فرهنگ رضوی

چکیده معماری اسلامی و تزیینات وابسته به آن با توجه به حجم و زمان ماندگاری، نسبت به هنرهای اسلامی دیگر، از اهمیت خاصی در بین هنرهای اسلامی برخوردار می باشند. انواع هنرهای بصری اسلامی اعم از طراحی، خوشنویسی، آینه -کاری، گچ ‌کاری و ... در معماری و تزیینات وابسته به آن در اماکن مذهبی قابل مشاهده ‌است که نقش موثری در بیان اصول دین اسلام از جمله توحید دارند. از جمله موارد آن، تزیینات به‌ کار رفته در حرم رضوی است که چگونگی ارتباط آن با مفهوم توحید و تأثیرگذاری آنها بر اعتقادات مخاطبان مسئله شایسته پژوهش است. این پژوهش با روش توصیفی - تحلیلی و تصاویر میدانی به بررسی ارتباط تزیینات در معماری حرم رضوی بر تقویت اصل توحید در اعتقادات مخاطبان پرداخته ‌است. نتایج پژوهش حاکی از این است که تزیینات موجود در حرم رضوی در نمای خارجی، حیاط، گلدسته ها، آینه کاری، ستون ها، گنبد، کتیبه ها، گچ بری، علاوه بر زیبایی ظاهری برای هر زائر عامی و خواص، دارای زیبایی درونی می‌باشد که مطابق با فطرت انسانی می‌باشد و انسان مسلمان با دیدن تزیینات حس خوشایند درونی را تجربه می ‌کند و خواهان این تجربه شیرین به دفعات می‌‌ باشد. طر‌ح‌ها و نقش ‌های اسلامی که در معماری بناهای اسلامی جلوه‌ گری می‌کنند با زبان اشاره‌ها با مخاطبان ارتباط برقرار می‌کنند و هر مخاطبی با توجه به خودسازی و آمادگی درونی خویش که از قبل در خود ایجاد کرده‌است؛ رمز و رازهای هنر اسلامی که مهم‌ترین آن ‌ها روح توحید و یگانگی می ‌باشد را به تدریج درک می‌ کند.

چکیده یکی از موضوعات مورد توجه ائمه (ع) به تبعیت از نوع رویکرد قرآنی و به دلیل انحرافات به وجود آمده پس از رحلت پیامبر (ص)، مباحث اعتقادی به ویژه توحید و مسائل مرتبط با آن بوده است. در این پژوهش تلاش شده است با روش تحلیل محتوای کمی کیفی، روایات امام رضا (ع) در موضوع توحید از کتاب عیون بررسی شود تا آشکار گردد جهت‌گیری امام (ع) در پاسخ به سوالات توحیدی مبتنی بر چه اصولی بوده و در تبیین و اثبات توحید چه مسیری را پیموده است. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که امام (ع) همزمان با تشویق افراد به شناخت خداوند و تبیین امکان، اهمیت، ابزارها، عوامل و مبنای اصلی شناخت، با دو جهت‌گیری مهم به تبیین توحید می‌پردازد: 1. معرفی صفات نقص در انسان و نفی آن از خداوند متعال که در این بخش تمرکز امام (ع) بر نفی تجسیم و رویت خداوند و جبر و تفویض است. 2. معرفی اسماء الهی و تفاوت آن با صفات کمالی در انسان و در این بخش امام (ع) ضمن معرفی اسماء الله و تبیین آن، سه ویژگی علم، اراده و قدرت دربارۀ خداوند متعال را مورد تاکید و تبیین خود قرار داده است.

چکیده نظام اخلاقی اسلام با مشخصه‌های خود دارای مبانی ویژه‌ای است. امام‎رضا (علیه السلام) نظام اخلاقی قرآن را بر محور توحید مطرح کرده است. استخراج و معرفی مبانی اخلاق اسلامی از دیدگاه نظری و سیرۀ عملی آن حضرت دستمایه‌ای است که با استناد به آن می‌توان جامعیت نظام اخلاق اسلامی را بر محور توحید تبیین کرد. این مقاله با استفاده از روش تحلیل مفهومی ایزوتسو به این مهم پرداخته است. برای رسیدن به این هدف، چهار مرحله طی شده است. نخست، شناسایی ایمان از دیدگاه امام‌رضا (علیه ‎السلام). دوم، نقل سخنانی از آن حضرت که واژه ایمان در آنها به کار رفته است و ارجاع نشانه‌های پراکنده به این مفهوم کانونی. سوم، ارجاع ایمان به توحید با استفاده از روش تحلیل مفهومی. چهارم، در حرکتی تفصیل‎گرا با بررسی هویّت انسان و جهان در مدار توحید، دو مفهوم واسطۀ «انسان دوبُعدی» و «جهان دوساحتی» شناسایی شده و در چیدمانی جدید بر محور مفهوم مرکزی توحید، سایر مفاهیمی که می‌توانند مبنای اخلاق باشند، معرفی شده است.

چکیده حقیقت و مفهوم عدالت  از مباحث مهمی است که دربارۀ خداوند و افعال او، نظام هستی و از همه مهم‌تر انسان و افعال فردی و اجتماعی او مطرح است. تاکنون بحث‎های مهمی دربارۀ عدالت شده است؛ اما آنچه در این نوشتار بدان پرداخته شده، بررسی بن‌مایه و حقیقت عدالت در کلام امام‎رضا (علیه‏ السلام) است. این پژوهش به روش توصیفی‎ـ‎تحلیلی این پرسش اصلی را بررسی کرده است که «ریشه و بنیان عدالت در نگاه امام‎رضا (علیه‏ السلام) چیست؟» متفرع بر این پرسش اصلی، این پرسش را مطرح کرده است: عدالت امری اعتباری و قراردادی است یا امری اصیل و حقیقتی واقعی؟ راه تحقق عدالت در فرد و اجتماع چیست؟ فرضیۀ مورد نظر این است که بن‌مایه عدالت در نگاه امام‎رضا (علیه ‏السلام) عبارت است از حقیقت توحیدی و وحدت عدالت با این حقیقت محضه. بنابراین، عدالت امری واقعی و نفس‎الامری است، هرچند در امور قراردادی نیز جریان دارد. تنها راه تحقق عدالت در امور فردی، تهذیب نفس و مزیّن‎شدن انسان به تقواست. تحقق عدالت در حوزه اجتماعی نیز به پیاده‎کردن احکام و دستورهای الهی و پایبندبودن به آن در جامعه وابسته است.

چکیده  در آیین اسلام تبلیغ جایگاه برجسته و ممتازی دارد. علاوه بر قرآن کریم، سیره ائمه اطهار(علیهم‎السلام) نیز به‎عنوان تکیه ­گاه جبهه توحید، مشحون از روش­ها و تجربه­ های دعوت و ترویج دین الهی است. در همین راستا و با نظرداشت این واقعیت که مخاطب روایات اهل بیت (علیهم‎السلام) تمام مردمان در همه اعصار هستند، پژوهش حاضر با رویکردی توصیفی ـ تحلیلی و با استناد به منابع متعدّد و معتبر روایی، مهم‎ترین ابزارها، آداب، زمینه­ ها و تکنیک­ های تبلیغ را در فرهنگ رضوی بررسی کرده است. نتایج بیانگر آن است که حضرت رضا (علیه‎السلام) از اهرم ولایتعهدی و شرکت در جلسات مناظره­ ای، بیشترین بهره را برای ترویج و نشر فرهنگ اصیل اسلامی برده­ اند. از جمله ویژگی­ های برجسته پارادایم تبلیغ رضوی این بود که همواره به سطح استعداد و میزان عقل مخاطب توجه داشت و متناسب با حال و درک او، پیام­ های خویش را تعدیل و مبلّغان خود را نیز به این امر سفارش می ­فرمود. علاوه بر تبلیغ تشیّع اعتقادی و تلاش برای بیداری اسلامی، در بخش فرهنگی، تبلیغ آن حضرت بر روی پرورش نخبگان فرهنگی، مقابله با اصطکاک فرهنگی میان جهان اسلام و غرب و نیز ترویج سبک زندگی اسلامی متمرکز بود.

چکیده فرایند درک و تفسیر احادیث معصومین با زمینه‌های فکری، اجتماعی، تاریخی و فرهنگی که معصوم را احاطه کرده و سخن ایشان در آن جغرافیای خاص ایراد شده است، در ارتباط تنگاتنگ بوده و‌ آشنایی با زمان، مکان، افراد و سایر اوضاع و شرایط، تأثیر بسزایی در کشف مراد و مقصود ایشان دارد. این مقاله به‌منظور فهم بهتر معارف رضوی در عرصۀ باور توحید بر آن است تا با معرفی مهم‌ترین آسیب‌های اعتقادی در این زمینه، به‌عنوان یکی از مؤلفه‌ها و قرائن صدور روایت‌های رضوی که در لایه‌های فرهنگی جامعه نفوذ کرده و فضایی چالشی در آن زمان ایجاد کرده بود، تأثیر غیر‌قابل انکار این چالش‌ها را در میراث احادیث رضوی گوشزد کرده و از این رهگذر زمینۀ درک بهتر معارف توحیدی امام علی‌بن‌ موسی‌الرضا^(ع) فراهم شود. بدین منظور با استفاده از روش توصیفی ـ کتابخانه‌ای به استخراج آسیب‌های اعتقادی از متن روایت‌ها پرداخته شد. یافته‌های این بررسی نشان می‌دهد که انکار وجود صانع و ایجاد تردید در وجود او، تشبیه، تجسیم و ... ازجمله مهم‌ترین آسیب‌هایی هستند که فضای چالشی را در حوزۀ اعتقاد اسلامی و به‌خصوص معارف توحیدی به‌وجود آورده بود.