فرهنگ رضوی

چکیده یکی از فرقه های مهم کلامی در عصر امام رضا(ع) «اهل حدیث» بود. آنان بر ظاهر آیات و روایات جمود داشتند و بر این اساس در مسئله صفات خبریه خداوند یا تصویری جسمانی از خداوند ارائه می‌کردند یا با اثبات این صفات و بدون تبیین آن ها، سکوت اختیار می کردند. امام رضا(ع) در مواجهه با چنین رویکردی به تبیین عقیده صواب در صفات خبریه پرداختند و آیات و روایات نبوی(ص) را در این باب به شکلی صحیح تفسیر کردند، بنابراین، این تحقیق در پی پاسخ به این سؤال است که روش های امام رضا(ع) در مواجهه با برداشت های ناصواب اهل حدیث از صفات خبریه چگونه است؟ بررسی مجموع روایات امام رضا(ع) در این مسئله حکایت از آن دارد که ایشان در تفسیر آیات از دو روش تفسیر قرآن به قرآن(با ارجاع متشابهات به محکمات آیات) و تفسیر عقلی آیات، به تبیین صحیح و غیر جسمانی آیات مربوط به صفات خبریه خداوند همت گماشتند و در مواجهه با روایات اهل حدیث در صفات خبریه، برخی از آن ها را مجعول یا محَّرف دانستند و برخی دیگر را به شکلی صحیح تبیین کردند. 

چکیده اهل‌بیت^(ع) به‌ویژه امام رضا^(ع) مورد اقبال خاص ایرانیان ازجمله اهل حدیث بودند و حاکم نیشابوری به ‌تفصیل از حضور آن امام^(ع) در خراسان و عنایت ویژة مشایخ اهل حدیث به ایشان یاد کرده است. بر اساس این گزارش­ها، بزرگان حوزة حدیثی اهل سنت نیشابور که استادان اصحاب جوامع روایی ازجمله کتاب‌های شش‌گانه بودند، اهتمام زیادی به امام رضا^(ع) به‌عنوان فرزند پیامبر^(ص) و سند اختصاصی روایی حضرت داشتند.
ملاحظه و تحلیل گزارش­های ابوعبدالله حاکم از قصد و زیارت آستان امام رضا^(ع) توسط استادانی چون ابن‌خزیمه نیشابوری در کنار روایت‌هایی از پیامبر^(ص) و اهل بیت^(ع) مبنی بر سفارش به زیارت آن امام^(ع) از مشروعیت و بلکه برکت‌های این زیارت حکایت دارد و نشان می­دهد رفتار مدعیان پیروی از سلف صالح در دوره‌های بعد به­ویژه در دورة معاصر در تحریم زیارت و تکفیر مسلمانان به­سبب جرم­هایی از این قبیل، بدعت و انحرافی بوده که در دوره­های متأخر از سوی امثال ابن‌تیمیه طرح و توسط جریان‌هایی خاص ترویج شده است. مقالة حاضر به روش توصیفی‌ـ تحلیلی پی‌جوی این گزارش­ها و بررسی چند و چون آنهاست.