فرهنگ رضوی

چکیده مدیحه‌سرایی برای اهل بیتb به‌خصوص ستایش حضرت ثامن الحجج (ع) پیشینه‌ای بس طولانی در تاریخ ادبیات فارسی دارد و شاعران بزرگی چون سنایی غزنوی، خاقانی شروانی و جامی در این زمینه آثار شاخصی دارند. یکی از مشهورترین مدایح سروده شده خطاب به پیشگاه ثامن الائمه(ع) قصیده‌ای است که خالد نقشبندی شهرزوری از مشاهیر ادب و عرفان سدۀ دوازدهم هجری، هنگام زیارت مشهد مقدس سروده است و از همان بدو سرایش، قبول عام یافت. در این پژوهش، نخست شرح مختصری از احوال و آثار شاعر ارائه داده‌ایم. سپس به روش توصیفی تحلیلی، بر اساس معیارهای سبک‌شناسی لایه‌ای، قصیدۀ مد نظر را ذیل لایه‌های پنج‌گانۀ آوایی، واژگانی، نحوی، بلاغی و ایدئولوژیک مورد واکاوی قرار داده و با تعیین ویژگی‌های ﺑﺮﺟﺴﺘﻪ و ﭘﺮﺑﺴﺎﻣﺪ، تشخص سبکی و ﭘﯿﻮﻧﺪﻫﺎی ﺻﻮری ﻣﺘﻦ ﺑﺎ ﻣﺤﺘﻮای آن توضیح داده‌ایم. بر این اساس، درلایۀ آوایی، وزن عروضی؛ در لایۀ واژگانی، لغات و ترکیبات مذهبی؛ در لایۀ نحوی، صدای نحوی منفعل؛ در لایۀ بلاغی، آرایۀ استفهام انکاری و در لایۀ ایدئولوژیک، درون‌مایۀ مبتنی بر مفاهیم بنیادین مذهبی، بیشترین نقش را در تشخص و برجستگی سبکی این قصیده ایفا کرده‌اند.

چکیده   امام­ رضا(ع) و یادآوری فضایل ایشان از گذشته تاکنون محور بسیاری از اشعار مذهبی شیعی بوده­ است. در این ­پژوهش نیز به تحلیل سروده­های رضوی دیوان­های «خلجات فی سفر القلب» عباس یاسین و «گوشوارۀ عرش» موسوی­گرمارودی به روش توصیفی تحلیلی و بر پایۀ مکتب آمریکایی ادبیات تطبیقی پرداخته­شده ­است تا بتوان با کشف اشتراکات کلامی و احساسی دو شاعر، سیرت و سیمای حضرت را از منظری ادیبانه برای پیروان ایشان ترسیم­کرد. از دستاوردهای این ­پژوهش توجه به ­این ­نکته ­است که بخشندگی و فریادرسی امام هشتم(ع) بیش از دیگر صفات ایشان برای دو شاعر اهمیت ­دارد. این ­نکته می‌تواند بیانگر این باشد که هر دو نمایندۀ ادبی، متاثر از شرایط روحی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگیِ زمانه، خود را بیش از هر وقت دیگری نیازمند کمک امام(ع) می­دانند. در رسیدن به هدف نیز شاعر پارسی در استفاده از تخیل، صنایع ادبی و نیز به­کارگیری تصویرهای جدید موفق­تر ظاهر­شده ­است؛ البته استفاده از حقایق علمی و نمایش اطلاعات شاعر در بیانی شاعرانه نیز نه تنها فهم شعر او را دشوار ­نکرده­، بلکه با درک این­حقایق، لذت مخاطب نیز دوچندان شده­است. شعر عباس یاسین نیز بیشتر تبلور احساسات اوست و دیگر عناصر از جمله خیال و تصویرسازی­های جدید کمتر در آن به­ چشم ­می­خورد؛ اما در نهایت هر ­دو شاعر بیش از هر چیز مخاطب را متوجه ابعاد معنوی شخصیت حضرت رضا(ع) می­کنند و با انتخاب بخشندگی و فریادرسی ایشان، بُعد توسل را در شعر برای خواننده پررنگ می­کنند که از مباحث مهم مذهب شیعه است.