فرهنگ رضوی

چکیده معماری اسلامی و تزیینات وابسته به آن با توجه به حجم و زمان ماندگاری، نسبت به هنرهای اسلامی دیگر، از اهمیت خاصی در بین هنرهای اسلامی برخوردار می باشند. انواع هنرهای بصری اسلامی اعم از طراحی، خوشنویسی، آینه -کاری، گچ ‌کاری و ... در معماری و تزیینات وابسته به آن در اماکن مذهبی قابل مشاهده ‌است که نقش موثری در بیان اصول دین اسلام از جمله توحید دارند. از جمله موارد آن، تزیینات به‌ کار رفته در حرم رضوی است که چگونگی ارتباط آن با مفهوم توحید و تأثیرگذاری آنها بر اعتقادات مخاطبان مسئله شایسته پژوهش است. این پژوهش با روش توصیفی - تحلیلی و تصاویر میدانی به بررسی ارتباط تزیینات در معماری حرم رضوی بر تقویت اصل توحید در اعتقادات مخاطبان پرداخته ‌است. نتایج پژوهش حاکی از این است که تزیینات موجود در حرم رضوی در نمای خارجی، حیاط، گلدسته ها، آینه کاری، ستون ها، گنبد، کتیبه ها، گچ بری، علاوه بر زیبایی ظاهری برای هر زائر عامی و خواص، دارای زیبایی درونی می‌باشد که مطابق با فطرت انسانی می‌باشد و انسان مسلمان با دیدن تزیینات حس خوشایند درونی را تجربه می ‌کند و خواهان این تجربه شیرین به دفعات می‌‌ باشد. طر‌ح‌ها و نقش ‌های اسلامی که در معماری بناهای اسلامی جلوه‌ گری می‌کنند با زبان اشاره‌ها با مخاطبان ارتباط برقرار می‌کنند و هر مخاطبی با توجه به خودسازی و آمادگی درونی خویش که از قبل در خود ایجاد کرده‌است؛ رمز و رازهای هنر اسلامی که مهم‌ترین آن ‌ها روح توحید و یگانگی می ‌باشد را به تدریج درک می‌ کند.

چکیده ایران زمین از دیرباز درمسیر تاخت و تازهای مختلف بوده است. با این همه فرهنگ دیرپای این سرزمین همواره پیش از آن که تأثیرپذیر باشد، تأثیرگذار بوده و اقوام تمدن تاز را تمدن‌ساز کرده است. نمونه این تأثیرگذاری در بناهای تاریخی ایران مشاهده می‌شود؛ که از آن جمله، مسجد جامع گوهرشاد در جوار بارگاه حرم رضوی است. جانشینان امیر تیمور گورکانی، ازجمله فرزند او شاهرخ با بهره‌گیری از تجربه معماران ایرانی نه تنها به بازسازی ویرانه‌های بر جای مانده از دوران پدر پرداختند، بلکه عروس او گوهرشاد خاتون، همسر شاهرخ، مسجدی در جوار حرم رضوی ساخت که هم‌اینک با گذر سال ها، همچنان جلوه‌گر معماری ایرانی-اسلامی است. مسجد گوهرشاد جلوه بارزی از اهتمام همه جانبه بانیان، معماران و هنرمندان به مفاد و مضامین فرهنگ رضوی است. این مسجد برخوردار و بهره‌مند از ابعاد ساختاری و معنایی مختلف است و مطالعه آن می‌تواند نقش حکمت انسی را در تحقق چنین آثاری به وضوح نشان دهد. روش این مقاله مبتنی بر تبیین شاخص‌های ارزشیِ این اثر ازمنظر حکمت انسی است ونتایج نشان می‌دهد که مراتب انس و تقرب معمار با حقیقت اعلی نه تنها از پس سده‌های فراوان در ابعاد مختلف بنا قابل قرائت است بلکه می‌تواند برای معماری امروز ما نیز الگو دهنده باشد.