فرهنگ رضوی

چکیده امر به معروف و نهی از منکر به‌عنوان دو واجب مهم الهیِ مورد توجه پیامبران، امامان و صالحان، جایگاه ویژه‌ای نزد امام جواد (ع) داشت. هرچند دوران این امام همام در تاریخ تشیع، با توجه به شهادت امام رضا(ع)، قیام‌های علویان، نفوذ و گسترش جغرافیایی تشیع، قدرت روزافزون مأمون و جریان‌سازی جدید خلافت عباسی و در نتیجه استحکام بیشتر خلافت عباسیان، شرایط دشواری را تجربه کرد، اما امام جواد(ع) به تناسب شرایط و موقعیت‌های زمانی و مکانی، امر به معروف و مبارزه با منکرات مختلف سیاسی، اجتماعی و اخلاقی را دنبال کرد. حال سوال این است که امام جواد (ع) در اقامۀ این دو فریضه، چه روش‌هایی را به کار بردند؟ در پاسخ به این سوال، کلیۀ احادیث و همچنین گزارش‌های مرتبط با امر به معروف و نهی از منکر در سیرۀ امام جواد(ع) گردآوری و به صورت توصیفی - تحلیلی، روش‌شناسی شده است. سپس روایات گردآوری شده در بخش «شیوه‌های کاربست امر به معروف و نهی از منکر در سیرۀ امام جواد(ع)» تجزیه و تحلیل شده است.

چکیده  دربارۀ سهم ارث زوجه درصورتی‌که تنها وارث زوج باشد، در میان فقها سه نظریه و در مورد سهم ارث زوج درصورتی‌که تنها وارث زوجه باشد، دو نظریه وجود دارد. منشأ اختلاف‌نظر میان فقها در این زمینه اختلاف روایات و احادیث است. بنابراین، بررسی روایات مورد استناد جهت تبیین صحت‌وسقم هر یک از نظریات اجتناب‌ناپذیر است. در این پژوهش نخست نظریات فقها ارائه می‎شود. سپس روایات مورد استناد با روش توصیفی‎ـ‎‎تحلیلی بررسی و نظریه مختار نویسندگان ـ که همان مفاد حدیث امام رضا (علیه‎السلام) است ـ اثبات می‎شود. در این نظر هریک از زوجه و زوج علاوه بر سهم و فرض خود که در قرآن کریم مشخص شده، مازاد ترکه بر فرض را نیز به ارث می‌برد؛ خواه در زمان حضور امام باشد یا در عصر غیبت. این مسئله یکی از مسائل مورد ابتلای جامعه است که در قانون مدنی نصی در مورد آن وجود ندارد ولی با توجه به اصل 167 قانون اساسی، قاضی ملزم است در صورت نیافتن نصّ مواد قانونی درباره دعاوی، به منابع معتبر اسلامی و فتاوای معتبر رجوع کند. بنابراین، بررسی موضوع با ادلّه، مستندات و ارائه نظریه مختار اهمیت بسزایی دارد.

چکیده روایت‌های امام رضا^(ع) که در قالب احادیث، مناظره‌ها و مباحث علمی سامان یافته، در منابع حدیثی از اهمیت و امتیاز خاصی برخوردار است. امام^(ع) علاوه بر اینکه برای پرسش‌های مختلف عالمان ادیان و مکاتب، پاسخی درخور داشتند، بر مبنای اعتقادی شخص مخاطب سخن می‌گفتند و استدلال می‌کردند و این مهم، یکی از مظاهر توانمندی علمی ‌ـ معرفتی ایشان بود.
در این مقاله به فراوانی و گستردگی موضوعی روایت‌های امام^(ع) در منابع فریقین پرداخته شده است. با مقایسة آماری در منابع، در اغلب منابع اهل سنت، با وجود اینکه از راویان معاصر امام^(ع) روایت‌های زیادی نقل شده است، اما در مورد روایت‌های امام^(ع) خلأ روایی دیده می‌شود.
با بررسی حاضر مشخص شد که موضوع‌های فقهی و اخلاقی، گسترة وسیعی از روایت‌های امام^(ع) را در منابع حدیثی شیعه دربر می‌گیرد.