فرهنگ رضوی

چکیده یکی از فرائض بنیادین  آموزه‌های اسلامی، فریضه امر به معروف و نهی از منکر است. ظاهر برخی ادلّه نقلی، بر وجوب مطلق این فریضه دلالت دارد. در سوی مقابل، روایاتی وجود دارد که قیودی را برای استقرار وجوب برشمرده‌اند. ظاهر یکی از روایات منقول از امام رضا (ع) بر بایسته‌نبودن‌ اندرز دادن به سبب ناگوار بودن آن نزد مخاطب رهنمون است. این جستار با بهره از منابع إسنادی و به روش توصیفی- تحلیلی در پی ارتباط‌سنجی این حدیث با ادلّه رهنمون بر وجوب فریضه امر به معروف و نهی از منکر است. برای دست‌یافتن به این هدف، دلایل محتمل خودداری امام (ع) از‌  اندرز دادن به شکل ذیل افراز و نقد شده‌اند: فتنه انگیز بودن اندرز، اثربخش نبودن در مخاطب، ارشادی بودن نصیحت و قرار نداشتن فعل ناپسند مورد نظر در حد منکرات. در گام پسین، ادلّه بیانگر شروط وجوب فریضه امر به معروف و نهی از منکر بررسی شده و نیز روایات مربوط به بایسته‌های نصیحت اثر بخش تحلیل شده اند. ارزیابی پژوهش این است که با تکیه بر برخی ادلّه فقهی و مؤلفه‌های تاریخی فضای صدور حدیث، بایسته است که روایت، مربوط به اموری دانسته شود که اطمینان بر بی‌ثمر بودن اندرز دادن وجود داشته باشد.

چکیده «امر به معروف و نهی از منکر» از مهم‌ترین فریضه‌های دینی بلکه عامل برپایی آن‌ها، اصلاح مستمر اجتماعی و پاسبانیِ پیوسته از حریم جامعه در برابر آفت‌ها و تهدیدهای گوناگون است. امروزه این فریضه در کانون توجهات اجتماعی و رسانه‌های داخلی است، ولی تنش‌ها و کشمکش‌های فراوانی که از اجرای آن در رسانه‌های داخلی و خارجی گزارش می‌شود، بیانگر این نکته است که هم جامعه با جایگاه و اهمیت این موضوع به‌درستی آشنا نشده و هم مجریان آن، از نظر شیوه‌های اجرا و بایسته‌های اخلاقی به مطالعۀ بیشتر، درک عمیق‌تر و آموزش جدی‌تر نیاز دارند. یکی از منابع غنی برای شناخت این موضوع، سیرۀ علمی و عملی امام رضا(ع) است. نویسنده پس از بررسی روایات نقل شده از امام رضا(ع) و گردآوری موارد مرتبط با روش‌ها و بایسته‌های اخلاقی این فریضه، تلاش کرده با دسته‌بندی دقیق، ترجمۀ روان و توضیح لازم، پژوهشی جامع از دیدگاه آن امام همام را به پیشگاه خوانندگان ارجمند تقدیم کند. مطابق معارف رضوی، کنشگری آمر به معروف و ناهی از منکر با بهره ‏گیری از روش‏های گوناگون به‌ترتیب در سه مرحلۀ قلبی، گفتاری و رفتاری و در قالب باورمندیِ آمر و ناهی و آگاه‌‌سازیِ علمی و عملی مخاطب نمود دارد. اخلاق ‏مداری و خردمندی، پایۀ این فریضه است و لازمۀ خردمندی، صفاتی در نفس آمر و ناهی و چهارچوبی در عمل آن‌هاست و هرچه این عوامل نمودِ بیشتری داشته باشد، این فریضه نیز اثرگذاری بهتر و ماندگارتر خواهد داشت.