فرهنگ رضوی

چکیده در مسئلۀ امکان رؤیت‌پذیری خداوند در برخی کتب روایی معتبر امامیه، روایتی به امام رضا (ع) منسوب است که بر اساس آن، اجتماع رؤیت خداوند با ایمان به او در دنیا و آخرت، امری ممتنع تلقی شده است. اندیشمندان شیعی این روایت را از روایات صعب و غامض برشمرده و در تبیین معنای آن کوشیده‌اند؛ اما اشکالاتی که متوجه تبیین‌های ایشان می‌شود، غیرقابل قبول بودن آن‌ها را آشکار می‌سازد. در این ‌میان، هرچند می‌توان با توجه به مبانی فکری متکلمان روزگار امام رضا (ع) راه حل بدیعی را بر اساس تقابل «تکلیف به ایمان» و «وقوع معرفت ضروری» مطرح کرد و اجتماع‌ناپذیری «رؤیت خداوند» با «ایمان به او» را مربوط به تقابل یاد شده دانست، اما این راه حل نیز خالی از اشکال نیست؛ از این‌رو، همان‌ طور که عده‌ای بیان کرده‌اند، باید صدور این روایت را حداقل به ‌شکلی که در منابع روایی آمده است، نفی کرد؛ به‌خصوص آنکه محتوای آن با برخی آیات قرآن و نیز بعضی روایت‌ها در تعارض است.

چکیده در منابع معتبر روایی امامیه، همچون اصول کافی، در ضمن بحث از رؤیت‌پذیری خداوند از امام رضا (علیه‌السلام) روایتی نقل شده است که مضمون آن روایت این است که رؤیت خداوند با ایمان با او، نه در دنیا و نه در آخرت، قابل جمع نیست و ازین‌رو، رؤیت خداوند امکان ندارد. اندیشمندان شیعی این روایت را از روایات صعب و غامض برشمرده‌اند و در تبیین معنای آن راه‌حل‌های متعددی را پیشنهاد کرده‌اند. اما به نظر می‌رسد که هیچ‌یک از راه‌حل های مورد ارائه، قابل پذیرش نیست؛ چرا که برخی از معانی پیشنهادشده یا با ظاهر روایت همخوان نیست و یا آنکه برخی از آنها به‌لحاظ معنا نمی‌توانند مطابق با روایت باشند. بدین‌جهت یا باید در تبیین معنای این روایت به دنبال راه‌حل دیگری بود و یا آنکه به‌جهت ناشناخته بودن محمد بن عبید -که راوی آن است- صدور آن را لااقل به‌شکلی که در منابع روایی آمده است، نفی نمود.

چکیده نظام اخلاقی اسلام با مشخصه‌های خود دارای مبانی ویژه‌ای است. امام‎رضا (علیه السلام) نظام اخلاقی قرآن را بر محور توحید مطرح کرده است. استخراج و معرفی مبانی اخلاق اسلامی از دیدگاه نظری و سیرۀ عملی آن حضرت دستمایه‌ای است که با استناد به آن می‌توان جامعیت نظام اخلاق اسلامی را بر محور توحید تبیین کرد. این مقاله با استفاده از روش تحلیل مفهومی ایزوتسو به این مهم پرداخته است. برای رسیدن به این هدف، چهار مرحله طی شده است. نخست، شناسایی ایمان از دیدگاه امام‌رضا (علیه ‎السلام). دوم، نقل سخنانی از آن حضرت که واژه ایمان در آنها به کار رفته است و ارجاع نشانه‌های پراکنده به این مفهوم کانونی. سوم، ارجاع ایمان به توحید با استفاده از روش تحلیل مفهومی. چهارم، در حرکتی تفصیل‎گرا با بررسی هویّت انسان و جهان در مدار توحید، دو مفهوم واسطۀ «انسان دوبُعدی» و «جهان دوساحتی» شناسایی شده و در چیدمانی جدید بر محور مفهوم مرکزی توحید، سایر مفاهیمی که می‌توانند مبنای اخلاق باشند، معرفی شده است.