فرهنگ رضوی

چکیده     یکی از رایج‌ترین شکل‌های گردشگری در سراسر جهان، گردشگری مذهبی است. این تحقیق با رویکردی توصیفی تحلیلی به بررسی آثار ارتباط زائران و مجاوران در آیین مذهبی پیاده‌روی به مشهد در بازۀ زمانی دهۀ آخر ماه صفر در سال1401 شمسی، بر دو شاخص کیفیت زندگی و سرمایۀ اجتماعی ساکنان می‌پردازد. جامعۀ آماری این پژوهش کلیۀ خبرگان در امور برنامه‌ریزی شهری و منطقه‌ای و حوزۀ گردشگری و خدمات زیارت در شهر مشهد است. با توجه به اینکه تجزیه و تحلیل این تحقیق به روش کیفی است، برای تعداد نمونه با روش اشباع نظری، نمونه‌گیری تا مرحله‌ای ادامه پیدا می‌کند که پاسخ 25 نفر از کارشناسان و خبرگان به هم نزدیک می‌شود. میزان ضریب توافق کندال شاخص‌های این تحقیق برابر با 0.864 است؛ بنابراین در هر مرحله 10 پرسش‌نامه محقق ساخت، توزیع و انتخاب افراد پرسش شونده  بر اساس نمونه در دسترس به صورت هدفمند صورت می گیرد. با بررسی فردی و دموگرافی اعضا و با استفاده از آزمون تی تک نمونه‌ای در نرم‌افزار SPSS به دو سوال عمده تحقیق، پاسخ و سپس از طریق تحلیل(سلسله مراتبی) AHP به ضریب اهمیت هر معیار پرداخته می‌شود. با توجه به بررسی حاصل از میانگین شاخص‌ها و معیارها و سطح معناداری آزمون شاخص کیفیت زندگی و سطح معناداری آزمون شاخص سرمایۀ اجتماعی، می‌توان نتیجه گرفت که این ارتباط اجتماعی، باعث افزایش کیفیت زندگی و سرمایۀ اجتماعی ساکنان می‌شود. در مقولۀ کیفیت زندگی به ترتیب کیفیت محیط و مسکن، سلامت و بهزیستی فردی اجتماعی و همبستگی و مشارکت، دارای اولویت بالا شناخته ‌شده‌اند و اشتغال و درآمد، آموزش و فرهنگ، کیفیت زیرساخت‌ها و تفریح و اوقات فراغت، در اولویت‌های بعدی است. همچنین در اولویت‌بندی و ضریب اهمیت مقولۀ سرمایۀ اجتماعی، اعتماد به زائران، امنیت برای تردد در شب وآگاهی از گردشگری مذهبی دارای بالاترین ضریب اهمیت بوده‌اند.

چکیده زیارت و گردشگری مذهبی در عین فرصت‌های مشترک برای همگرایی و همراهی، تفاوت بنیادین در مبنا، کارکرد و پیامدهای اجتماعی  دارند. این امر مناقشات مختلفی را در سیاست‌گذاری به دنبال داشته است. این پژوهش شناخت وضعیت موجود سیاست‌های آستان قدس رضوی در نسبت با موضوع زیارت و گردشگری مذهبی را پی می‌جوید و در نهایت به دنبال این است که بر اساس دریافتی کلی از وضعیت موجود این سیاست‌ها، فهرستی از اولویت‌های ناظر به وضعیت مطلوب سیاست‌ها و خدمات آستان در حوزه زیارت و گردشگری مذهبی به دست دهد؛ بهره‌گیری از روش اسنادی و مصاحبه‌ کیفی با متخصصان، سیاست‌گذاران و مجریان گردشگری مذهبی و زیارت در گردآوری اطلاعات و همچنین تحلیل داده‌های به دست آمده از آن با روش تحلیل محتوای کیفی به این نتیجه منتهی شد که نه‌تنها مسئلة گردشگری مذهبی در سیاست‌های آستان قدس رضوی مورد توجه قرار نگرفته است، بلکه هیچ نسبتی میان گردشگری و زیارت در این سیاست ها برقرار نشده است؛ از جمله مسائل و موضوعات سیاست‌های موجود در حوزه زیارت، می‌توان به اثربخشی زیارت و تدوام ارتباط با زائران، تحقق زیارت با معرفت و ارتقای آداب و مناسک آن، مشارکت‌افزایی مردم در خدمات زیارت و محرومیت زدایی و... اشاره کرد. همچنین از میان اولویت‌ها، مواردی همچون ایجاد همگرایی میان گردشگری و زیارت و بهره‌گیری از ظرفیت‌های گردشگری در امتداد زیارت و حفظ هستة معنایی زیارت و بسط آن در خدمات حرم و شهر زیارتی قابل ذکر است.

چکیده در این پژوهش به بررسی اثر تجربه سازنده زیارت بر مزایای سفر مذهبی زیارتی به واسطه آرامش ذهن، فرار از تجربیات، تجربه منحصر در زمان زیارت، تجربیات تعاملی و تصویر برند پرداخته ‌شده است. تصویر برند مجموعه زیارتی- مذهبی برداشت‌ها و تصوراتی است که از کل موجودیت مجموعه در ذهن زائرین شکل می‌گیرید. این پژوهش به لحاظ هدف کاربردی و از نظر روش تحقیق در زمره تحقیقات توصیفی پیمایشی قرار می‌گیرد. جامعه آماری پژوهش، گردشگران مشهد مقدس (بارگاه ملکوتی امام رضا) (ع) است و در مدل این پژوهش 14 متغیر مورد سنجش قرار گرفت که 510 پرسش‌نامه با روش نمونه‌گیری تصادفی ساده جمع‌آوری شد. تحلیل‌های آماری نیز با استفاده از نرم‌افزار SPSS و Amos انجام ‌شده است. در تحلیل استنباطی داده‌ها از ضریب آلفای‌ کرونباخ و برای تعیین ثبات درونی ابزار آزمون KMO و کرویت بارتلت برای مناسب بودن حجم نمونه و درست بودن تفکیک عامل‌ها و برای تعیین ارتباط علی بین متغیرها از روش مدل معادلات ساختاری استفاده شد. یافته‌ها پژوهش حاکی از آن است که تجربه سازنده زیارت بر مزایای سفر مذهبی به واسطه آرامش ذهن، فرار از تجربیات، تجربه منحصر در زمان زیارت، تجربیات تعاملی زائران و تصویر برند بارگاه ملکوتی امام رضا (ع) تأثیرگذار است. همچنین نتایج این پژوهش نشان داد که مزایای سفر گردشگران مذهبی بر وضعیت سلامتی گردشگران تأثیر مثبت و معناداری دارد. نتایج این پژوهش حاکی از آن بود که گردشگری مذهبی می‌تواند، فرصت‌های مادی، معنوی و فرهنگی زیادی را برای شهرهای مذهبی فراهم کند.

چکیده در این پژوهش به‎منظور تدوین راهبردهای احیای جاده ولایت با هدف توسعه فرهنگ زیارت، نقاط قوّت و ضعف و فرصت­ها و تهدید­های مسیر تاریخی هجرت امام‎رضا (علیه ‏السلام)، حد فاصل نیشابور تا رباط طرق مشهد، شناسایی شده است. جامعه آماری پژوهش، فعالان حوزه گردشگری مذهبی استان خراسان رضوی ـ شامل استادان دانشگاه، دانش‎آموختگان رشتۀ گردشگری و کارشناسان سازمان­های مسئول ـ بوده­ اند که 140 نفر آنان به پرسش‎نامه پژوهش پاسخ داده­ اند. تجزیه‎وتحلیل داده­ های پژوهش بیانگر این است که وجود عناصر و نشانه ­های تاریخی نظیر قدمگاه ­ها، امام­زادگان و رباط­ ها، کاروانسراها و آب ­انبارها در طول مسیر به‎عنوان مهم‎ترین قوّت و کمبود تسهیلات بهداشتی، درمانی و خدماتی به‎عنوان مهم‎ترین ضعف، و همچنین ظرفیت بسیار بالای مقصد مسیر (شهر مشهد) به‎عنوان مهم‎ترین فرصت و نبودِ برنامۀ راهبردی و عملیاتی مناسب در جهت جذب گردشگران مذهبی خارجی، مهم‎ترین تهدید احیای این مسیر قلمداد می­ شود. تحلیل SWOT نشان می ­دهد برنامه­ریزی جهت ثبت ملی و متعاقب آن ثبت جهانی مسیر جاده ولایت، ایجاد سازوکارهای نظام ­مند جهت تسهیل سفر و کاهش دغدغه­ های گردشگران مذهبی و همچنین تدوین چشم­انداز احیای جاده ولایت و همسوسازی مسئولان و مردم منطقه با آن، می ­تواند راهبردهای مناسبی برای احیای جاده ولایت باشد.

چکیده     رویکرد طراحی‌شهری و منطقه‌ای زمینه‌گرا، مبتنی بر توجه و احترام به زمینه‌های ارزشمند است. این امر طی فرایندی منعطف و پویا با جامع‌نگری به ابعاد تاریخی، فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی، کالبدی، طبیعی و ... به تقویت کیفیات محیطی در ابعاد مذکور و پایداری محیط می‌پردازد. یکی از زمینه‌های ارزشمند سرزمین ایران، سفر امام‌رضا^(ع)به ایران به‌عنوان بزرگ ترین رویداد مذهبی تاریخ ایران است. مفاهیم و مضامین مربوط به امام رضا^(ع) در مسیر و سکونتگاه ها می‌تواند در قالب طراحی‌شهری و منطقه‌ای زمینه‌گرا به کارگیری، تبیین و احیا شود و توجه به این مفاهیم در مسیر حرکت امام رضا^(ع) اعم از پدیده‌های کالبدی، کاربری، فرهنگی، اجتماعی، طبیعی می‌تواند به تعمیق ریشه‌های ایرانی اسلامی به ویژه هویت مکانی رضوی کمک کند. با این توصیف هدف این مقاله، بازشناسی محور حرکت امام رضا^(ع) در ایران به منظور توسعه برنامه‌ریزی و طراحی شهرها و مناطق در این مسیر، بر مدار زمینه ها و ارزش های رضوی می‌باشد. پژوهش حاضر با روش تحقیق تاریخی، تحلیلی و پژوهش میان‌رشته‌ای و با استفاده از شیوه‌های مطالعه اسنادی، کتابخانه‌ای و پژوهش های موردی انجام می‌شود. این مقاله با روش تحقیق کتابخانه‌ای و تکنیک تحلیلی سوات در استخراج نقاط قوت و ضعف و فرصت ها و تهدیدهایی پیش‌روی این محور انجام شده است. نتایج این مطالعه نشان می‌دهد که ایجاد محور فرهنگی رضوی به‌صورت یکپارچه نیازمند تقویت و ایجاد زیرساخت های موردنیاز در ابعاد مختلف خواهد بود. این نیازها شامل تاسیسات و تجهیزات حمل‌ونقل عمومی، رفاهی، تفریحی و تفرج‌گاهی، بهداشتی و درمانی، ایمنی و امنیتی، نشانه‌ها و نمادهای راهنما و خاطره‌انگیز و ... است.