فرهنگ رضوی

چکیده یکی از فرائض بنیادین  آموزه‌های اسلامی، فریضه امر به معروف و نهی از منکر است. ظاهر برخی ادلّه نقلی، بر وجوب مطلق این فریضه دلالت دارد. در سوی مقابل، روایاتی وجود دارد که قیودی را برای استقرار وجوب برشمرده‌اند. ظاهر یکی از روایات منقول از امام رضا (ع) بر بایسته‌نبودن‌ اندرز دادن به سبب ناگوار بودن آن نزد مخاطب رهنمون است. این جستار با بهره از منابع إسنادی و به روش توصیفی- تحلیلی در پی ارتباط‌سنجی این حدیث با ادلّه رهنمون بر وجوب فریضه امر به معروف و نهی از منکر است. برای دست‌یافتن به این هدف، دلایل محتمل خودداری امام (ع) از‌  اندرز دادن به شکل ذیل افراز و نقد شده‌اند: فتنه انگیز بودن اندرز، اثربخش نبودن در مخاطب، ارشادی بودن نصیحت و قرار نداشتن فعل ناپسند مورد نظر در حد منکرات. در گام پسین، ادلّه بیانگر شروط وجوب فریضه امر به معروف و نهی از منکر بررسی شده و نیز روایات مربوط به بایسته‌های نصیحت اثر بخش تحلیل شده اند. ارزیابی پژوهش این است که با تکیه بر برخی ادلّه فقهی و مؤلفه‌های تاریخی فضای صدور حدیث، بایسته است که روایت، مربوط به اموری دانسته شود که اطمینان بر بی‌ثمر بودن اندرز دادن وجود داشته باشد.

چکیده    مسئلۀ ارادۀ الهی همانند بسیاری از صفات خداوند، همواره محل بحث و جدال بین فیلسوفان، متکلّمان و محدّثان بوده است. در بحث از اینکه اراده یکی از صفات الهی است، شک و اختلاف نظر وجود ندارد و همه آن را جزو صفات کمالی الهی می­دانند، اما اختلاف نظرها در حقیقتِ اراده است. مشکل در جایی سخت­تر می­شود که هرکدام از متکلّمان و فیلسوفان و محدّثان، آرای گوناگونی پیرامون مسئلۀ اراده الهی داشته و اتّفاق­ نظری بین اندیشمندان مشاهده نمی­ شود. از طرفی، علاوه بر قرآن، احادیث ائمه اطهار (ع) نیز همواره راه­گشا و حلّال مسائل این­ چنینی بوده ­اند و با غور در علوم قرآنی و حدیثی و کشف حقایق آن­ها در حدّ طاقت بشری، می ­توان به بخش زیادی از سوالات اعتقادی انسان، پاسخ مناسبی یافت و تا حدّ امکان، اختلافات را حل و فصل کرد. یکی از آن احادیث مذکور، حدیث معروفی از امام رضا (ع) است که ایشان در آن حدیث، ضمن بیان حقیقت ارادة الهی، تفاوت آن با ارادۀ انسان را معلوم می ­نمایند. امام رضا (ع) در این حدیث، ارادۀ الهی را به معنای «ایجاد فعل» دانسته و ارادۀ انسانی را «آهنگ درون» و حاصل تفکّرات و ذهنیّات قبلی عنوان و تفاوت آن­ها را به صورت کوتاه، تبیین می ­کنند. در واقع، ما در مواجهه با محتوای این حدیث، با دو مسئلۀ اصلی روبه ­رو هستیم: تفاوت ارادۀ الهی با ارادۀ انسان و صفت ذات یا صفت فعل بودن ارادۀ الهی. ما در این پژوهش، به روش توصیفی تحلیلی، ضمن اشارۀ اجمالی به اختلاف عقاید اندیشمندان، با تکیه بر براهین عقلی و همچنین بیان شواهد نقلی به تبیین حدیث امام رضا (ع) دربارۀ تفاوت ارادۀ الهی با ارادۀ انسان و صفت ذات یا صفت فعل بودن ارادۀ الهی پرداخته‌ایم.

چکیده گام نخست پاسخ‌گویی استوار به شبهات، روش‌شناسی شبهه‌گری‌ معارضان است. یکی از روش‌های شبهه‌گری‌ مخالفان آموزه‌های شیعی، استناد به منابع حدیثی امامیّه است. دکتر ناصر قفاری، نویسندۀ کتاب «اصول مذهب الشیعه، نقدٌ و عرضٌ» نیز از این روش سود جسته است. نوشتار حاضر با استفاده از منابع کتابخانه‌ای و بهره از روش توصیفی-تحلیلی، در پی یافتن روش‌های شبهه‌گری‌ قفاری بر آن دسته از آموزه‌های شیعی است که به کتاب «عیون اخبار الرضا علیه السلام» مستند شده‌اند. برای این منظور تمامی ‌استنادات وی به این کتاب از منظر روش‌شناسی بررسی شده‌اند. دستاورد پژوهش این است که مجموعه شبهات وی در سه ردۀ تعارض‌نمایی میان احادیث، تعارض‌نمایی احادیث با قرآن و نیز مغالطه، قابلیّت ارزیابی روشی دارند. مواردی چون تقطیع، فهم نامناسب واژگان، عدم توجه به خانواده حدیث و بزرگ‌نمایی آسیب‌های گریبانگیر حدیث در رده اول می‌گنجند. هم چنین درک نادرست از مفاهیم قرآنی و تقطیع حدیث، سبب تعارض‌نمایی روایات با قرآن شده است. در حوزه مغالطات نیز مواردی چون انحصارگرایی، مغالطات واژگانی و نیز مغالطه دلیل بیگانه، سه گونه پربسامد در روش شبهه‌گری‌ قفاری ارزیابی می‌شوند.

چکیده  یکی از مقوله‌های مهم در زندگی و روابط اجتماعی انسان‌ها، چگونگی تنظیم رفتارهای مبتنی بر تحکیم در حوزة قدرت سیاسی و اصول و ضوابط حاکم بر این روابط به‌ویژه در حوزه آمریت است. دین اسلام به‌عنوان آخرین آیین الهی و پیامبر اسلام^(ص) به‌عنوان رسول خاتم و اهل بیت او به‌عنوان رهبران الهی در تنظیم روابط اجتماعی و سیاسی، جایگاه رفیعی را برای اخلاق قائل شده و حضرت علی بن موسی الرضا^(ع) نیز با ضمیمه کردن دو مقوله مهم از حیات اجتماعی یعنی اخلاق و سیاست، در طول حیات طیبه خویش و به‌ویژه در دوران ولایتعهدی تصویر روشنی از ضرورت به‌کارگیری روش‌های مبتنی بر اخلاق در حوزه سیاست نشان داده‌اند.هدف این مقاله بررسی اخلاق محوری در حوزه سیاست طبق بیان و سیره امام‌رضا^(ع) است و سعی کرده مهم‌ترین مؤلفه‌ها و شاخص‌های این نگرش را از دیدگاه آن حضرت مورد مداقة اجمالی قرار دهد.

چکیده تحلیل مفهومی وتبیین مصداقی حرص هدف این مقاله است. در این پژوهش با مرجعیت علمی احادیث امام رضا^(ع) مفهوم ومصادیق حرص واقسام آن از نصوص رضوی استنباط شده است. مسئله اصلی تحقیق کشف کارکردها وموارد "حرص مقدس" در بیان عالم آل محمد^(ع) است. روش تحقیق توصیفی تحلیلی وبنیادی است و با مطالعات احادیث رضوی^(ع) حقیقت حرص ممدوح ومصادیق ونمونه های آن آشکارخواهد شد. مطالعات وبررسی احادیث امام رضا^(ع) به انگیزه حرص شناسی نشان داد که عالم آل محمد^(ع) در مواردی مردم را بر حرص ورزیدن امر کرده‌اند. امام هشتم^(ع) با صیغه امر "احرصوا" دریک حدیث جامع سه سرفصل حرص ممدوح رابه جهانیان آموزش داده‌اند. حرص بر" قضای حوایج مومنان" و"ادخال سرور برمومنان "و"دفع مکروه ازآنان" دستور امام رضا^(ع) بوده است. معطوف به احادیث رضوی با درایة الحدیث کلام سایر معصومین^(ع) نیز مصادیق ونمونه های دیگری از" حرص مقدس" استنباط وتبیین شده است.

چکیده از اساسی‌ترین و ریشه‌ای‌ترین اعتقادهای یک مسلمان، توحید است که پیامبران الهی و اوصیاء آنها برای تقویت آن در میان مردمان تلاش می‌کردند و هدف آنها رساندن انسان‌ها به توحید نظری و عملی بوده است. نوشتار حاضر با استفاده از روش توصیفی- تحلیلی و شیوة جمع‌آوری اطلاعات کتابخانه‌ای، به چند روایت از امام رضا^(ع) (و نیز معصومان ^(ع) دیگر) استناد می‌کند که در آن، عالم آل‌محمد^(ص)  کج‌فهمی‌ برخی فرقه‌های اسلامی از توحید را اصلاح کرده‌اند. اگر انسان، به‌خوبی توحید را در نظر و فکر بفهمد و مطابق آن عمل کند به یقین، به اصول دیگر نیز معتقد است و به تمامی بایدها و نبایدهای شریعت پای‌بند خواهد بود. مشکل بسیاری از ناهنجاری‌های فردی و اجتماعی بشر، نادانی یا ضعف در دانایی نسبت به خداوند و صفت‌های اوست که این مسئله منشأ دیگر اشکال‌ها و آفت‌های جهان‌بینی و ایدئولوژی، یعنی نداشتن شناخت یا شناخت ناقص هست‌ها و نیست‌ها و بایدها و نبایدها می‌شود. سؤال اصلی مقالة حاضر این است که مهم‌ترین اوصاف خداوند متعال یعنی ذات حضرت حق چیست؟ و آیا پاره‌ای از اوصاف نقل‌شده از فرقه‌های مسلمانان نسبت به خداوند متعال صحیح است؟