (ناسازگاری با حکم بدیهی عقل، تعارض با روایات متعدد و...) و در آخرین مرحله هم سعی می کند وجهی (مانند صدور از باب جدال أحسن، تکیه بر ضعف درک سائل) را برای امکان پذیرش این خبر و امکان صدور آن از حضرت رضا (ع) در اختیار نهد.