فرهنگ رضوی

چکیده آثاری که از خاندان اهل بیت پیامبر(ص) در میان ما به ودیعه نهاده شده، از برجسته ­ترین و زیباترین متون در هر عصر و زمانی به ­شمار می ­رود؛ بنابراین می ­طلبد هر یک از پژهشگران به فراخور توان علمی خود به کشف زیبایی­ ها و بیان جنبه ­های متعدد این میراث بزرگ اسلامی بپردازند. از آنجا که واژگان سهم بسیاری در شناخت سبک نویسنده، ارزیابی صناعت و فصاحت متن ادبی و شناخت اندیشه ­ها و مضامین درونی و پنهانی متن دارند، واکاوی آن­ ها به­ عنوان مؤلفه یک متن ادبی کمک شایانی به پژوهشگر می­ کند تا جهات مختلفی از اثر تنها با بررسی در یک مقوله کاوش شود. در میان انواع مختلف عناصر زبانی، شناخت واژه‌ها راهی برای تشخیص دقیق هنرنمایی‌ها و فصاحت و بلاغت  نوشته­ های معصومین (ع) و تمایز آن با سبک غیر معصومین است. از آنجا که نیایش‌ها و ادعیه معصومین(ع) به­ عنوان یکی از مهم ­ترین انواع ادبی و دینی به­ شمار می‌رود که از جهت زبانی و گفتاری از اهمیت ادبی بالایی برخوردار است؛ این مقاله به روش توصیفی تحلیلی مقولۀ واژه‌گزینی و اشکال مختلف آن در نیایش‌های امام رضا (ع)  بررسی کرده است. هدف پژوهش پاسخ به پرسش­ هایی همچون چگونگی نحوۀ کاربست واژگان و انواع و کارکردهای مختلف آن در نیایش ­های امام رضا (ع) و میزان بسامد آن­ ها در تنوع سبک‌ها و تناوب مضامین است. ایشان در دعاهایشان از واژگان انتزاعی، نشاندار، صریح و خاص بیشتر بهره گرفته و به اصل سازگاری واژگان با موضوع نیایش و موقعیت‌ها و مضامین به کار رفته در آن­ ها توجه کرده است.

چکیده مناظرات ائمۀ اطهار (ع) به ­ویژه امام رضا (ع) به دلیل گستردگی دامنۀ موضوعی، روشی و فضای علمی به­ عنوان بخشی از منابع مؤثر تبیین و ترویج معارف اسلامی از اهمیت بسزایی برخوردار است. در این پژوهش به واکاوی ابعاد علمی و اخلاقی مهم‌ترین مناظرات امام رضا (ع) با پیروان ادیان و دانشمندان فرق و افراد مختلف بر پایۀ «نظریۀ کنش گفتاری» آستین از حیث زبان‌شناسی پرداخته شده و هدف این بوده است تا چگونگی استفاده از الگوی سه سطحی آستین در هنگام سخن گفتن و کنش‌های پنج‌گانه سرل در مناظرات امام رضا (ع) از جنبه‌های علمی واخلاقی به تصور کشیده شود. نظریۀ کنش گفتاری از رویکردهایی است که در حوزۀ تحلیل گفتمان مطرح بوده و آستین در آن به این نتیجه رسیده که همۀ اظهارات زبانی از سنخ اظهارات کنشی (انشایی) و از مقوله فعل بوده و در واقع هر اظهاری نوعی کنش گفتاری است. جان سرل نیز بر پایۀ این نظریه و در ادامه تلاش‌های استادش، کنش‌‌های گفتاری را به پنج کنش اظهاری، ترغیبی، تعهدی، عاطفی و اعلامی تقسیم کرد. با تطبیق نظریه‌های این دو بر برخی مناظرات امام رضا (ع) این نتیجه به دست آمده که امام رضا (ع) به آنچه این دو زبان‌شناس گفته‌اند، توجه داشته است که می‌تواند الگویی مناسب برای مباحث روشمند، علمی و آکادمیک باشد. همچنین مشخص شده که امام رضا (ع) از دو سطح نخست کنش‌ها یعنی کنش بیانی و کنش منظوری به هدف نیل به کنش تأثیری در مناظرات و گفت­ وگوهای خود بهره برده‌اند تا از این طریق قصد خود را به مخاطب القا کند و بر او تأثیرگذار باشد؛ بنابراین باید گفت الگوی سه سطحی آستین یعنی کنش بیانی، منظوری و تأثیری در کنار کنش‌های پنج‌گانه سرل مدّ نظر امام رضا (ع) بوده است؛ به گونه‌ای که با تعمیم به دیگر مناظرات، می‌توان گفت کنش تأثیری نتیجه اغلب مناظرات و مباحثات علمی امام رضا (ع) بوده است.

چکیده     نظریۀ عدالت بین ­نسلی واکنشی نظری به مسئله بحران محیط زیست و تهدید حقوق نسل­ های آینده و مقصد آن دست یابی به کیفیت زندگی بهتر برای همۀ نسل‌ها و تحقق اهداف توسعه پایدار است؛ به­ رغم مدرن بودن این تئوری در حقوق بین‌الملل، توجه به حیات و سلامت همۀ نسل‌ها از جمله نسل‌‌های آینده در فرهنگ رضوی سابقۀ دیرینه ­ای دارد؛ مجموع آموزه‌های قرآن و سنت و تأکید گفتار و رفتار امام رضا (ع) بیانگر آن است که مفهوم عدالت بین نسلی برای تأمین حقوق نسل آینده و پاسداشت منابع طبیعی و محیط زیست وظیفه ­ای اجتماعی و اخلاقی و متشکل از سه بعد تکلیف و مسئولیت زیست محیطی، همبستگی اجتماعی و ایجاد فرصت برابر و کارایی اقتصادی و پایداری مصرف  و در واقع همان ابعاد توسعۀ پایدار در حقوق بین الملل است؛ با این تفاوت که در گفتمان نظام حقوق بین الملل صرفا حفاظت از حقوق نسل­ های آینده مدنظر قرار گرفته است؛ اما در فرهنگ رضوی بر محوریت خداوند و اعتلای رویکرد هستی­ شناختی انسان تاکید شده است؛ مضاف بر آنکه عدالت در حقوق بین الملل، شرط لازم توسعۀ پایدار است؛ اما در فرهنگ مذکور فراتر از شرط لازم و تداوم حیات، بلکه خود، عین پایداری و بقای حیات است؛ لذا هر نسلی تمامی منافع عمومی را به امانت از نسل­ های قبلی دریافت می­ کند و تعهداتی به­ عنوان متولی برای محافظت از آن برای نسل­ های آینده در مقام ذی نفع دارد؛ همچنین در فرهنگ مذکور عدالت مفهومی گسترده دارد که علاوه بر حوزۀ تکوین، حوزه ­های تشریع و جزا را نیز در بر می­ گیرد. مواردی چون برقراری عدالت، منع اسراف و تباه­ سازی اموال و ... نقش بسزایی در برقراری عدالت بین نسلی دارد؛ امام رضا (ع) علاوه بر الگو بودن برای دیگران در استفادۀ بهینه و عادلانه از این منابع و حفاظت از آن نیز همکاری داشته ­اند؛ بنابراین افزایش آگاهی عمومی و توجه به آموزه­ های رضوی می­ تواند نقش موثری در برقراری عدالت بین نسلی و کنترل بحران زیست محیطی داشته باشد.

چکیده     یکی از رایج‌ترین شکل‌های گردشگری در سراسر جهان، گردشگری مذهبی است. این تحقیق با رویکردی توصیفی تحلیلی به بررسی آثار ارتباط زائران و مجاوران در آیین مذهبی پیاده‌روی به مشهد در بازۀ زمانی دهۀ آخر ماه صفر در سال1401 شمسی، بر دو شاخص کیفیت زندگی و سرمایۀ اجتماعی ساکنان می‌پردازد. جامعۀ آماری این پژوهش کلیۀ خبرگان در امور برنامه‌ریزی شهری و منطقه‌ای و حوزۀ گردشگری و خدمات زیارت در شهر مشهد است. با توجه به اینکه تجزیه و تحلیل این تحقیق به روش کیفی است، برای تعداد نمونه با روش اشباع نظری، نمونه‌گیری تا مرحله‌ای ادامه پیدا می‌کند که پاسخ 25 نفر از کارشناسان و خبرگان به هم نزدیک می‌شود. میزان ضریب توافق کندال شاخص‌های این تحقیق برابر با 0.864 است؛ بنابراین در هر مرحله 10 پرسش‌نامه محقق ساخت، توزیع و انتخاب افراد پرسش شونده  بر اساس نمونه در دسترس به صورت هدفمند صورت می گیرد. با بررسی فردی و دموگرافی اعضا و با استفاده از آزمون تی تک نمونه‌ای در نرم‌افزار SPSS به دو سوال عمده تحقیق، پاسخ و سپس از طریق تحلیل(سلسله مراتبی) AHP به ضریب اهمیت هر معیار پرداخته می‌شود. با توجه به بررسی حاصل از میانگین شاخص‌ها و معیارها و سطح معناداری آزمون شاخص کیفیت زندگی و سطح معناداری آزمون شاخص سرمایۀ اجتماعی، می‌توان نتیجه گرفت که این ارتباط اجتماعی، باعث افزایش کیفیت زندگی و سرمایۀ اجتماعی ساکنان می‌شود. در مقولۀ کیفیت زندگی به ترتیب کیفیت محیط و مسکن، سلامت و بهزیستی فردی اجتماعی و همبستگی و مشارکت، دارای اولویت بالا شناخته ‌شده‌اند و اشتغال و درآمد، آموزش و فرهنگ، کیفیت زیرساخت‌ها و تفریح و اوقات فراغت، در اولویت‌های بعدی است. همچنین در اولویت‌بندی و ضریب اهمیت مقولۀ سرمایۀ اجتماعی، اعتماد به زائران، امنیت برای تردد در شب وآگاهی از گردشگری مذهبی دارای بالاترین ضریب اهمیت بوده‌اند.

چکیده مسلمانان با توجه به حدیث اجماعی ثقلین توجه خاصی به عترت(ع) دارند. در این میان سیستانیان که در برخورداری از برخی خصال انسانی چون خداباوری، جوانمردی و جانبداری از عترت(ع) شهره‌اند، علاقه و ارتباطات خوبی با امام رضا (ع) داشته‌اند. بررسی و تحلیل گزارش‌های مرتبط با آن امام(ع) نشان می‌دهند لااقل سه نفر سیستانی یا سیستانی‌تبار - ابوخالد سجستانی، محمد بن فرج رخجی و محول(مخول) سجستانی – در زمرۀ اصحاب امام رضا(ع) بوده‌اند. علاقه‌مندی به امام رضا(ع) در دوره‌های بعد نیز در رفتار و گفتار برخی نخبگان سیستانی چون ابن ابی‌داوود سجستانی، ابن حبان بستی و سنایی غزنوی جلوه کرده است. ابن ابی‌داوود و ابن حبان بستی که در بستر مذهبی تسنن اندیشه و عمل کرده‌اند با امام رضا(ع) ارتباط روایی داشته‌اند. در این بین، ابن حبان اگر در جایی اظهاراتی قابل تأمل در باره آن امام(ع) داشته، در مواضع دیگر با ذکر تجربه مکررش از زیارت امام رضا(ع) و حاجت‌روایی خود پس از زیارت، جسارتش را جبران کرده است. عارف و شاعر مشهور، سنایی غزنوی نیز طی قصیده‌ای بلند ضمن بهره‌وری از آیات و روایات از جایگاه دینی عترت به‌ویژه امام رضا(ع) یاد کرده است.

چکیده مدیریت معنوی رضوی مشتمل بر مولفه‌هایی است. هدف این پژوهش شناسایی و تشریح مولفه‌های مدیریت معنوی در کلام و رفتار امام رضا (ع) با بهره‌گیری از قرآن و روایات است که در جهت تقویت نقش مدیریت معنوی یک مدیر در هدایت کارکنان در یک سازمان و توسعه سازمان به‌کار می‌رود. روش پژوهش بر اساس مطالعۀ اسنادی به شیوۀ توصیفی تحلیلی در پی پاسخ بـه این سوال است که مولفه‌‌های مدیریت ‌معنوی در سیرۀ امام ‌رضا (ع) کدام است؟ برای پاسخ بـه پرسش تحقیق، احادیث ایشان استخراج، دسته‌بندی و تحلیل شد .یافته‌های تحقیق حاکی است که مولفه‌های مدیریت معنوی عبارتند از: چشم‌انداز، عشق به نوع‌دوستی، ایمان به کار، معناداری در کار، عضویت در سازمان، تعهد سازمانی، بهبود مستمر. برای تحقق این مولفه‌ها ویژگی‌هایی مانند حق ‌محوری، عدالت، مهرورزی، تواضع، وظیفه‌شناسی، توانمندسازی، مشورت، قدرشناسی، وفاداری، رعایت حقوق، نظارت و گذشت شناسایی شده است. دستاورد این پژوهش این است که استخراج این مولفه‌ها و تبیین آن‌ها به‌صورت روشمند زمینۀ آگاهی از مدیریت معنوی در سیرۀ امام‌ رضا(ع) را فراهم می‌آورد و اجرای این مولفه‌ها می‌تواند مبنایی برای درک بهتر مفاهیم معنویت و مدیریت در سازمان‌ها باشد و مفهوم مدیریت معنوی را برای عملیاتی شدن در سازمان‌ها بر اساس ضروریات جامعه اسلام تبین کند..

چکیده شفاعت و توسل از مباحث اعتقادی مهمی است که بی‌تردید خاستگاه آن، قرآن و سنت قطعی است. رشیدرضا با تلاش‌های عقلی، تفسیر و تأویل برخی مفاهیم قرآنی، سیرۀ نبوی و صحابه، توسلات مسلمانان را بدعت‌آمیز، شفاعت را تسلط ارادۀ شفیع بر ارادۀ الهی، خالقیت و عبادت مشفوع و توسل را نفی ولایت خداوند می‌داند. نظر به جایگاه رشیدرضا و آرای او در میان اهل سنت، ارزیابی مبانی فکری و تحلیل رویکرد وی به‌خصوص در تفسیر المنار ضروری به نظر می‌رسد. این پژوهش که به روش توصیفی تحلیلی، کارکرد اخبار رضوی را از سه جهت، مورد تدقیق واقع قرار داده است؛ اول آنکه با توجه به جایگاه و مرجعیت امام رضا (ع) در تبیین باورهای امامیه، بسیاری از اخبار رضوی می‌تواند در مقام دفع شبهه و نه رفع شبهه به کار آیند. به عبارت دیگر، تبیین صحیح باورها بر پایۀ نصوص مرجع معصوم دینی، جایی برای بسیاری از شبهات باقی نمی‌گذارد. دوم آنکه بسیاری از اخبار رضوی، ناظر به قواعد محکم عقلی یا تفسیر آیات قرآنی است که فارغ از معصوم دانستن یا ندانستن ایشان، مقبول جمیع مذاهب خواهد بود. سوم آنکه امام رضا (ع) در بسیاری از اخبار خویش، نقش راوی را ایفا کرده‌اند که به نقل خبر از پیامبر (ص) می‌پردازند؛ بنابراین برای اهل سنت نیز بنا بر عدم قائلیت عصمت برای امام (ع)  نظر به صادق دانستن ایشان، معتبر خواهد بود. در این راستا، نتایج حاصله، عقل‌گرایی افراطی رشیدرضا، تحمیل ذهنیات وی بر آیات و روایات و و در پی آن تناقض گویی ها و ... موجب واگرایی وی از کتاب و سنت و سبک وی بر خلاف اعتقاد بر بازگشت به باورهای مسلمانان متقدم و ملاک های ضروری تفسیر از منظر المنار است.

چکیده از شاخه‌های کاربردی علم روان‌شناسی، رفتار درمانی است. در رفتار درمانی با استفاده از روان‌شناسی آزمایشی به‌ویژه روان‌شناسی یادگیری فنون و روش‌هایی به‌منظور تغییر و اغلب اصلاح رفتار افراد استخراج و استفاده می‌شود. دو مکتب رفتارگرایی پاولف و اسکینر به‌همراه نظریة یادگیری اجتماعی و نظریۀ بازسازی شناختی مهم‌ترین نظریات را دربارۀ تغییر رفتار مطرح کرده‌اند. این پژوهش با بهره‌گیری از داده‌های این نظریات کوشیده با رویکردی توصیفی تحلیلی گونه‌شناسی از کاربست شیوه‌های تغییر رفتار در سیرۀ امام رضا (ع) را شناسایی و ارائه کند. نتایج حاکی است که در سیرۀ رضوی، شیوه‌های بازسازی شناختی و یادگیری مشاهده‌ای در مقام ایجاد رفتار مطلوب و شیوه‌های تقویت‌کننده‌های نخستین، اجتماعی، معاوضه‌ای و بازخوردی و همچنین استفاده از اصل آسان‌سازی در مقام تثبیت و گسترش رفتار مطلوب و شیوه‌های بازداری، محروم کردن از تقویت مثبت و جبران کردن مقام کاهش یا حذف رفتار نامطلوب قابل شناسایی است.

تکرار چکیده!

از شاخه های کاربردی علم روانشناسی، رفتار درمانی می‌باشد. در رفتاردرمانی با استفاده از روانشناسی آزمایشی، به ویژه روانشناسی یادگیری فنون و روشهایی به منظور تغییر و غالباً اصلاح رفتار افراد استخراج و مورد استفاده قرار می‌گیرد. دو مکتب رفتارگرائی پاولف و اسکینر به همراه نظریه یادگیری اجتماعی و نظریه بازسازی شناختی مهم ترین نظریات را در باره تغییر رفتار مطرح کرده اند. این پژوهش با بهره گیری از داده های این نظریات کوشیده با رویکردی توصیفی_تحلیلی گونه شناسی از کاربست شیوه های تغییر رفتار در سیره امام رضا(ع) را شناسایی و ارائه کند. نتایج حاکی از این است که در سیره رضوی، شیوه های بازسازی شناختی و یادگیری مشاهده ای در مقام ایجاد رفتار مطلوب، و شیوه های تقویت کننده های نخستین، اجتماعی، معاوضه ای و بازخوردی و همچنین استفاده از اصل آسان

چکیده با وجود پیشرفت‌های عظیم صنعتی و رفاه بیشتر، دچار گونه‌هایی از چالش‌های آشکار و پنهان شده و از رسالت خویش بازمانده است. بی‌تردید، احیای کارکردهای آن از جمله تربیت فرزندان، امری حیاتی تلقّی می‌گردد. آیا امام رضا (ع)  که گفتار و رفتارش حجت و مطابق خواست خداوند انجام پذیرفته، بر اصول و روش‌های خاصی دربارۀ تربیت فرزند در برهۀ پس از تولد برای رسیدن به اهداف تربیتی پای فشرده است؟ راقم این سطور با خوانش منابع به روش کتابخانه‌ای و ارائه آن به‌شیوۀ تحلیلی توصیفی، گام برداشته و منبع استخراج اصول و روش‌ها، سیرۀ نظری و عملی ایشان است. اصول ناهمسان بودن کودکان، محبت، عدالت‌ورزی و تکریم فزون‌تر کودک با نام دینی، مورد توجه ویژه ایشان است. روش‌های زمینه‌ساز تربیتی زیر که برخی اختصاص به هفته نخست زایش و پاره‌ای شمول بیشتری دارند، مورد تأکید امام (ع)  بوده است: شیر مادر، گزینش شیردهنده خردمند و تندرست، گفتن اذان و اقامه در گوش کودک، انتخاب نام نیک، عقیقه، صدقه دادن به سنگینی موی سر، ختنه، تغذیه سالم، پافشاری به نماز، آموزش قرآن، آشنایی با آموزه‌های مکتب اهل بیت، ادب‌آموزی، ستودن کارهای مثبت، شرطی‌سازی پرورش، پایبندی به وعده‌ها و تنبیه بجا. بی‌تردید اگر نظام خانواده و تعلیم و تربیت متأثر از رویکردهای یادشده باشد، حتما برونداد آن، فرزندانی درست‌کردار و قانون‌مدار خواهد بود.